"Europa norabide bila" erreportaje-sortak kontinentearen egoera aztertuko du, egungo agertoki geopolitiko nahasian

Egungo potentzien lehia handiaren testuinguruan, Europa bere bidea aurkitu nahian ari da. Aldaketak etengabe ari dira gertatzen taula geopolitikoan. AEBren, Errusiaren eta Txinaren arteko lehia mundu mailako hamaika agertokitara hedatzen ari da, eta ondorio lazgarriak dakartza. Baliabideen gaineko borroka, halaber, gero eta gordinagoa ari da izaten. Eta, aldi berean, barne desadostasunek eta interes nazionalen arteko talkek zaildu egiten dute estrategia bakar eta sendo bat eraikitzea.

Testuinguru honetan, Europaren Egunarekin bat eginez, EITBk Europa norabide bila dokumental sorta argitaratuko du, gaurtik aurrera. Mikel Reparaz EITBko Nazioarteko arlo-buruak zuzendu du erreportaje-sorta, eta helburua da Europaren egoera azaltzea bidegurutze une honetan: “Europa norabide bila dabil, eta guk norabide hori zein den azalduko dugu”.

Energia-mendekotasuna: Ekoizten duena baino gehiago inportatzen du Europak

Sortako erreportajeek gai bana hartuko dute hizpide, horren gaineko xehetasunak azaltzeko. Energia-mendekotasunaren afera da horietako bat. Europar Batasunaren energia-mendekotasuna agerikoa da oraindik ere. Ekoizten duena baino energia gehiago inportatzen du Europak. Kontsumitzen duen energiaren % 57 kanpotik dator, eta % 43 baino ez da bertan ekoizten.

Petrolioa da inportatzen den energia-iturri nagusia: Europaren energia-inportazio guztiaren ia bi heren. AEB eta Norvegia dira europarron hornitzaile nagusiak; atzerago Persiar golkoko herrialdeak datoz.

Gas naturalari dagokionez ere, Europak kontsumitzen duenaren zatirik handiena kanpotik dator. Gas natural likidotua Estatu Batuetatik iristen da, batik bat. Eta gasbideen bitartez heltzen den gasa, berriz, Norvegiatik dator batez ere. Aljeria eta Errusia ere hornitzaile garrantzitsuak dira. Ikatzari erreparatuz, Australiatik inportatzen da batez ere.

Europan bertan ekoizten den energiari dagokionez, berriztagarriek pisu handia hartu dute. Eguzki-energiak, eolikoak edota hidroelektrikoak, berbarako, ekoizpen osoaren % 48 hartzen dute gaur. Lehen aldiz, Europan bertan ekoitzitako erregai fosilak —ikatza eta gasa— gainditu dituzte. Hala ere, ikatzak oraindik EBko energia-ekoizpenaren % 15 osatzen du, eta nuklearrak % 28 hartzen du.

Hortaz, mendekotasun ikaragarria du oraindik ere, eta horrek zeharo baldintzatzen du Europar Batasunaren portaera geopolitikoa.

Europa mailako arazo horren adibide esanguratsua Frantzian aurki daiteke. Han, energia nuklearraren inguruko eztabaida pil-pilean dago berriz ere, eta jarrera kontrajarriak eragin ditu. Horixe da ‘Europa norabide bila’ erreportaje-sortak aztertu duen gaietako bat, Xabier Ormazabal Parisko berriemailearen eskutik.

Segurtasuna eta Defentsa: AEBren itzala

Defentsari eta Segurtasunari dagokionez ere, mendekotasuna oso nabarmena da. II Mundu Gerraren osteko testuinguruan du jatorri. Alemania eta Italia galtzaile atera ziren, eta AEBk militarki okupatu zituen. Estatubatuarren base militar nagusia Europar Batasunean Alemanian dago: Ramstein deitzen da.

Horrekin batera, Sobietar Batasuna erori zenetik, AEBko soldaduen presentzia 17 estatutara zabaldu zen. Gaur, 100.000 soldadu estatubatuar inguru daude Europan, baita armak, hegazkinak eta ibilgailu militarrak ere. Eta 100 buru nuklear ere badaude, kontinente osoan zehar. Ekialderantz begira.

AEBren eragin horrek erabat markatzen du Europaren estrategia defentsari dagokionez. Azken urteetan, baina, errealitate berri batek baldintzatu du Europaren posizioa: Ukrainaren inbasioa.

AEBk eta NATOk gastu militarra handitzeko eskatu diote Europar Batasunari. Era berean, Europak autonomia handiagoa nahi du, eta askok uste dute gastu militarra areagotzea dela horretarako bide bakarra. Azkenik, zenbait buruzagik eta korporaziok uste dute industria militarrean inbertitu behar dela ekonomia suspertzeko.

Friedrich Merz Alemaniako kantzillerrak norabide kezkagarria ezarri du: ongizate-estatuaren murrizketa zorrotza iragarri du, defizita gutxitu eta berrarmatzea finantzatzeko. Orokortuko al da norabide hori?

Merkataritza aliantzak: ezinezko oreka

Merkataritza arloko aliantzena gai bereziki korapilatsua da Europan, zuzenean eragiten baitu ekonomian, segurtasunean eta nazioarteko eragin gaitasunean.

Kanpo merkataritzaren arloan ere Europar Batasunaren mendekotasuna handia da, bai produktuak esportatzeko, bai lehengaiak, energia eta teknologia eskuratzeko. Potentzien arteko lehia gero eta nabarmenagoa den testuinguruan, Europak bere harreman ekonomikoak orekatu nahi ditu, autonomia estrategikoa galdu gabe eta beste potentzien interesen mende geratu gabe.

Lehia geopolitiko biziko testuinguru honetan, Europar Batasunak merkataritza-aliantzen estrategia indartu du azken urteotan. Bruselak akordioak sustatu ditu Mercosur, Australia eta Indiarekin, merkatuak dibertsifikatzeko eta kanpo-menpekotasunak murrizteko helburuz.

Merkataritza-harremanak barne tentsioen iturri handi bihurtu dira. Batetik, eragin ikaragarria izan dezaketelako nekazaritza, industria eta bestelako sektore estrategikoetan. Bestetik, kideen artean Europak izan behar duen merkataritza-irekieraren inguruan dauden desadostasunak agerikoak direlako.

Estatu kide guztiek ez dituzte lehentasun ekonomiko berdinak, ezta merkatu jakin batzuenganako mendekotasun bera ere. Eta arrakalak nabarmenak dira: Estatu batzuek AEBrekiko loturak sendotzearen alde egiten dute; beste batzuek, berriz, Txinarekin zein garabidean dauden beste eragile batzuekin harreman irekiagoak izan nahi dituzte.

Zatiketa politikoaren arazoa

Testuinguru honetan, zatiketa politikoa Europar Batasunaren oztopo nagusietako bat da, era bateratuan eragin dezan potentzien arteko lehia horretan. Barne desadostasunek eta estatuen interes nazionalen arteko talkek zaildu egiten dute estrategia komun bat eraikitzea, batez ere kanpo politikan, segurtasunean eta nazioarteko krisien kudeaketan.

Estatu kideek erakundeak partekatzen dituzte, baita balio batzuk ere. Alabaina, bakoitzak bere interes ekonomikoak, energetikoak zeim geopolitikoak lehenesten jarraitzen du. Eta horrek mugatu egiten du mundu mailako erronken aurrean erantzun bateratua emateko gaitasuna.

“Ez dago tresnarik, ez dago ahots bakarra egoeraren aurrean erantzun bat emateko”, azaldu du Reparazek. Mundu mailako potentzia ekonomiko moduan aitortua bada ere, ez du potentzia gisa jarduten.

Zipren berriki egin den Europako buruzagien goi-bilerak berriro ere agerian utzi du Europar Batasunaren baitan dagoen zatiketa politikoa. Arazoa, gainera, oso agerikoa egin da Palestinako genozidioaren eta Irango bonbardaketen aurrean: Estatuak ez dira posizio bateratua adosteko gai izan.

Europar Batasunaren erabaki-mekanismoei buruzko eztabaidak bizirik jarraitzen du. Batzuek, aho batez erabakitzen jarraitu behar dutela defendatzen dute; beste batzuk, aldiz, gehiengoz erabakitzearen aldekoak dira.

Edonola ere, nazioarteko taula astintzen duten gertakarien aurrean ezinetik begiratzen duen eragile gisa agertzen da Europa. Eta hor agertzen da zalantza: Gai izango al da barne zatiketak gainditu eta modu koordinatu eta eraginkorrean aritzeko?

Erronka berriak pilatzen ari diren honetan, Europak oraindik ez du argitu zer rol jokatu nahi duen mundu mailako lehia berrian. Norabide bila ari da. Eta horixe da, hain zuzen ere, EITBk landutako erreportaje-sortak azaleratu nahi duena.