Gehry: museo batekin hiri oso bat aldatu zuen maisu dekonstruktibista
Mundu osoan ezaguna da Bilboko Guggenheim museoa diseinatzeagatik, eta 100 sari baino gehiago jaso ditu egindako lan guztiengatik.
Frank Gehry, AEBko arkitekturaren izen handienetako bat, hil da ostiral honetan, 96 urte zituela, Santa Monicako (Kalifornia) bere etxean, arnas gaixotasun labur baten ondorioz.
Diseinatzaile gisa egin zuen lan handienetako bat Bilboko Guggenheim museoa izan zen, 1997an inauguratu zena; eraikuntza ausarta, euskal hiriaren ikur bilakatu dena, eta dekonstruktibismoan oinarritutako arkitektura abangoardista irudikatzen duena.
Frank Owen Gehry 1929an jaio zen Toronton (Kanada), baina Estatu Batuetako nazionalitatea hartu zuen 1947an gurasoekin Los Angelesera joan ondoren. 1954an Arkitekturan graduatu zen Kalifornia Behereko Unibertsitatean eta Victor Gruenen estudioan hasi zen lanean. Soldadutzaren ondoren Hirigintza ikasi zuen Harvarden eta Gruenen bulegora itzuli zen. 1961ean, ezkonduta eta bi alaba zituela, Parisera joan zen bizitzera, eta André Rémondetekin lan egin zuen urtebetez. 1962an, Los Angelesen bere estudioa ezarri zuen, Frank O. Gehry and Associates, eta bost hamarkada eman ditu Amerikan, Europan eta Asian proiektuak egiten.
70eko hamarkadan hasi zen nabarmentzen, oso ohikoak ez diren material industrialak (titanioa eta beira, esaterako) konbinatzen dituzten forma eskultorikoen eraikuntzengatik. Garai horretan bertan, altzari-diseinatzaile gisa hasi zen garatzen Easy Edges bildumarekin. Kostu txikiko lerro gisa sortu zen, kartoizko hamalau piezaz osatua, eta ondoren Experimental Edges, izaera artistikoagoarekin.
80ko hamarkadaren amaieratik, Frank Gehryren izena mugimendu dekonstruktibistarekin lotu izan da. Mugimendu dekonstruktibistaren ezaugarria da zatikatzea eta diseinu linealeko prozesu bat haustea, eta horren ondorioz, itxura bisual zirraragarria duten eraikinak sortzen dira. Hizkuntza formal horren adibiderik aipagarrienak Bilboko Guggenheim museoa (1997) eta Pragako Nationale-Nederlanden eraikina (1996) dira.
Bere lanen artean nabarmentzekoak dira, gainera, Kaliforniako Museo Aeroespaziala (1984), Vitra Design museoa (Weil am Rhein, Alemania, 1989), Frederick Weisman Arte Museoa Minneapolisen (1993), DZ Bankuaren eraikina Berlinen (1998), Gehry Dorrea Hannoverren (2001), Cambridgeko Institutu Teknologikoaren Stata Zentroa (2003), Walt Disney Concert Hall (2003) eta Maggie 's Dundee Zentroa Eskozian (2003).
Gehryk Parisko arte garaikideko museo batean ere lan egin du, Louis Vuitton Fundazioarentzat; New Yorken bere lehen haur-parkea diseinatu zuen, Manhattan uhartearen hegoaldeko muturrean, The Battery izenez ezaguna; eta Lisboako Mayer parkea eraberritu eta berreskuratu zuen, Capitolio Antzokia zaharberritzea barne. Euskal Herrian, 2006an inauguratu zituen Herederos del Marques de Riscal enpresaren upeltegiak, Eltziegon (Araba), eta Sagrera dorrea proiektatu zuen Bartzelonan.
Bere diseinuek ehun sari baino gehiago jaso dituzte mundu osoan, horien artean nabarmentzen dira ohorezko hamar doktoretza baino gehiago eta Arnold W. Brunner Memorial Prize (AEB, 1977), Pritzker saria (1989), Arteen Wolf saria (Israel, 1992), Praemium Imperiale saria (Japonia, 1992), Dorothy and Lillian Gish saria (1994), Friedrich Kiesler saria (Austria, 1998) eta Arkitektoen Institutu Amerikarreko Twenty Five Year Award saria (2012).
Gainera, Estatu Batuetako Arteen Domina Nazionala (1998) eta Merituaren Lotoen Domina (AEB, 1999) jaso ditu, baita Arkitektoen Institutu Amerikarraren Urrezko Domina (1999) eta arkitektura sustatzeko Urrezko Errege Domina (2000) ere, azken hau Ingalaterrako Erreginak ematen duena.
Zure interesekoa izan daiteke
Otsailaren 7an hasiko da Arabako Bertsolari Txapelketa, 18 bertsolarirekin
Martxoaren 28an jokatuko den finalerako sei txartelak eskuratzeko, bi fasetan lehiatuko dira bertsolari arabarrak, eta guztira bost saio eta finala izango dira.
Igandean hasiko dira aurtengo maskaradak, Irurin eta Ozazen
Urtarrilaren 18tik apirilaren 26ra, 15 saio egingo dituzte Zalgize, Mendikota, Ozaze eta Iruriko gazteek.
Indarkeria matxista "normalizatuta" dago ikus-entzunezkoen eta arte eszenikoen euskal sektoreetan
(H)emen Elkarteak eta EAB Euskal Aktoreen Batasunak bultzatutako ikerketa batek agerian uzten du ikus-entzunezkoen eta arte eszenikoen sektoreetan "indarkeria matxista ez dela kasu isolatuen emaitza, baizik eta sektorearen egiturarekin lotutako errealitate sistemikoa".
"Linguae Vasconum Primitiae" euskaraz inprimatu zen lehen liburuak azken eguna du Euskal Herrian
Bernat Etxeparek 1545ean idatzitako lana, euskaraz argitaratu zen lehen liburua, Bordelen izan da ikusgai. Frantziako Liburutegi Nazionalak du liburuaren kopia bakarra, eta azken hiru hilabeteetan Baionako Euskal Museoan izan da ikusgai. Hainbat erakundek eta hautetsik bertan uzteko eskatu badute ere, Parisko liburutegira itzuliko da, hiru urtez ilunpean gordeta edukitzeko.
Errobik azken kontzertua eman du Donostiako Victoria Eugenia Antzokian
Anje Duhalde eta Mixel Ducau buru dituen talde lapurtar historikoak bere azken zuzenekoa eskaini du Donostiako Victoria Eugenia Antzokian. Errobi taldea euskal rock progresiboaren aitzindari bihurtu zen 70eko hamarkadan. Iaz hasi zuten Errobiren 50. urteurrena ospatzeko agur-bira, eta arrakasta handia izan dute Euskal Herriko hainbat herritan. Astearte honetan, abenduaren 30ean, amaituko dute ibilbide oparo hori, sarrera guztiak agortu dituen kontzertu batekin.
Hauek izan dira kultura arloko urteko albiste nagusiak
2025. urteak sekula ikusi gabeko bideak ireki ditu euskal musika industrian. Bukatzera doan urte hau sold outen eta kontzertu handien urtea izan zela gogoratuko dugu ezinbestean.
“Itzalaldia”, “soldadutza”, “flotilla” eta 2025ean “desiraungi” diren beste hitz batzuk
UZEI terminologia eta lexikografia zentroak bukatzear den urtean ahoz aho ibili diren 25 hitz aukeratu ditu. Joan den astean, “muga-zerga” aukeratu zuten urteko hitz bezala UZEIk berak eta Euskaltzaindiak.
Aitor Etxebarriazarragak jantzi du txapela
Onintza Enbeita izan du lehiakide buruz burukoan, eta puntu erdiko aldea izan da bien artean: 1.163 puntu jaso ditu lehen sailkatuak eta 1.162,5 bigarrenak. Bizkaiko laugarren finala zuen gaurkoa bertsolari gernikarrak.
Pantxoa eta Peioren bigarren agur-kontzertua: 2027ko urtarrilaren 9an BECen!
Bikoteak bere ibilbideari amaiera emango dio bi kontzerturekin BEC!en: urtarrilaren 10ekorako sarrerak ordu gutxitan agortu ziren eta bigarrena iragarri dute orain: 2027ko urtarrilaren 9an.
“Muga-zerga” izan da aurtengo hitza Euskaltzaindiarentzat eta UZEIrentzat
“Atzerriko produktuei aduanan ezartzen zaien zerga” adiera duen izena aukeratu dute Akademiak eta UZEI terminologia eta lexikografia zentroak urteko hitz gisara. “Aduana-zerga” Euskaltziandiaren Hiztegiak jasotzen duen forma baliokidea “askoz gutxiagotan” erabili da.