Ziurgabetasuna pandemiaren osteko susperraldian

2021eko hasieratik, inflazioak etengabe egin du gora Espainiako Estatuan. Suspertze-fasean, pandemiaren hilabeterik gogorrenen ondoren, hainbat faktorek arriskuan jarri dute ekonomia, eta horiek ondasunen eta zerbitzuen eskaintza eta eskaria neurri bateraino desdoitu dute, prezioen hazkundean eragina izateraino. Era berean, garraio arazoek eta Errusiak Ukrainan egindako "aurreikusi gabeko" inbasioak gogortu egin dute Europako egoera ekonomikoa, hornidura zailtzen eta energiaren prezioak garestitzen hasi baitira.

Hazkunde ekonomikoaren aurreikuspena beherantz berrikusita, inflazio-egoera baieztatu da 2023ra arte, eta baliteke 2024ra ere zabaltzea, EITB DATAren azken ikerketaren arabera. Horrela, ezkortasuna eta ziurgabetasuna nagusi dira Euskadin eta Nafarroan, nahiz eta tokiko ekonomiak sendo mantentzen diren, 2008ko krisia iritsi aurretik baino posizio finantzario pribatu hobearekin.

Egoera orokorra da eurogune osoan, eta, beraz, Europako Banku Zentralak (EBZ) interes-tasak igo behar izan ditu inflazioa eta KPIa baretzeko, abuztuan % 9,1ean kokatu baitzen eremu horretan, EBZren helburutik oso urrun, % 2ra jaitsi nahi baitu. Euskadiko eta Nafarroako errealitatea are kezkagarriagoa da, bi lurraldeetako KPIak % 10,3 eta % 11 izan baitziren joan den hilabetean, hurrenez hurren.

2007. eta 2021. urteetan, KPIaren igoerak nahiko antzekoak izan dira Hego Euskal Herrian. Hala ere, 2011tik, adierazle hori % 2tik behera mantendu zen, eta 2020ko pandemiaren krisian negatiboa izatera ere iritsi zen 2021era arte; hortik aurrera, susperraldi ekonomikoarekin, Espainiako Estatu osoan hasi zen igotzen adierazle hori.

2022an, ekonomiak inflazioaren usaina zeriola ekin zion urteari, eta Ukrainako gerra eta energiaren prezioen igoera gehitu zitzaizkion gurdiari. Horrela, gaur egun, 80ko hamarkadatik inoiz ikusi ez den inflazio-egoera bizi dugu, neurri batean, osagai energetikoak sendotuta, EITB DATAren azterketak ondorioztatzen duenez.

Energia, gora eta gora etenik gabe

Elektrizitatearen, gasaren eta petrolioaren prezioek gora egiten dute egunez egun, ia ondasun eta zerbitzu guztien prezioak garestituz. 2020ra arte, elektrizitatearen handizkako prezioa 20 eta 40 euro/MWh bitartekoa zen, herrialdearen arabera. 2021eko bigarren seihilekoan, aldiz, prezioak 80-100 euro/MWh-ra igo ziren, eta 2022an, 308 euro/MWh-ra iritsi ziren.

Itxura guztien arabera, prezio altu horiek mantendu egingo dira Europan, gas naturalaren eskasia eta Errusiaren eta Ukrainaren arteko gatazka direla eta. Europa Errusiaren menpe egon da orain arte gas-hornikuntzarako, eta, beraz, inguruko gobernuak martxan jarri dira ezinbesteko ondasun horren eskasiari irtenbideak emateko, are gehiago orain, "hotza" aurreikusten den negu baten atarian.

Baikortasunetik ezkortasunera

Inflazioak eragina du ekonomiaren eta enpleguaren hazkundean, eta horrek Europako merkatu guztiei eragiten die. Era berean, euroguneko aurreikuspen ekonomikoak okerrera egin du, bai agente produktiboenak (industria, eraikuntza, zerbitzuak eta txikizkako merkataritza), baita kontsumitzaileenak ere.

EITB DATAren ikerketaren arabera, pandemiaren unerik gogorrenetik irten ondoren, aurtengo urtarrila-otsailean sentimendu ekonomikoaren indizearen maximo historikoa lortu zen, 13 punturekin; hala ere, inflazioarekin eta prezioen igoerarekin, uztail-abuzturako adierazle hori negatibo bilakatu da, "udazken-neguko emaitza ekonomikoetan gertatuko dena aurreratuz".

Azken hilabeteetan ere, Europako industria-igurikimenak hoztu egin dira; abuztuan narriadura islatzen hasia zen, eskaera-zorroen jaitsiera arinarekin. Euskadik eta Nafarroak ekonomia irekiak dituzte, eta industria-jarduera esportatzaile garrantzitsua dute; beraz, okertze horrek bi erkidegoetako industria-jarduerari eragingo dio, eta, industriak atzera egiten badu, zerbitzuek ere egingo dute.

Kontsumitzaileei dagokienez, nolabaiteko ezkortasunez hasi zuten urtea, azken hilabeteetako inflazioaren egonkortzeak areagotu egin duena. Horrela, pertsonak aurrezten eta gastuei eusten hasi dira, epe laburrera edo ertainera gerta daitekeenaren beldur.

Agertoki-aldaketa horren ondorioz, hazkunde ekonomikoaren aurreikuspenak berrikusi behar izan dira. Hala, 2021eko udazkenean 2022an eta 2023an hazkundea % 5,5 eta % 4,4ekoa izango zela aurreikusi bazen ere, uda honetan berrikusitako datuek ondorioztatzen dute hazkundea % 4 eta % 2,1ekoa izango dela urte horietan, hurrenez hurren.

Hazkunde ekonomikoko egoerak osatzen dituzten adierazleen artean, inflazioaren bilakaerari buruz egiten diren aurreikuspenak nabarmentzen dira. Adierazle hori % 2tik beherakoa izan da azken 20 urteetan, eta berrikuspen garrantzitsuena erregistratu duena da.

Kontuak horrela, 2021eko udazkenetik 2022ko udara bitartean, azken urte honetarako inflazioari buruzko aurreikuspenak laukoiztu egin dira energia-prezioen krisiaren ondorioz. Gainera, okertze-aurreikuspen hori 2023ra zabaldu da, eta inflazioa % 3-4 artean kokatu da Europako herrialde gehienetan.

Europako Banku Zentrala mobilizatzen hasi da dagoeneko, interes-tasak igoz inflazioaren igoerari eusteko; hala ere, energia-krisia konpontzeak egoera ekonomiko berri hori baldintzatuko du 2024ra arte ez zabaltzeko.