2020an musukoei ihes egin dieten 24 hitz aukeratu ditu UZEIk

Koronabirus dontsua, musukoa, konfinamendua, negazionismoa… Hitzetik hortzera ibili ditugu 2020 honetan covid-19ak egunekora ekarri dituen kontzeptuak, eta Euskaltzaindiak ere jaso ditu immunitate-ari, proba diagnostiko-ei eta norbera babesteko ekipamendu-ei buruzkoak, UZEIrekin berarekin elkarlanean atondutako “Koronabirusaren oinarrizko lexikoa” txostentxoan.

UZEI Terminologia eta Lexikografia Zentroak, baina, horiek alde batera utzi, eta koronabirusarekin loturarik ez duten hogeita lau hitz azpimarratu ditu urtero egin ohi duen bilduman, tartean espezie izenak, desikasi beharko ditugun herrialde-izen zaharrak, gurasoek umeei ezarritako zentsura izendatzeko sintagmak, latinismoak eta, hori ere, Samuel L Jacksonek Trump antzarrak ferratzen bidaltzeko erabilitako esaera gordinagoa.

Zerrendako lehen hitza “Baipasa” Euskadi Irratiko saioak bota zuen plazara, Psephurus gladius arraina ofizialki hamarkadako lehen espezie desagertua zela azaltzeko. Jatorri berekoa da, latinetikoa, Pseudosclerococcum golindoi Aranzadi Zientzia Elkarteko adituek orain arte katalogatu gabeko onddo espeziea. Pagoetan aurkitu zuten, eta Jose Luis Albizu Golindo Aranzadiko mikologo zarauztarraren omenez jarri zioten golindoi hori, kontatu zutenez.

Agertu ez ezik, desagertu ere egin dira hitzak, dena dela. Holanda hitza desagertzera kondenatuta dago, berbarako, UZEIren arabera, Herbehereek ofizialki erabaki baitzuten aurrerantzean hitz hori ez erabiltzea beren herrialdea izendatzeko.

Beste hitz batzuk ere hartu ditugu ahotan lehenengoz, konfinamendu, deskonfinamendu eta kutsatu berrien datuen artean, hala nola konputagailuz sortutako irudia (Scorsesek teknika hori erabili zuen The Irishman pelikulan Robert De Niro gaztetzeko), guraso PINa, lawfare edo aurkari politikoen kontrako jazarpen judiziala edo Iruñean arrakala orgasmikoa-z egin beharreko hitzaldia bertan behera utzi zuen beste jazarpen eta zentsura mota bat.

Umefobia ere sartu zen gure hiztegian, UZEIk urteko bere errepasoan jaso duenez, Donostian umerik onartzen ez duen lehen hotela ireki zutenean, eta Zaldibarko gertakari lazgarriek lindanoa eta luizia hitzak ekarri zituzten albistegietara eta pantailetara.

Pandemiaren egoera, hobetu barik, mandotik astora erori zen bitartean (Euskaltzaindiak onartutako eta Antton Telleriak “Barre librea” saioan moldatutako esapide hori ere jaso du Terminologia Zentroak), RAEren Nuevo Diccionario Histórico del Español hiztegiak txalaparta forma onartu zuen, eta Elhuyarrek, berriz, txorta-lagun, gaztelaniazko follamigo-ren ordain gisa.  

Laguntasunetik oso urrun zegoen, nolanahi den, Samuel L Jackson aktore estatubatuarrrak Donald Trump AEBko presidenteari bideo bidez igorri zion mezua. 15 hizkuntzatan, tartean euskaraz, popatik hartzera bidali zuen Jacksonek gerora hauteskundeak galdu zituen presidentea.

Etxe Zurian okupa gisa gelditzeko mehatxua egin zuen Trumpek porrotaren ondoren, eta hitz hori ere jaso du UZEIk aurtengo uztan, batik bat alarma etxeen mezu alarmistetatik jasota.

Zerrenda ixteko, hitzak asmatu, egokitu eta berrerabili egiten diren erakusgarri, UZEIk hondale Beñat Sarasolarekin lankidetzan Cristina Iglesiasek Donostiako Santa Klara uhartean egongo den artelanarentzat hautatu duen izena eta “Ene laztan gozo ederra” Oñatin aurkitutako XVI. mendeko olerkiaren hasiera aukeratu ditu UZEIk.

Kontzienteki barik, zaharraren zaharrez ahaztuta daudelako egongo ahal dira baztertuta 2021eko zerrendatik ere koronabirusaren inguruko hitzak!