Bizenta Mogel, "zigor zaurigarriaren beldur" izan ez zen idazlea
Ipuin onak (Ipui onac, ceintzuetan arquituco dituzten euskaldun necazari ta gazte gueiac eracaste ederrac beren vizitza zucentzeco) Bizenta Antonia Mogel Elgezabal idazlearen (Azkoitia, 1782 – Abando, 1854) liburua, alegia bilduma, aukeratu du Bilbo Zaharra euskaltegiak ekainaren 5ean, ostegunarekin, egingo duten Klasikoen XVIII. Irakurketa Jarraituko irakurgai gisa. Baina zer dakigu lan horri eta idazle bidegile hari buruz?
Bizenta Mogel Azkoitian jaio zen, 1782an, baina ume zela aita hil eta Markinara aldatu zen Joan Jose nebarekin batera, Joan Antonio osabaren zaintzapean haztera. Horrek, noski, bide jakin batera lerratu zuen Bizentaren bizitza, Joan Antonio Mogel apaiza eta idazlea baitzen, Peru Abarka Maisu Juanen eta Peru Abarkaren arteko sei elkarrizketek jositako liburu mugarriaren egilea; Bizenta eta Joan Jose neba-arrebek latina ikasi eta literatura klasikoa jaso zuten haren eskutik.
Gazte ikastun eta liburuzalea izan zen Bizenta Mogel, Jabier Kalzakorta euskaltzain, ikertzaile eta irakasleak "Bidegileak" ezinbesteko bildumarako jaso zituen adierazpen hauetan azaldu zuen bezala: "Zortzi urte nituenean ekusirik nere neba, edo anaia ikasten asi zala gure osabarekin latiñezko izkera, jarri zitzatan buruan ikasi bear nuela nik ere. Ala, buruari neke gogorrik eman gabe, loari bere orduak emanda, ta zigor zaurigarriaren beldurrik ez nuela, jolasez bezela irten nuen nere asmoarekin".
Emakume batentzat ez zen, noski, erraza izan orduan liburu bat argitaratzeko dema, eta Mogelek berak oztopo horien berri eman zuen Ipuin onak liburuaren sarreran: "Badakit, enzunaz beste gabe, neskatx gazte baten izena dagoala itxatsirik liburutxo onen aurrean, jardungo dutela siñuka ez gutxik, diotela beren artean, iñoren lumaz janzi nai duela bela txikiak; au da, besten bearrak artu nai ditudala neretzat: ez dagokiola neskatxa bati bururik ausitze liburugiñen: asko duela gorua, naiz jostorratza zuzen erabiltzea".
Oinarri intelektual hori jasota eta oztopoak oztopo, 22 urte besterik ez zuela abiatu zuen Bizenta Mogelek euskal literatura idatzi eta argitaratuaren bidea emakumeentzat. Adin horretan argitaratu zuen, 1804an, Ipuin onak, Esoporen prosazko berrogeita hamar alegia euskaratu eta Joan Antonio Mogelen hitz neurtuzko zortzi alegia biltzen dituen lana.
Gainera, Gabonetaco cantia Bizkaitar guztientzat (1819) kantutegia bildu zuen, eta Espaiña-ko Gotzai-buruaren Artzai idazkia (1820) euskaratu zuen Bizenta Mogelek.
Ipuin onak Gipuzkoako euskaran idatzi zuen nagusiki Mogelek, aurreko "batua" hori baitzen, eta gabon kantak, berriz, bizkaieraz.
Estimuan da Bizenta Mogelen lana, osteguneko irakurraldiak agerian utziko duenez, esker onez hartua da alegia bildumaren sarreran hitz hauek idatzi zituen idazlearen ahalegina: "Arbezate bada Euskaldunak, neskatxa gazte baten emaitza, edo presente au. Gauza onik badago, esan dezatela iñorena dala, ez nerea; okerrik badakuste egotzi nere gañera; berdin arteak ez du emango sagarrik. Agur onenbesterekin".
Zure interesekoa izan daiteke
Profesionalen eguna, Sarako Idazleen Biltzarra bukatzeko
Apirilaren 5ean abiatutako topagune literarioa gaur bukatuko da, profesionalei eskainitako jardunaldi batean. Aurten, Marikita Tambourin Baigorrin sortutako idazle, irakasle, ikertzaile eta militantea eta Anne-Marie Lagarde zuberotar idazle, ikertzaile eta antropologoa omendu dituzte.
Jabier Muguruza musikari eta idazleak bere lehen eleberria argitaratu du: "Café Mokka"
Eleberria “lehen pertsonako kontakizun intimo eta ironikoa eskaintzen du, kafetegi baten egunerokotasunetik abiatuta. Café Mokka kafetegia behatoki soziokultural bilakatzen da, non bezeroen elkarrizketek eta eguneroko egoerek gizartearen kontraesanak, joerak eta aldaketak islatzen dituzten”.
Literatura plazara aterako dute Oiartzunen ostera ere
Martxoaren 9tik 28ra, Literatura Plazara egingo dute Oiartzunen, laugarrenez, eta euskal literaturaren inguruko zortzi hitzordu jarri dituzte antolatzaileek, 1545 argitaletxeak.
Emakume idazleek presentzia irabazi dute: ahots, gorputz eta gai berriak ekarri ditu feminismoak
Feminismoak aldaketa sakonak ekarri ditu azken urteotan, baita literaturan ere, eta gai, begirada, ahots, gorputz eta narratiba berriak ekarri ditu. Duela mende erdi emakumezko idazle gutxi zeuden, eta bigarren maila batera baztertuta zeuden, gainera. Orain, berriz, oso garrantzitsua da horien presentzia, eta, besteak beste, sariak eta bekak irabazten ikusten ditugu.
António Lobo Antunes portugaldar idazlea zendu da
Portugalgo literaturaren izen erraldoiak, inkontzientearen eta memoriaren biltzaile eta idazkariak, 83 urte zituen. Euskaraz, “Gauzen ordena naturala” irakur daiteke.
Gutun Zuria jaialdiak Gerediaga Elkartea eta Valerie Miles sarituko ditu
Gaur, asteartearekin, hasiko da Bilboko literatur jaialdia, eta hilaren 28ra arte iraungo du. Aurten, Gerediaga Elkarteari, Durangoko Azoka antolatzaileari, eta Valerie Miles idazle eta editore estatubatuarrari eskainiko dizkie ohorezko sariak.
Euskaltzaindiak eta EIEk hitzarmena sinatu dute, idazle gazteei laguntzeko
Euskaltzaindiak eta Euskal Idazleen Elkarteak (EIE) lau urterako akordioa adostu dute. Euskaltzaindiak urtean bi ikastaro emango dizkie EIEren bazkideei, bekak deituko ditu eta mentoretza programa abiatuko du. Andres Urrutia euskaltzainburuak, Mikel Ayllon EIEko zuzendaritza batzordeko kideak eta Miren Agur Meabe idazle eta Euskaltzaindiaren idazkariak hartu dute parte ituna sinatzeko ekitaldian.
Hitza erdigunean jarriko du Gutun Zuriak berriz, 19. edizioan
Bernardo Atxagak, Alana S. Porterok, Karmele Jaiok, Layla Martinezek, Harkaitz Canok, Mario Obrerok, Miren Agur Meabek eta beste hainbat idazlek parte hartuko dute letren Bilboko nazioarteko jaialdian.
Xabier Montoiak "Bakea, bakea" eleberria aurkeztu du
Inazio Osa 43 urteko donostiarrak hondamendia biziko du ama hiltzean, "baina laster ikasiko du oker dagoela oso, deskalabrurik handienean ere beti baita posible zuloan beherago erortzea, are eta zoritxar handiagoak etortzea".
'Lauaxeta, ametsen egilea' erakusketa Euskal Abertzaletasunaren Museora iritsi da, Bilbora
Sabino Arana Fundazioaren Euskal Abertzaletasunaren Museoak Lauaxeta, ametsen egilea erakusketa ibiltaria izango du ikusgai Sabin Etxean, Bilbon, martxoaren 12ra arte. Bizkaiko Foru Aldundiak antolatu du erakusketa, museoarekin lankidetzan, Esteban Urkiaga Lauaxeta euskal olerkari eta idazlearen jaiotzaren 120. urteurrena gogoratzeko.