Ratko Mladic, Bosniako Srebrenicako genozidioagatik zigortutako jeneral ohia

Ratko Mladic, genozidioagatik zigortua 1995ean NBEk Bosnian izendatutako “eremu seguru” batean gutxienez 8.000 musulmanen hilketa antolatzeagatik, hil egin da.

Srebrenicako sarraskia hiru urte baino gehiago iraundako gertakari baten amaiera baino ez zen izan. Gerra horretan, Mladicek egunero bonbardatu zuen setioan zegoen Sarajevo hiriburua bere armada nazionalista serbiarraren artileria, tanke, mortero eta metrailadore astunekin, 10.000 hildako utzita.

Srebrenicako hildakoak hondeamakina astunak erabilita bota zituzten hobi komunetara 1995eko uztaileko lau egunean zehar; horietako batzuk lurpetik atera eta urruneko mendietara eraman zituzten hilketen frogak ezkutatzeko.

Jugoslavia Ohirako Nazio Batuen Epaitegi Penal Nazionalak (TPIY) ebatzi zuenez, ekintza horien helburua zen “garbiketa etniko” bat gauzatzea, hau da: bosniar musulmanak, kroaziarrak eta serbiarrak ez ziren gainerakoak indarrez kanporatzea, bosniar lurrak Serbia Handi batean integratzeko.

Auzitegiak ebatzi zuenez, Mladic, Slobodan Milosevic presidente serbiar zena eta Radovan Karadzic serbobosniarren buruzagi politikoarekin batera, plan hori gauzatzeko konspirazio kriminal baten parte zen.

“Ez dut epaitegi hau onartzen”, esan zuen Mladicek, bere aurkariek “Bosniako Harakina” deituak, 2014an TPIYn bere kasuari buruz egindako ikustaldi batean. 2017an bizi osorako espetxe-zigorra ezarri ziotenean, garrasi egin zuen: “Hau guztia gezurra da, guztiak zarete gezurtiak!”.

“Alemanek Hitler izan zuten; serbiarrek, Mladic”

Karadzicek (2016an genozidioagatik zigortua hau ere) eta Mladicek TPIYren pertsona bilatuenen zerrendako buruan jarraitu zuten urte luzez gerra amaitu ondoren. Baina Milosevic 2000an herri matxinada batek kargutik kendu zuen arte, Mladic seguru bizi izan zen, diskrezioz bada ere, Belgraden.

Milosevic atxiloaldian hil zen 2006ko martxoaren 11n, Kroazian, Bosnian eta Kosovon egindako genozidio eta beste gerra-krimen batzuengatik lau urtez izandako epaiketaren ebazpena eman baino hilabete batzuk lehenago.

Mladicek Bosnian borrokatzeko sortutako armadak basakeria izan zuen eredu, eta ekintza izugarri batzuk burutu zituen, hala nola presoak gatz ugariko elikagaiak jatera behartu eta ura ukatu beroak jota hiltzeko; gosetea eragin eta bortxaketak gauzatu espetxe-zelaietan; pertsonak zubi batetik jauzi egitera behartu eta ondoren horiek tirokatu; eta atxiloketa-zentroetatik jendea kanporatu gas kimikoa baliatuta ondoren horiei tiro egiteko.

“Niretzat Mladic gerran izandako krimen beldurgarri guztien ikurra da: gure alabak bortxatuak izan ziren, eta gure semeak erailak, musulmanak izateagatik bakarrik”, dio Munira Subasicek; serbobosniar indarrek haren semea eta senarra erail zituzten Srebrenica bereganatu ondoren.

“Alemanek Hitler izan zuten; serbiarrek, Mladic”, jarraitu du Subasicek. “Ez dago bien arteko desberdintasunik”.

Mladicek kameralari bati eskatu zion setioan zegoen Srebrenicaren aurkako erasoaldia grabatzeko, bere “mutilak” goresten eta NBEko bake-indar holandarrei errieta egiten erakusteko. Mladicek azken horiei hitz eman zien biztanleak seguru egongo zirela bere eskuetan, eta kasko urdinek haren hitzak onartu zituzten. Srebrenicak “eremu seguru” estatusa omen zuen, zibilak garbiketa etnikotik babesteko xedez.

“Herri hau serbiar herriari ematen diogu opari gisa”, esan zion Mladicek kamerari, garaipena Turkiako musulmanen aurkako mendekutzat hartuz, garai batean eremu hori Inperio Otomandarraren parte zela gogoratuz.

Hurrengo egunean, Mladicen soldaduak haurrei gozokiak banatzen eta haien igaroaldi segurua agintzen grabatu zituzten. Bitartean, milaka gizonezko eta mutil exekuziorako prestatzen ari ziren.

1995ean, NATO aireko eraso mugatuak egiteko mehatxuen bidez Mladic gelditzen saiatu zenean, azken horren tropek NBEko bake-indarreko kideak harrapatu zituzten giza ezkutu gisa erabiltzeko.

1996ko azaroan, presioen aurrean, Mladic eta goi-jeneralek atzera egin eta kargua utzi zuten, Biljana Plavsic serbobosniarren presidenteak agindu bezala (hark Karadzic ordezkatu zuen eta geroago espetxeratua izan zen gerra-krimenetan izandako paperagatik).

Partisano baten semea

1945ean eraildako Bigarren Mundu Gerrako borrokalari partisano baten semea, Mladic Jugoslaviako Herri Armada (JNA) komunista zaharreko ofiziala zen Jugoslaviaren desintegrazioa 1991n hasi zenean.

1992an serbobosniarrak Bosniako musulmanek bultzatutako sezesioaren aurka altxatu zirenean, Mladic aukeratu zuten armada serbobosniar berria zuzentzeko, eta azkar bereganatu zuen herrialdearen % 70.

Hamarnaka herri inguratu zituzten arma astunekin eta herrixkak erre zituzten; bitartean, NBEren Babes Indarreko 22.000 tropek ez zuten ezer egin, eskurik ez hartzeko agindua baitzuten.

.

Gaixorik eta ahul

Mendebaldeko eskaerak gora-behera, Milosevicen erorketaren ondoren Serbia gobernatzen zuten erreformistak ez ziren ausartu serbiar nazionalisten bihotzean heroia zen gizon baten aurka egitera.

Azkenean, 2011n atxilotu zutenean, ez zuen erresistentziarik jarri. Bere eskuineko besoa elbarrituta zuen, tratatu gabeko garuneko isuri baten ondorioz seguruenik.

Bihotzeko eraso bat jasan zuen 2013an, eta zituen urteak baino zaharragoa zela ematen zuen. Bere hitzetan, adineko gizon ahul bat bezala sentitzen zen.

2019an, Mladicek epaileei esan zien oso gaixorik zegoela aire zabalean ariketak egiteko eta Serbiako senideen hilobiak bisitatzeko baimena eskatu zuen. Eskaera ukatu egin zioten.

Bere zigorraren aurkako helegitea 2021ean baztertu zen, baita arrazoi humanitarioengatik askatzeko egindako behin eta berrizko eskaerak ere.

2026ko abuztuan, NBEko mediku batek Mladicen heriotza “edozein unetan” gerta zitekeela iragarri zuen, baina askatzeko eskaera berriro ere baztertua izan zen justiziaren interesekoa ez zelakoan. Azkenean, gaur, abuztuak 27, hil da.