Lau hilketa eta hainbat saiakera, AEBko presidenteen aurka: joera historiko baten zergatiak

Datu esanguratsu batek zeharkatzen du AEBetako historia politikoa: lau presidente erail dituzte karguan zeudela. Horrekin batera, beste sei presidentek atentatu bat edo bat baino gehiago jasan dituzte azken bi mendetan. Azken orduetan historia errepikatu da Donald Trumpen aurkako hirugarren atentatuarekin, eta Estatu Batuetan gogoeta zabaldu da fenomeno historiko honen inguruan.

Lau hilketak

Magnizidioen historia AEBetan 1865ean hasi zen, Abraham Lincolnen hilketarekin. Krimen hark agerian utzi zuen polarizazioaren eta elkarbizitzaren arteko tentsioa. Gerra Zibila amaitu berria zen, eta presidenteak, garaipenaz gain, adiskidetzea ere ordezkatzen zuen. Zauriak, baina, irekita zeuden. Wilkes Booth aktore eta Estatu Konfederatuen aldeko konspiratzaileak tiro egin zion Ford’s Theatren, adiskidetzearen ideia zapuztu nahian.

Handik 16 urtera, 1881ean, James A. Garfield, AEBetako 20. presidentea, tirokatua izan zen tren-geltoki batean. Charles J. Guiteau izan zen erasotzailea. Kasu horretan ez zen konspiratzaile bat, baizik eta frustrazioak eta arazo mentalek jota zegoen gizon bat, sistemak baztertua sentitzen zena. Hasieran bizirik iraun bazuen ere, Garfielden egoerak okerrera egin zuen asteetan zehar, infekzioek eta medikuen praktika desegokiek eraginda.

William McKinleyren kasuan, 1901ean, arrazoi ideologikoak izan ziren hilketaren atzean. Industrializazio azkarrak desberdintasun handiak eta tentsio sozialak eragin zituen AEBetan ere. Langile-mugimendua indartzen ari zen, eta anarkismoak indarra hartu zuen industria-ingurune handietan, besteak beste Emma Goldmanen ideiek bultzatuta.

"Amerikako emakumerik arriskutsuena" ezizenaz ezaguna zen Goldmanek eragin handia izan zuen Leon Czolgosz militante anarkistarengan. McKinley agurtzera hurbildu zen ekitaldi publiko batean eta gertutik bi tiro egin zizkion, eskuan zauri faltsu bat estaltzen zuen zapi baten azpian pistola ezkutatuta.

John F. Kennedyren hilketa, 1963an, ezagunena izan zen guztien artean, bai eta eztabaidatuena ere. Dallaseko kaleetan zehar limusinan egindako desfile bat, kamerak, tiro-hotsak… Eta Gerra Hotzaren testuingurua. Atentatuaren irudiak garai baten elementu ikonikoa bilakatu ziren.

Lee Harvey Oswald atxilotu zuten egile material gisa, eta bertsio ofizialaren arabera bakarrik jardun zuen. Hala ere, ikerketan hautemandako kontraesanek eta garaiko giro politikoak konspirazioaren hipotesia indartu zuten hasieratik.

Bizirik atera zirenak

Hilketaz gain, hainbat presidentek atentatuak jasan zituzten eta bizirik iraun zuten: Andrew Jackson (1835), Harry S. Truman (1950), Gerald Ford (bi aldiz 1975ean), Ronald Reagan (1981)… Asteburukoa Donald Trumpen aurkako hirugarren hilketa-saiakera izan da.

Theodore Roosevelten kasua ere aipatzekoa da. Oraindik presidentegai zela, 1912an, bularrean tirokatu zuten Milwaukeen. Hala ere, ekitaldiarekin aurrera jarraitzea erabaki zuen, bala bat bularrean zuela. 90 minutuz hitz egin zuen. Eta historiarako esaldi bat bota zuen: “Jaun-andreok, ez dakit ulertzen duzuen tiro bat jaso berri dudala, baina hori baino gehiago behar da orein bat hiltzeko”.

Gogoetak

Asteburuko atentatuak inpaktu handia izan du Estatu Batuetan, eta gogoetak zabaldu dira, kontuan izanda historia, berriz ere, errepikatu dela. Adituek hainbat arrazoi aipatzen dituzte, baina berriro piztu da armen auziaren inguruko eztabaida.

Komunikabide asko, halaber, polarizazio politikoaz hitz egiten ari dira. The New York Times egunkariak honela titulatu zuen kronika bat: “Etxe Zuriko afarian izandako erasoak agerian uzten du tentsio politikoa gero eta nabarmenagoa dela”, eta ohartarazi zuen “polarizazio bizia” indarkeria politikoaren arriskua areagotzen ari dela.

The Washington Postek, berriz, nabarmendu zuen “indarkeria politikoaren pasarteak berriro gertatzeko beldurra areagotzen ari dela”, eta CNN kateak “oinarrizko eskubideak arriskuan jartzen dituen indarkeria politiko gero eta handiagoaz” hitz egin du.

Atentatu saiakeraren ondorengo orduetan aipatzen ari den beste faktoreetako bat da Ameriketako Estatu Batuetako presidenteak duen “ikur izaera”. Diotenez, izaera sinboliko erraldoi horrek oihartzuna edo eragin handia bilatzen duten erasotzaileen jomuga bihurtzen ditu presidenteak.

AEBetan, halaber, atentatu saiakera horien “kutsatze efektuaz” ere mintzatu dira: copycat effect deiturikoaz. Oihartzun handiko erasoek inspirazio iturri izan daitezke bakarka jarduten duten pertsonentzat, baldin eta arreta lortzea edo eragin bera errepikatzea helburu badute.

Azkenik, hedabide gehienek “otso bakartiaren” (lone wolf) irudia baliatu dute susmagarria deskribatzeko; ideia hori Donald Trumpek berak ere hauspotu zuen bere agerraldian. Profil hori lotuta dago AEBetako presidenteen aurkako atentatu askorekin, eta hor ere historia errepikatu da.

Puntu honetan, hala ere, zenbait adituk berriz jarri dute jomugan armen auzian. Suzko armak lortzea zailagoa balitz, posible izango litzateke "otso bakartien" jarduna?

“Larunbat gaueko esperientzia estatubatuar askok bizi dutenaren antzekoa da: jendetza handiko ekitaldiak zein eguneroko jardunak, eskoletan eta unibertsitateetan, tiroketen beldur etengabeak markatzen ditu. Telebistan emandako kaosa ikusi duten milioika atzerritarrek galde diezaiokete beren buruari zergatik den hain erraza suzko armak eskuratzea eta zergatik dagoen eztabaida publikoa geldirik gai horren inguruan”, adierazi zuen Stephen Collinson kazetariak CNNn.