Gehry: museo batekin hiri oso bat aldatu zuen maisu dekonstruktibista

Frank Gehry, AEBko arkitekturaren izen handienetako bat, hil da ostiral honetan, 96 urte zituela, Santa Monicako (Kalifornia) bere etxean, arnas gaixotasun labur baten ondorioz.

Diseinatzaile gisa egin zuen lan handienetako bat Bilboko Guggenheim museoa izan zen, 1997an inauguratu zena; eraikuntza ausarta, euskal hiriaren ikur bilakatu dena, eta dekonstruktibismoan oinarritutako arkitektura abangoardista irudikatzen duena.

Frank Owen Gehry 1929an jaio zen Toronton (Kanada), baina Estatu Batuetako nazionalitatea hartu zuen 1947an gurasoekin Los Angelesera joan ondoren. 1954an Arkitekturan graduatu zen Kalifornia Behereko Unibertsitatean eta Victor Gruenen estudioan hasi zen lanean. Soldadutzaren ondoren Hirigintza ikasi zuen Harvarden eta Gruenen bulegora itzuli zen. 1961ean, ezkonduta eta bi alaba zituela, Parisera joan zen bizitzera, eta André Rémondetekin lan egin zuen urtebetez. 1962an, Los Angelesen bere estudioa ezarri zuen, Frank O. Gehry and Associates, eta bost hamarkada eman ditu Amerikan, Europan eta Asian proiektuak egiten.

70eko hamarkadan hasi zen nabarmentzen, oso ohikoak ez diren material industrialak (titanioa eta beira, esaterako) konbinatzen dituzten forma eskultorikoen eraikuntzengatik. Garai horretan bertan, altzari-diseinatzaile gisa hasi zen garatzen Easy Edges bildumarekin. Kostu txikiko lerro gisa sortu zen, kartoizko hamalau piezaz osatua, eta ondoren Experimental Edges, izaera artistikoagoarekin.

80ko hamarkadaren amaieratik, Frank Gehryren izena mugimendu dekonstruktibistarekin lotu izan da. Mugimendu dekonstruktibistaren ezaugarria da zatikatzea eta diseinu linealeko prozesu bat haustea, eta horren ondorioz, itxura bisual zirraragarria duten eraikinak sortzen dira. Hizkuntza formal horren adibiderik aipagarrienak Bilboko Guggenheim museoa (1997) eta Pragako Nationale-Nederlanden eraikina (1996) dira.

Bere lanen artean nabarmentzekoak dira, gainera, Kaliforniako Museo Aeroespaziala (1984), Vitra Design museoa (Weil am Rhein, Alemania, 1989), Frederick Weisman Arte Museoa Minneapolisen (1993), DZ Bankuaren eraikina Berlinen (1998), Gehry Dorrea Hannoverren (2001), Cambridgeko Institutu Teknologikoaren Stata Zentroa (2003), Walt Disney Concert Hall (2003) eta Maggie 's Dundee Zentroa Eskozian (2003).

Gehryk Parisko arte garaikideko museo batean ere lan egin du, Louis Vuitton Fundazioarentzat; New Yorken bere lehen haur-parkea diseinatu zuen, Manhattan uhartearen hegoaldeko muturrean, The Battery izenez ezaguna; eta Lisboako Mayer parkea eraberritu eta berreskuratu zuen, Capitolio Antzokia zaharberritzea barne. Euskal Herrian, 2006an inauguratu zituen Herederos del Marques de Riscal enpresaren upeltegiak, Eltziegon (Araba), eta Sagrera dorrea proiektatu zuen Bartzelonan.

Bere diseinuek ehun sari baino gehiago jaso dituzte mundu osoan, horien artean nabarmentzen dira ohorezko hamar doktoretza baino gehiago eta Arnold W. Brunner Memorial Prize (AEB, 1977), Pritzker saria (1989), Arteen Wolf saria (Israel, 1992), Praemium Imperiale saria (Japonia, 1992), Dorothy and Lillian Gish saria (1994), Friedrich Kiesler saria (Austria, 1998) eta Arkitektoen Institutu Amerikarreko Twenty Five Year Award saria (2012).

Gainera, Estatu Batuetako Arteen Domina Nazionala (1998) eta Merituaren Lotoen Domina (AEB, 1999) jaso ditu, baita Arkitektoen Institutu Amerikarraren Urrezko Domina (1999) eta arkitektura sustatzeko Urrezko Errege Domina (2000) ere, azken hau Ingalaterrako Erreginak ematen duena.