AAk emozioak interpretatzen ditu dagoeneko, baina legea ez da egokitu oraindik, EHUren ikerketa batek ohartarazi duenez

Adimen artifizialak (AA) gizakion emozioak eta jokabideak interpretatzen ditu jada, baina egungo legediak ez dio oraindik teknologia mota horri behar bezala erantzuten. Hala ohartarazi du Leire Escajedo EHUko Zuzenbide Konstituzionaleko irakaslearen ikerketa batek. 

Datuak Babesteko Espainiako Agentziaren (AEPD) 2025 Emilio Aced Sarian accesita lortu duen lanean, Adimen artifizialaren bidezko tratamendu biometriko ez-identifikatzaileak izenekoan, Escajedok gero eta agerikoagoa den fenomeno bat aztertzen du: nola sentitzen garen edo gure gorputzeko seinaleetatik abiatuta nola jokatzen dugun interpretatzeko gai diren teknologien erabilera.

Azterlanak ohartarazten du egungo legediak ez diela behar bezala erantzuten teknologia mota horiei, datuak biltzeko kasu luzeagoetarako edo unean uneko erabaki automatizatuak hartzeko pentsatuta baitago.

Hala ere, sistema horiek modu jarraituan funtzionatzen dute egiten duguna etengabe aztertzen eta gure portaerari buruzko ondorioak ateratzen, eta horrek zaildu egiten du gaur egungo kategorien arabera sailkatzea.

Horregatik, EHUko irakasleak azpimarratu du "desfasea" dagoela "teknologiak aurrera egiteko duen azkartasunaren eta Zuzenbideak teknologia horretara egokitzeko duen gaitasunaren artean".

Egunero erabiltzen diren gailu eta aplikazio askok adimen artifizialeko sistemak dituzte, eta aurpegitik, ahotsetik, begiradatik eta haiekin jokatzeko dugun modutik lortutako informazioa lortzen eta aztertzen dute. 

Hala, sistema horrek detektatu dezake, esaterako, pertsona batek arreta jartzen duen, interesaturik edo nekatuta dagoen, eduki baten aurrean zenbat denbora ematen duen eta horren aurrean nola erreakzionatzen duen, eta, ondoren, informazio hori zer erakusten zaion doitzeko erabili dezake, bideoekin zein arreta erakartzeko edo jokabidean eragiteko diseinatutako iragarki eta mezuak helarazita.

Horretarako, biometriaren bidez lotutako teknologiak erabiltzen dituzte —hatz-markak ezagutzeko edo aurpegia desblokeatzeko erabiltzen direnak, esaterako—, baina kasu horretan ez dira erabiltzen inor identifikatzeko, baizik eta haren portaera eta nola dagoen etengabe interpretatzeko.

"Erabiltzaileak zuzenean ematen dituen datuak jasotzetik informazio intimoagoa ondorioztatzera igaro gara, pertsonak esan gabe", egiaztatu du Escajedok. "Tresna horiek, egiten duguna erregistratzeaz gain, nola sentitzen garen eta nola jokatu genezakeen interpretatzen saiatzen dira, eta gure portaera modulatzeko egokitzeko gai dira", ohartarazi du.

Ikerketak identifikatu dituen arrisku nagusiak askatasun pertsonalari eragiten dio, izan ere, sistema horiek "erabakietan eragiteko" arriskua baitago, ingurune digitala behatutako portaeraren arabera egokitzen baita, eta ohartarazi du “sortzen diren datuen eta horiek erabiltzeko helburuen inguruko gardentasun gabezia” dagoela.

“Arazoa ez da konpontzen erabiltzaileari informazioa ematearekin bakarrik: baldintzak onartzeak edo klik egiteak ez du esan nahi zer informazio mota sortzen ari den, nola erabiltzen den edo azkenean gure erabakiak nola baldintzatu ditzakeen ulertzen dugunik”, adierazi du Escajedok.

Ikerketak gogorarazi duenez, Datuak Babesteko Araudi Orokorra 2016an onartu zen, biometriak batez ere pertsonak identifikatzeko erabiltzen zirenean; gaur egun, berriz, gero eta gehiago erabiltzen dira portaera interpretatzeko. 

Gainera, ikertzailearen arabera, Adimen Artifizialaren Europako Araudiak "ez die behar adinako garrantzirik eman erabilera horiei, benetako inpaktua izan arren".