Koldo Almandoz: “Gorroto ditut pertsonaia jator eta hunkigarriak, eta pertsonak ere bai”
Donostiar zuzendaria Zeru ahoak seriea estreinatzen ari da Donostiako Zinemaldiko Sail Ofizialean, genero beltzari dagokion tentsio narratibo tenkatuaz haraindi geruza mamitsu ugari eskaintzen dituen lana.
Nerea Garcia, Hondar ahoak seriean (Koldo Almandoz, 2020) ezagutu genuen ikertzailea, ez dago bere onenean. Etxean gotortuta bizi da Ertzaintzatik kaleratu zutenetik, inguruarekiko distantzia ironiko batera bilduta, baina nagusi ohiak berarengana joko du, serieko hiltzaile bat hainbat emakume hiltzen ari baita Bilbon, erritu itxurako erasoetan.
Hondar ahoakeko Ondarroatik Bilboko ertzetara, Itsasadarraren hegi geografikora eta hiriko periferia sozialetara, egin du Koldo Almandoz zuzendariak (Donostia, 1973) jarraipen honetan. Erritmoa bizkortu eta ikuslearentzako pistak ugaritu ditu, gainera, Zeru ahoaken, aurrekariarekin erkatuta.
Pista horiek guztiek ikuslea Garcia (Nagore Aranburu aurten Sail Ofizialeko lau lanetan agertzen den aktoreak maisuki gorpuztuta) boterearen estoldetara eramango duen ikerketan koka dadin balioko dute, noski, publikoa ikerketaren hari narratibo tenkatuan gidatzeko helduleku gisara, basque noir lan honek generoari eska dakiokeen guztia ematen baitu, ase arte: estetika iluna, tentsioa, ustel jotzen duten susmoak, gehiagorako gogoz uzten zaituzten kapitulu amaierak, ustekabeko sigi-saga dramatikoak…
Horrez gain, nolanahi den, noir hori basque egiten duen geruza nabarmentzen da Zeru ahoaken; erreferentziak hemen pentsatuta daude, hemengo ikusleentzat, artelanen unibertsaltasuna gorabehera. Ikusleak Pello Lizarralderen, Garazi Arrularen eta Pasoliniren euskarazko liburuekin topo egingo du, zesta puntako jokalariekin, Anariren zein Benito Letxundiren musikarekin, Ertzaintzarekin, Berri Txarraken leloekin, langile prekarioek garraiatzen dituzten motxila karratu iragazgaitzekin eta aurrean Administrazioan Euskaraz dioen idazkuna duela lehen hitza erdaraz botatzen duen administrari euskaldunarekin, mandoaren klik batera ditugun lanetan ikusi ohi ditugun Times Squareko argien, New Orleanseko paduren, Tom Waitsen musikaren, donutsen, zigarroen (Nerea Garcia, ordea, bapeatzaile sutsua da) eta FBIaren plaken ordez.
Koldo Almandozekin hitz egin dugu, euskal iruditeria sortzen laguntzen, elikatzen, sendotzen eta ohoratzen duen serieaz. Sail Ofizialean ikusiko da ETBren parte-hartzea duen lana, lehiatik kanpo, eta datorren astetik aurrera izango da ikusgai ETB1en eta PRIMERANen.
Hondar ahoaken ondoren dator Zeru ahoak. Zertan baldintzatu du horrek prozesuan?
Hondar ahoak amaitu ostean, Zeru Ahoak izan denaren argumentua zirriborratu nuen, nolabait. Hasiera batean, pentsatzen nuen nahiko segidan egiteko aukera izango zela, baina ez zen gertatu. Bost urte igaro dira, eta horrek distantzia bat ezartzen du nahitaez.
Izpiritu bera dutela esango nuke, baina oraingoan tonua eta erritmoa azeleratu dira. Ez nuen modeloa errepikatu nahi. Arriskatu beharra zegoen. Erronka berria eta aurrerapauso bat izan zedin nahi nuen, batez ere traman eta pertsonaien eraikuntzan.
Hondar ahoak naifagoa dela esango nuke, eta Zeru ahoak, konplexuagoa.
Halako batean, bestsellerrak eta errealitatea aurrez aurre jartzen ditu pertsonaietako batek. Zelako harremana izan duzu, generoko lan honetan, sinesgarritasunarekin, egiantzekotasunarekin, errealismoarekin, errealitatearekin eta fikzioarekin?
Nerea García pertsonaiak batean eta bestean azpimarratzen du “hori serietan soilik gertatzen da” edo “txosten horrek bestsellerra dirudi”.
Gustatzen zait bat-batean pertsonaia kontziente izatea bere fikziozko izaeraz. Laugarren pareta haustea bezalakoa da, eta, dirudienaren kontra, pertsonaia errealistagoa egiten du, ikuslearen pare jartzen duelako.
Atsegin dut genero beltza. Gaur egun, zineman eta serieetan beti egoten da kausa argi bat, aldarrikapen moralki eztabaidaezina edo agendako gai bat.
Generoak ahalbidetzen du gizarte gaiez hitz egitea, baina pankarta beti aurrean gabe. Modu ez zuzenean. Horrenbeste errepikatutako eta hain agerian egindako aldarriek indarra galdu dutela uste dut. Egiten dituenaren promozio kanpaina bihurtu dira.
Genero beltzak, pudorea ahalbidetzen du. Diskrezioarekin eta autokritikarekin batera, desagertzear dagoen portaera bat.
Aurreko elkarrizketa batean, Hondar ahoaken parte hartu zenutenen borondateak eta ilusioak eskasia material eta denbora aldekoak estali zituztela esan zenuten. Aldatu dira baldintza horiek bigarren honetarako?
Hondar ahoak errepikaezina den mirari bat izan zen. Lantaldeak eskuzabal jokatu zuen, baina argitu nahi dut denek kobratu genuela konbeniotik gora. Ez zen lan amateurra izan.
Zeru ahoaken, babes gehiago izan dugu. ETB hasieratik izan da gure partaide, baina oso justu ibili gara eta gauza batzuk hobeto egin zitezkeen euskarazko fikzioa bultzatu beharko luketenen babes gehiago izan izan bagenu.
Batzuetan iruditzen zait plataformen logoen lilurak nahastu egiten dituela gure agintarien helburu eta estrategiak. Duela lau urte lau astean egin genuena, bost astean egin dugu orain. Hobeto? Bai. Nahikoa? Ez. Horregatik lantaldeak egin duen lanarekin harro nago, eta gurekin izan duten leialtasunarekin oso eskertuta.
Nerea García ikertzailearen pertsonaia garatzeko parada eman dizu bigarren istorio honek. Zelan joan zaio Nereari urte hauetan guztietan? Nola aurkituko dute Hondar ahoak ikusi zutenek?
Bada, bost urte igaro dira. Ertzaintzatik kaleratu zuten, Bilboko pisu batean bizi da, eta apenas ateratzen da etxetik. Ez dago bere onenean.
Mantentzen du bere nortasun sarkastiko eta zorrotza, baina baditu beste dependentzia eta ahultasun batzuk. Benetan pasatu diren bost urteak errespetatu ditugu, eta uste dut pertsonaiei eta istorioari mesede egiten dietela begizulo eta zimurrek.
Nolako harremana duzu zure pertsonaiekin? Nerearen kasuan, esaterako, ikusleari haren portaera ulergarri egiteko informazioa ematen zaio, baina ez da gozatzen halabeharrez, publikoak maita dezan, adibidez. Nola zaintzen du sortzaileak “aitatxoaren” lilura eta “epailearen” herra, berak sortutako pertsonaien aurrean?
Suposatzen dut egile bakoitzak bere pertsonaia kuttun edo gustukoa sortzen duela. Nerea Garciak asko du niretik, eta uste dut asko eman diola Nagore Aranburuk ere.
Ez da sinpatikoegia, marmartia da, eta, aldi berean, lotsatia. Bere buruarekin gupidagabea, eta besteenarekin, ere bai. Ez da zoriontsua, eta asumituta dauka. Ironiak eta umore beltzak salbatzen du.
Nire mantretako bat beti da pertsonaiak maitatzeak ez duela esan nahi guztia barkatu behar diegunik. Egia esan, gorroto ditut pertsonaia jator eta hunkigarriak. Eta pertsonak ere bai. Bizitza osoa inbertitzen dutenak guztien gustuko izaten beren hileta egunean eliza jendez betetzeko.
Generoaren konbentzioek ezartzen duten hezurduraren barruan, mami pertsonalago eta sakonago bat ageri da seriean, ikurrez, sinboloz eta keinuz betea. Nola josten dira bi mundu horiek elkarrekin?
Nire ustez, berebizikoak dira keinu eta erreferentzia horiek, Zeru ahoak euskal ikusleei zuzentzen zaielako. Ilusio izugarria egiten dit seriea munduan barna zabaltzeak, baina guretzat dago egina; horregatik, gure erreferenteak behar ditu.
Ezinbestekoa da gure kosmologia propioa izatea, eta autoerreferentzialtasuna. Horrek bihurtzen du Zeru ahoak lan berezi eta bereizgarria.
Adibidez, koltxoiarenak, Berri Txarraken esaldia dirudienak (“Jaio. Lana. Hil” margotuta duen koltxoi bat agertzen da, gorpu baten ondoan), badu beste geruza bat: Ismael Iglesias artista durangarraren obrari eginiko omenaldia da. Urteak eman ditu Bilbo eta inguruetako kaleetan lagatako koltxoiak esprai arrosaz pintatzen lelo eta bere burutazioekin.
Eta bide batez gureak ere badira, geureratu ditugulako, Genet, Passolini edota Spider Man, euskaldunak munduan eta gaur egunean bizi garelako, eta ez soilik Mitoaroan, kar-kar.
Zinemaldiko Sail Ofizialerako hautatu dute Zeru ahoak. Ez duzu lehen aldia Zinemaldian, ezta gutxiago ere eta… Nola hartzen duzu aukeraketa hori? Zer esanahi du zuretzat eta zer emango dio lanari?
Serieak nolabaiteko “maila” zinematografikoa duela bermatzen du Zinemaldian egoteak. Horrelako serie txiki batentzat garrantzitsua da horrelako erakusleiho bat izatea. Normalki, ez da horrelako aukerarik izaten. Ikusgarritasuna ematen dio lanari, eta lan hori egin dugunoi.
Telesaila pantaila handian eta osorik ikusiko da Donostian, lau atalak jarraian, hasi eta buka. Telesail tripakaden eta serieak mobilean abiadura bikoitzean ikusten diren garaian, nola ikusteko dago sortua Zeru ahoak?
Pelikulak geroz eta luzeagoak dira. Nire aburuz, gehiegi. Ez dut ulertzen nola nahiago dugun aretoetan jendea aspertu, gogoz utzi baino.
Baina kasu honetan, begira, mesede egiten digu. Zeru ahoakek bi ordu eta erdi pasatxo irauten du ,osotara. The Brutalist baino ordubete gutxiago da, eta egungo pelikula handien iraupenaren antzekoa.
Zer beste pelikula edo serie ez zenuke galdu nahiko Zinemaldiko programaziotik?
Oso lanpetuta nabil, eta ez dut apenas begiratu programazioa. Saiatzen naiz gauza berriak ikusten, Sail Ofizialekoak, New Directors sailekoak, Zabaltegikoak eta ziklo berezietakoak.
Niri, Zinemaldiak, aspaldidanik eta ia urtero, deskubrimendu ederrak egiten dizkit: komedia italiar klasikoari eskainitako bi ziklo liluragarri haiek; Kore Edaren After Life ederra; 2001. urtean Lucrecia Martel eta bere La Ciénaga ikusi nituenekoa…
Baduzu beste proiekturik esku artean?
Bai. Lanpetuta nabilenarena ez zen gezurra. Urri amaieran pelikula bat filmatu behar dugu, eta aurrekoizpen prozesuan gaude. Une delikatua da, eta lan asko daukagu oraindik egiteko.
Pelikula garaikidea izango da. Bizitzan benetan garrantzitsuak diren gauza txiki horietaz hitz egingo du, baina sermoirik eman gabe, eta tonu entretenigarrian.
*Zeru ahoak igandean, irailak 28, estreinatuko da, ETB1en eta PRIMERANen
Zure interesekoa izan daiteke
“Palestine 36” filmak irekiko du Giza Eskubideen Donostiako Zinemaldia
Apirilaren 23tik 30era 23. edizioa egingo duen jaialdiko pelikuletan hizpide hartuko dituzte, besteak beste, emakumeek erlijioetan duten zeregina, larrialdi klimatikoa, prekarietatearen feminizazioa eta pertsona transek landa giroan duten egoera.
Piztu ziren argi gorriak Hernaniko eskalextrikean
"Argi Gorriak" telesailaren zortzi ataletan, krudela oso da komedia, bizitza nola. Zortzi atal horietan, algarak izozten dizkizute gidoilariek eztarrian.
Stephen Colbertek "Eraztunen jauna" sagako film berria idatziko du, lehen liburuan oinarrituta
Film berria, Eraztunen jauna: eraztunaren komunitatea liburuko lehen kapituluetan oinarrituko da, Peter Jacksonen zinema-egokitzapenean sartu ez ziren kapituluetan, hain zuzen ere.
Martxoak 3 Elkarteak Paul Laverty sarituko du Langilearen Inguruko Zinema Astean
Arkabia Gasteizko aretoa izango da jaialdiaren egoitza, eta eskoziar gidoilaria, Ken Loachen ohiko lankidea, itxiera galan izango da. Zikloan, Estibaliz Urresolak eta Irati Gorostidik ere hartuko dute parte, eta, besteak beste, The Old Oak, Cuerdas eta Contadores ikusi ahalko dira.
?fmt=webp-alpha&qlt=80)
Fant zinema jaialdiak Eugenio Mira zuzendaria sarituko du
Bilboko Zinemaldi Fantastikoaren Film Laburren Sail Ofizialak 19 lan proiektatuko ditu, horietako hamar euskal ekoizpenak. Fantasiazko zinemaren jaialdiaren 32. edizioa maiatzaren 8tik 16ra egingo dute.
Crossover jaialdiak Donostia telesailen hiriburu bihurtuko du aste honetan
Bederatzigarren edizioak estreinaldiak, topaketak eta larunbatera arteko jarduerak bilduko ditu, euskarazko programazio zabalarekin.
Chuck Norris hil da
Aktorearen ibilbidea arte martzialei lotuta dago. 90eko hamarkadan, Walker Texas Ranger telesailak arrakasta eman zion.
Iñarritu: "Kamera ikusleari eman diot eta bakoitzak esperientzia ezberdina biziko du"
Alejandro Gonzalez Iñarritu zinemagile mexikarrak "Carne y arena" instalazioa aurkeztu du EITBren Bilboko egoitzako 5. platoan. Zuzendariak espazio honetan sortzen diren sentsazio eta bizipenak azaldu dizkigu.
Iñarrituren "Carne y arena", mugan hara-hona
“Carne y arena” EITBren Bilboko egoitzan ekainaren 20ra arte bisitagai dagoen murgiltze instalazioan, Alejandro Gonzalez Iñarritu mexikar zinemagileak bultza egiten dio bisitariari besteen zapatetan sartzeko, une batez ezdeusei bidean lagundu eta mugan hara-hona ibiltzeko, errealitatetik fikziora, haragitik pixelera, hareatik zulora eta gizatasunetik ankerkeriara.
Albiste izango dira: Oscar sariak, EAEko aireportuen kudeaketari buruzko bilera Madrilen eta udal hauteskundeak Ipar Euskal Herrian
Gaurkoan Orain-en albiste izango direnen laburpena, bi hitzetan.