Ebola zer den ulertzeko gakoak

1.- Zer da? Birus bat da ebolaren eragilea, eta bost mota bereizi dira: Sudan, Zaire, Reston, Cote d'Ivoire (Boli Kosta) eta Bundibugyo. Horietatik, Sudan, Zaire eta Bundibugyo motakoek izurrite handiak eragin dituzte Afrikan.

Duela gutxi, seigarren aldaera bat aurkitu da: Bombali espeziea (Orthoebolraulse bombalse espeziea). Oraindik ez da jakina zer eragin duen pertsonengan.

Birusak eraldatu egiten ditu zelula endotelialak, hau da, odol-hodien barne-azala estaltzen duten zelulak. Odol-hodiei kalte egiten dienez, plaketak ezin dira koagulatu, eta gizakiek shock hemorragikoa izaten dute, odol ugari galduta.

2.- Noiz agertu zen? Ebolaren birusa 1976. urtean atzeman zuten aurrenekoz, Nzara (Sudan) eta Yanbuku (Kongo) herrietan aldi berean jazo ziren bi izurritetan. Bigarren herri hori Ebola ibaitik gertu dago; hortik dator gaixotasunaren izena.

3.- Nola kutsatzen da? Birusa animalia basatiek kutsatzen diete gizakiei, eta, gizakien artean, gaixorik daudenen odola, jariakinak eta ehunak ukituz kutsatzen da.

Gizakien infekzio iturri nagusia tximinoak dira, baina Pteropodidae familiako saguzarrak dira birusaren eroale naturalak.

4.- Sintomak: Sukar handia, bat-batean; ahultasuna; mina muskuluetan, eztarrian eta buruan; goragalea; beherakoa eta zauriak larruazalean.

5.- Noiz agertzen dira lehen sintomak? Oro har, 5 eta 10 egun artean pasatzen dira gaixotasuna kutsatzen denetik lehen sintomak agertu arte. Dena dela, kasu batzuetan 2 eta 21 egun artean igaro dira.

6.- Diagnostikoa: Ebola, batik batt, odol-analisien bidez diagnostikatzen da. Lagin horiek oso kutsakorrak dira, eta, beraz, kontu handiz kudeatu behar dira.

7.- Pronostikoa: Ebola gaixotasun hilgarrienetakoa da. Heriotza-tasa % 25-90ekoa da. Lehen sintomak agertzen direnetik gaixoa hil arte, 6 eta 16 egun artean igaro litezke.

8.- Tratamendua eta prebentzioa: Ebolaren aurkako ikuspegi medikoa goitik behera aldatu da azken urteetan; gaixotasun hilgarri hutsa izateari utzi dio, eta, gaur egun, prebentziorako zein sendatzeko tresna oso eraginkorrak ditugu. Dena dela, tresna horien eraginkortasuna birusaren anduiaren araberakoa da:

• Sendatzeko tratamenduak (antigorputz monoklonalak): MOEk jada ez du ebola gaixotasun "trataezintzat" jotzen. FDAk onartutako antigorputz monoklonal bidezko bi terapia daude, eta horiek nabarmen murrizten dute heriotza-tasa, baldin eta garaiz ematen badira, laguntza kliniko egokiarekin batera (oxigenazioa eta hidratazioa):

  • Inmazeb (REGN-EB3): Ekintza zuzeneko hiru antigorputz monoklonalez osatutako koktela.

  • Ebanga (Ansuvimab-zykl): Eraginkortasun handiko antigorputz monoklonal bakarra.

• Onartutako txertoak: Bi aukera nagusi daude merkatuan, eta horiek 12 hilabetetik gorako haurrekin ere erabil daiteke:

  • Ervebo (Merck): Dosi bakarreko txertoa, 2019ko abenduan onartua. 

  • Zabdeno eta Mvabea (Janssen): Europar Batasunean 2020ko uztailean onartutako bi dosiko prebentzio-eskema (8 asteko tartearekin ematen direnak). 

Egungo txertoak (Ervebo) zein tratamendu monoklonalak (Inmazeb eta Ebanga) Zaire ebolabirus espeziearen aurka baino ez dira eraginkorrak. Bundibugyo eta Sudan aldaeren aurrean ez dago onartutako tratamendu edo txerto komertzialik.