Ebola zer den ulertzeko gakoak
Birus bat da ebolaren eragilea, eta sei mota bereizi dira: Sudan, Zaire, Reston, Cote d'Ivoire (Boli Kosta), Bundibugyo eta Bombali. Txertoek eta onartutako tratamenduek Zaire aldaeraren aurka funtzionatzen dute. Afrikako erdialdea astintzen ari diren Sudan eta Bundibugyo anduiak tratatzeko, berriz, oraindik ez dago txertorik.
1.- Zer da? Birus bat da ebolaren eragilea, eta bost mota bereizi dira: Sudan, Zaire, Reston, Cote d'Ivoire (Boli Kosta) eta Bundibugyo. Horietatik, Sudan, Zaire eta Bundibugyo motakoek izurrite handiak eragin dituzte Afrikan.
Duela gutxi, seigarren aldaera bat aurkitu da: Bombali espeziea (Orthoebolraulse bombalse espeziea). Oraindik ez da jakina zer eragin duen pertsonengan.
Birusak eraldatu egiten ditu zelula endotelialak, hau da, odol-hodien barne-azala estaltzen duten zelulak. Odol-hodiei kalte egiten dienez, plaketak ezin dira koagulatu, eta gizakiek shock hemorragikoa izaten dute, odol ugari galduta.
2.- Noiz agertu zen? Ebolaren birusa 1976. urtean atzeman zuten aurrenekoz, Nzara (Sudan) eta Yanbuku (Kongo) herrietan aldi berean jazo ziren bi izurritetan. Bigarren herri hori Ebola ibaitik gertu dago; hortik dator gaixotasunaren izena.
3.- Nola kutsatzen da? Birusa animalia basatiek kutsatzen diete gizakiei, eta, gizakien artean, gaixorik daudenen odola, jariakinak eta ehunak ukituz kutsatzen da.
Gizakien infekzio iturri nagusia tximinoak dira, baina Pteropodidae familiako saguzarrak dira birusaren eroale naturalak.
4.- Sintomak: Sukar handia, bat-batean; ahultasuna; mina muskuluetan, eztarrian eta buruan; goragalea; beherakoa eta zauriak larruazalean.
5.- Noiz agertzen dira lehen sintomak? Oro har, 5 eta 10 egun artean pasatzen dira gaixotasuna kutsatzen denetik lehen sintomak agertu arte. Dena dela, kasu batzuetan 2 eta 21 egun artean igaro dira.
6.- Diagnostikoa: Ebola, batik batt, odol-analisien bidez diagnostikatzen da. Lagin horiek oso kutsakorrak dira, eta, beraz, kontu handiz kudeatu behar dira.
7.- Pronostikoa: Ebola gaixotasun hilgarrienetakoa da. Heriotza-tasa % 25-90ekoa da. Lehen sintomak agertzen direnetik gaixoa hil arte, 6 eta 16 egun artean igaro litezke.
8.- Tratamendua eta prebentzioa: Ebolaren aurkako ikuspegi medikoa goitik behera aldatu da azken urteetan; gaixotasun hilgarri hutsa izateari utzi dio, eta, gaur egun, prebentziorako zein sendatzeko tresna oso eraginkorrak ditugu. Dena dela, tresna horien eraginkortasuna birusaren anduiaren araberakoa da:
-
Sendatzeko tratamenduak (antigorputz monoklonalak): MOEk jada ez du ebola gaixotasun "trataezintzat" jotzen. FDAk onartutako antigorputz monoklonal bidezko bi terapia daude, eta horiek nabarmen murrizten dute heriotza-tasa, baldin eta garaiz ematen badira, laguntza kliniko egokiarekin batera (oxigenazioa eta hidratazioa):
-
Inmazeb (REGN-EB3): Ekintza zuzeneko hiru antigorputz monoklonalez osatutako koktela.
-
Ebanga (Ansuvimab-zykl): Eraginkortasun handiko antigorputz monoklonal bakarra.
-
-
Onartutako txertoak: Bi aukera nagusi daude merkatuan, eta horiek 12 hilabetetik gorako haurrekin ere erabil daiteke:
-
Ervebo (Merck): Dosi bakarreko txertoa, 2019ko abenduan onartua.
-
Zabdeno eta Mvabea (Janssen): Europar Batasunean 2020ko uztailean onartutako bi dosiko prebentzio-eskema (8 asteko tartearekin ematen direnak).
-
Egungo txertoak (Ervebo) zein tratamendu monoklonalak (Inmazeb eta Ebanga) Zaire ebolabirus espeziearen aurka baino ez dira eraginkorrak. Bundibugyo eta Sudan aldaeren aurrean ez dago onartutako tratamendu edo txerto komertzialik.
Zure interesekoa izan daiteke
Polarizazioa alde batera uzteko eskatuz hasi du Leon XIV.a aita santuak Espainiara egindako bisita
Madrilera iritsi denean, Felipe VI .a eta Letizia errege-erreginek, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak eta hainbat agintarik egin diote harrera. 130.000 pertsona zain zituen Madrilgo kaleetan, Errege Jauregiaren eta Nuntziaturaren artean. Iluntzean, 500.000 gazte elkartu ditu otoitz egiteko.
Santurtzik Euskal Eskola Publikoaren jaia ospatuko du igandean "Ehunetan" lelopean
Musika, kultura, gastronomia, jolasak eta haur, gazte zein helduentzako jarduerak izango dira, eskola publiko inklusibo, euskaldun eta berritzaile bat aldarrikatzeko bidean.
Bi gizon atxilotu dituzte Gipuzkoan 24 pertsona legez kanpo garraiatzea egotzita
Ertzaintzak bart atxilotu ditu, Oiartzunen eta Andoainen 13 eta 11 bidaiari zeramatzaten bi furgoneta geldiarazi ostean, azken horretako bidaiarietako bi maletategian zihoazela.
Emakume bat gasolindegi batean erditu da, Lizarran
Bai ama eta bai haurra ondo daude, Udaltzaingoak jakitera eman duenez.
Bidetik atera da eta eraikin bat jo du Na-7012 errepidean, Eritzen
20 urteko emakume bat zauritu da larunbat goizean Na-7012 errepidean, Eritzen, errepidetik atera eta eraikin baten aurka talka eginda.
Gladys del Estal gogoratu dute Donostian, haren hilketaren 47. urteurrenean
Omenaldia egin diote goizean Gipuzkoako hiriburuan. Tuteran hil zuen Guardia Zibilak Gladys del Estal, 1979ko ekainean, protesta ekologista eta bakezale batean.
Herritarren erdiek Adimen Artifiziala erabiltzen duten erremintak erabiltzen dituzte
EITB Focusek Adimen Artifizialaren erabilera aztertu du.
Leon XIV.a aita santua sexu-abusuen biktimekin bilduko da Espainian
Vatikanoak ez du topaketari buruzko xehetasun gehiagorik eman. Aita santuak Madril, Bartzelona, Kanaria Handia eta Tenerife bisitatuko ditu larunbata eta ekainaren 12a bitartean.
10 urte geroago, sokamuturrak itzuliko dira Eibarko Untzaga plazara
40 bat elkartek atzerapausoa dela salatu dute, eta elkarretaratzea deitu dute ekainaren 16rako. Herritarren artean, aldeko eta kontrako iritziak daude.
Azken agurra eman diete Iruñean Elgoibarko istripuan hildako bost foruzainei
Maria Chivite presidentea buru, jendetza joan da Iruñeko katedralera, Fermin Sola, Jesus Maria Vidaurreta, Miguel Crespo, Juan Martin Dominguez eta Miguel Antonio D'Entremont foruzainei azken agurra eman eta senideak babestera.