Nolakoa da AEBko hauteskunde sistema eta zergatik ez du beti bozkatuenak irabazten?
Nekez sinestekoa da, baina bai: AEBko hauteskundeetako hautagai bozkatuenak ez du beti irabazten, hau da, babes zabalena lortzen duena ez dute beti presidente izendatzen.
Eta, zer dela eta gertatzen da? Euskadin lehendakaria Eusko Legebiltzarrak izendatzen duen bezala, herrialde hartan Konpromisarioen Biltzarra izeneko organoak hautatzen du presidentea.
Beste era batera esanda: AEBn, boto-emaileek ez dute zuzenean aukeratzen presidentea, eta erabakia konpromisario izeneko 538 ordezkariren esku uzten dute. Horiek dira, hain zuzen ere, agintaria izendatzen dutenak, estatu guztietan egindako beste bozketa batzuetan.
Konpromisarioen Biltzarra 1787an sortu zuten herrialdeko "aita fundatzaileek" (izen hori dute AEBn Kontituzioa egin zutenek), herritarren boto zuzena baztertuta, estatu txikienak handienen boteretik babesteko.
Organo horretan, estatu bakoitzari dagokion ordezkari kopurua bat dator estatu horrek dituen senatari eta kongresista kopuruarekin. AEBko Kongresuan 435 eserleku daude eta Senatuan, 100. Gainera, Columbiako Barrutiak hiru delegatu ditu. Beraz, guztira, 538 ordezkariz dago osatuta Konpromisarioen Biltzarra.
Horrenbestez, hauteskundeak irabazi eta presidente bihurtzeko, 270 boto behar dira batzorde horretan.
Boto gehien dituzten estatuak hauek dira: Kalifornia (55), Texas (38), Florida (29), New York (29), Pennsylvania (20), Illinois (20) eta Ohio (18).
Sistema horrek winner-takes-all (dena irabazlearentzat) du izena. Izan ere, estatu bateko irabazleak bertako ordezkari guztiak bereganatzen ditu, botoen aldea batekoa zein milioi batekoa izan.
Demagun hautagaietako bat gailentzen dela Kalifornian, ba Konpromisarioen Biltzarrean kaliforniarrak ordezkatuko dituzten 55 konpromisarioak alderdi horretakoak izango dira.
Bost aurrekari
Ohikoena da Konpromisarioen Biltzarraren erabakia eta estatubatuarrek bozkatutakoa bat etortzea, baina AEBko historian hauteskundeak bototan galdu dituzten bost presidente izan dira:
- 1824an, John Quincy Adams hautagaiak Andrew Jacksonek baino 38.000 boto gutxiago eskuratu zituen, baina Etxe Zurira heltzea lortu zuen.
- 1876an, Rutherford B. Hayesek boto bakarraren aldearekin irabazi zuen HKonpromisarioen Biltzarreko bozketa. Hauteskundeetan, ordea, Samuel T. Tildenek baino 264.000 boto gutxiago eskuratu zituen.
- 1888an, Konpromisarioen Biltzarrak Benjamin Harrison izendatu zuen presidente, bozkatuena Grover Cleveland izan bazen ere.
- 2000 urtean, George W. Bushek % 0,51ko aldeagatik galdu zuen Al Gorerekin izan zuen lehia hauteslekuetan, baina Konpromisarioen Biltzarrean 271 boto lortu zituen eta presidente izendatu zuten.
- 2016an, Donald Trumpek Hillary Clintonek baino 3 milioi boto gutxiago jaso zituen. Hala ere, 304-227 nagusitu zen biltzarrean.
Berdinketa egonez gero edo hautagai bakar batek ere ez badu gehiengoa lortzen, Ordezkarien Ganberak aukeratu beharko du presidentea. Presidenteordea, berriz, Senatuak izendatuko du.
Beheko Ganberak bi presidente besterik ez ditu aukeratu: 1801ean, Thomas Jefferson, eta 1825ean, John Quincy Adams.
Zure interesekoa izan daiteke
Marokok mafiei, desinformazioari eta itzulketei buruzko gaizki-ulertuei egotzi die Ceutako krisia
Marokoko Barne Ministerioak migratzaileak Ceutan masiboki sartu izanari buruzko lehen balorazioa egin du, eta 11 pertsona hil direla adierazi du. Rabaten esanetan, giza trafikoko sareek, desinformazio kanpainek eta Espainiako Auzitegi Gorenaren epai baten interpretazio okerrak eragin dute egoera. Epai horren ondorioez ohartarazi zion Marokok Espainiari, bertako iturri baten arabera.
Ormuzko itsasartearen eta Iranen desnuklearizazioaren inguruko akordioa "berehala" helduko dela uste du Trumpek
Ameriketako Estatu Batuetako presidenteak adierazi duenez, gaur arratsaldean bilduko da Teheranekin, Golkoko zenbait herrialderen eskaeraren ostean. Irango Atzerri ministroaren arabera, ordea, Washingtonek ez du Ormuzko itsasartearen inguruko elkarrizketetan parte hartzen.
Idahoko tiroketaren osteko izua: bideo batek jendea oihuka ihesi erakusten du
Auto batetik grabatutako irudietan hainbat pertsona korrika ihesi hasten diren unea ikus daiteke, tiroketa baten berri izan ostean. Gutxienez hiru pertsona hil dira, eta bi zauritu. Ustezko erasotzailea hilda aurkitu dute bertan.
Trumpek bertan behera utzi du Iranen aurkako erasoa, eta berehalako akordioa eskatu dio Teherani
AEBko presidenteak esan du erasoaldia bertan behera utzi duela, akordio baterako oinarriak adostu ostean, eta negoziazioek porrot eginez gero, "Bigarren Mundu Gerratik ikusi gabeko" indar militarra erabiliko duela ohartarazi du.
Haize bolada bortitzek hainbat sute elikatzen jarraitzen dute Atenaseko eskualdean
Hiriburutik 60 kilometro ipar-mendebaldera dagoen Porto Germenon sugarren kontra ari dira suhiltzaileak. Haizea da etsairik handiena une honetan; izan ere, bolada bortitzek sugarrak elikatu dituzte, eta egoera kritikoa da herrialde osoan.
Europar Batasunak premiazko bilera egingo du asteartean Ceutako migrazio krisia aztertzeko, barne ministroak bilduta
EBko Kontseiluaren buru den Irlandak ezohiko bideokonferentzia deitu du, Pedro Sanchezek eta Europako beste 22 liderrek idatziz eskatu ostean.
EBko 22 estatuk Ceutako migrazio krisiaren aurrean erantzun bateratua eskatu dute
Italiak eta Danimarkak bultzatutako gutunean, EBko Barne ministroen ezohiko bilera eskatu dute kanpo-mugen kontrola indartzeko, eta ohartarazi dute erregularizazio masiboek "erakarpen-efektua" izan dezaketela.
Von der Leyenen ustez, Europako mugen kontrola "are gehiago indartu behar da"
Europako Batzordeko presidenteak ohartarazi duenez, "adi egon behar dugu sarbide kritiko guztietan, eta agintari guztien arteko koordinazio estua izan". Era berean, “ikasgaien azterketa-prozesu bat" abiatzeko eskatu du, "Europaren erresilientzia hobetzeko".
Hamasek armagabetzeko akordioa berretsi du, baina Israel Gazatik erretiratzea jarri du baldintza gisa
Testuinguru horretan, talde palestinarrak berretsi du ez duela bere esku dagoen armamentua entregatuko Israel Gazako Zerrendatik erretiratu baino lehen.
AEBk Kuwaiten duen base militar baten aurkako erasoa aldarrikatu du Iranek
Irakeko Gobernuak ukatu egin du bere lurraldearen barruan erasoak baimendu izana, Estatu Batuetako presidenteak aste honetan ziurtatu ostean Saudi Arabiarekin batera eta Irakekin koordinatuta egin zituztela erasoak. Bestalde, Itsaso Gorria babesteko nazioarteko koalizio baten sorrera iragarri du Saudi Arabiak.