Zer ari da gertatzen Haitin?
Atzo, asteazkenean, hil zuten ezezagunek Haitiko presidente Jovenel Moise Port-au-Princen zuen bizilekuan. Armatutako ezezagunak bere etxera sartu ziren goizaldean, eta bertan hil zuten tiroz. Halaber, haren emaztea, Martine Moise, zauritu zuten. Poliziak ustezko lau erasotzaile hil zituen gauean, eta beste bi atxilotu dituzte, Frantz Exantus Haitiko Komunikaziorako Estatu idazkariak jakinarazi duenez.
Karibeko herrialdea Ameriketako txiroena da, eta oso egoera oldarkorra bizi duen une batean jazo da presidentearen hilketa. Gogoratu beharra dago herrialdeak ezegonkortasun politiko etengabea bizi izan duela azkeneko urteetan: 20 gobernu izan ditu 35 urtean.
Irailaren 26rako deitutako hauteskundeetarako hilabete bi falta direnean, Moise agintari goren izateko legitimitatea onartzeari utzi zion oposizioak iragan otsailaren 7an. Izan ere, uste dute egun horretan bertan amaitu behar zuela presidente kargua, 5 urteko agintaldia bete ostean. Konstituzioaren 149. artikuluaren arabera, presidentetzek ezin dute muga hori gainditu, eta, beraz, 2015eko hauteskundeetan garaile izan ondoren haren gobernua 2016an hasi zela ulertuta, aurten utzi behar zuen kargua. Hala ere, Moisek argudiatu zuen hauteskunde horiek baliogabetu egin zirela, 2017an izendatu zutela presidente eta, ondorioz, 2022ra arte iraun behar zuela bere agintaritzak.
Bitartean, oposizioko alderdiek, ezkerrekoek bereziki, Moise diktadoretzat hartu dute; 2020ko urtarrilean Parlamentua desegin zuen eta, ordutik, dekretuen bidez gobernatu du herrialdea.
Hauteskundeak eta erreferenduma
Haitik hauteskunde presidentzialak eta legegileak deitu ditu irailaren 26rako, eta Moise ezin zen hautagai izan horietan. Egun horretan bertan, gainera, Moisek bultzatutako Konstituzio berri bat onartzeko erreferenduma egitea aurreikusita dago ere; proposamen horrek presidentearen figura indartzea du xede, baina, Moisek ziurtatu zuen berak ez zuela etekinik aterako, eta bere agintaldia 2022ko otsailaren 7an amaituko zela.
Hala ere, lege berriaren proposamenak ez du oposizioaren oniritzia lortu, eta nazioarteko komunitateak nolabaiteko mesfidantzaz hartu du hori, gardentasun faltagatik eta inklusiboa ez delako.
Ondorengotza, zalantzazkoa
Haitiko legediaren arabera, presidentearen heriotzaren kasuan, Ministroen Kontseiluak du botere exekutiboa presidente berria aukeratu arte. Hala ere, agintearen laugarren urtetik aurrera hiltzen denean, Asanblea Nazionalak bilera bat egin beharko luke hildakoaren agintaldia beteko duen presidente bat aukeratzeko. Baina, 2020ko urtarriletik Parlamentua deseginda dago; 2019rako aurreikusita zeuden hauteskundeak atzeratu egin direlako.
Estatu-kolpe saiakera
Ustelkeria leporatu diote hainbatetan Moiseri, eta, 2018tik, krisi politikoa areagotu egin zen Petrocaribe Venezuelako laguntza programaren funtsen gorabeherak direla eta. Kaos hori urtez urte larriagotzen joan da, arazo ekonomiko eta sozialekin batera. Ondorioz, gero eta egoera politiko oldarkorragoa sortu da herrialdean.
Krisiak okerrera egin zuen otsailaren 7an, oposizioaren arabera Moisek kargua utzi behar zuen egunean. Presidenteak bere aurkariak salatu zituen orduan, egun horretan bertan bera hiltzeko atentatu bat prestatzen ari zirela argudiatuta.
Indar polizialek hainbat pertsona atxilotu zituzten, baina epailearen aginduz aske gelditu ziren.
Zure interesekoa izan daiteke
Iranek misilak jaurti ditu 4.000 kilometrora, Indiako ozeanoan dagoen base militar baten kontra
Batek ere ez du jo AEBk eta Erresuma Batuek bertan duten basea. Izan ere, batek hegan zihoala huts egin du, eta bestea AEBko Armadako ontzi batek geldiarazi du. Hala ere, erasoak kezka sortu du Iranek irismen handiko jaurtigaiak dituela erakutsi baitu.
Ekialde Hurbila gerraren laugarren astean sartu da, eraso artean eta Ormuzko itsasarteari begira
Israelek eta Iranek bonbardaketak areagotu dituzte, munduko energia garraioari buruzko ziurgabetasuna handitzen ari den bitartean. AEBk merkatua ireki dio, aldi baterako, Irango petrolio gordinari, eta ez du argitu Ormuzen esku hartuko duen ala ez.
Israelgo Poliziak gas negar-eragilea erabiliz sakabanatu ditu Al Aksa meskitara hurbildu diren palestinarrak
Meskita hori musulmanentzat hirugarren garrantzitsuena da. Israelek sarbidea mugatuta dauka 2023ko urriaren 7an Hamasek erasoak egin zituenetik, baina Irango gerra hasi zenetik blokeoa nabarmenagoa da; beraz, fededun asko Jerusalemgo Hiri Zaharreko harresitik kanpo elkartu dira ramadanaren amaierako otoitzak elkarrekin egiteko.
Iranek Turkiari eta Omani eraso egin izana ukatu du Khameneik, eta Israelen "bandera faltsuko operazioak" direla ziurtatu du
Irango buruzagi gorenak "harreman hobeak" izateko eskatu die Afganistani eta Pakistani "musulmanen zatiketa saihesteko", "herrialde anaiak" direlako, eta bitartekari izateko prest agertu da.
Ekialdi Hurbilean izandako azken erasoek petrolio azpiegiturak eta garraioa izan dituzte helburu
Azken orduetan ugaritu egin dira petrolio azpiegituren eta garraioen aurkako erasoak. Iranek eta Qatarrek partekatzen duten gas plantaren aurkako erasoa egin du Israelek. Iranek gogor erantzun du, misil oldea jaurtiz Bahrain, Saudi Arabia, AEB, Kuwait eta Jerusalem aldera.
EBk premiazko neurriak eskatu ditu Irango gerraren eragin ekonomikoa geldiarazteko
Europako buruzagiek energiaren prezioari buruzko berehalako neurriak eskatu dizkiote Batzordeari, eta gatazka arintzearen alde agertu dira; zenbait herrialde Ormuzko itsasartera laguntza bidaltzeko prest agertu dira.
Emakume bat hil da Suitzako Alpeetan, bera zegoen teleferikoko kabina maldan behera erorita
Ezbeharra izan da asteazken honetan Titliseko eski estazioan, Suitzako erdialdean. Teleferikoa lokabe geratu da, eta maldan behera erori da. Hildakoa zen kabinako bidaiari bakarra. Suitzako Meteorologia Bulego Federalaren arabera, istripuaren unean 100 eta 130 km/h arteko haize-ufadak zeuden.
Txertoak agortu dira eta farmaziak gainezka daude Erresuma Batuan, meningitis-agerraldi baten ondorioz
Kezka zabaldu da Erresuma Batuan. Unibertsitate-ikasleak biltzen diren Canterburyko diskoteka batean hasi da agerraldia. Dagoeneko bi pertsona hil dira, eta gutxienez 20 kutsatu dira.
Petrolio-upelaren prezioa 113 dolarrera igo da, eta gasa % 30 garestitu, Qatarko energia-azpiegituren aurka abiatutako erasoen ondorioz
Ekialde Hurbileko gatazkak merkatuak astintzen jarraitzen du: Asiako burtsek behera egin dute gogor, eta Europakoetan eguna negatiboan hastea aurreikusten da, Europako Kontseiluaren bileraren zain.
Israelek eta Estatu Batuek eraso egin diote Iranek eta Qatarrek duten munduko gas aztarnategi handienari
Iranek ohartarazi du bere azpiegitura energetikoaren aurkako erasoek "ondorio kontrolaezinak" ekar ditzaketela, eta egoera are gehiago zaildu eta mundu osoari kalte egin diezaioketela.