Ez da egia 100 urtetik behin pandemia bat dagoela munduko populazioa murrizteko
Azken egunetan, koronabirusaren krisiaren harira, hainbat gezur zabaldu dira sare sozialetan eta Whatsapp bidez, hala nola, 100 urtetik behin pandemia bat ematen dela munduko populazioa murrizteko.
"Lagunok, ezin dugu hain inuzenteak izan benetan gertatzen ari denaren aurrean. Munduan ordena berri bat dago. Populazioa murrizten ari dira. 100 urtetik behin gertatzen da", dio aipatutako mezuak. Bertsio diferenteak zabaldu dira Whatsapp, Facebook eta Twitter bidez, eta guztietan duela bi hilabete argitaratutako artikulu batek jasotzen zuen hipotesiari egiten diote erreferentzia. Informazio hori martxoaren amaieran jaso zuen webgune batek.
Biralizatutako mezuak eta webguneetan agertutako informazioek osasun krisi berak hartzen dituzte oinarri, eta 100 urteko epeetan banatuta aurkezten dituzte: 1720, 1820, 1920, 2020.
Datuen arabera, oinarririk gabeko informazioa da, ez baitago historian, osasungintzan edo demografian informazio hori babesten duen daturik. Aipatzen dituzten datak ez dira zuzenak, pandemia izan ez ziren krisi batzuei erreferentzia egiten diete eta 1920 eta 2020 artean izan ziren beste pandemia batzuk ez dituzte aipatu ere egiten. Gainera, osasun krisi horiek ez dute munduko populazioaren murrizketa eragin, Medikuntzaren Historian adituak direnek azpimarratu duten moduan.
Marseillako izurritea ez zen pandemia izan
Mezuan jartzen duten lehen adibidea Marseillan 1720. urtean izandako izurritea da. Hasteko, ez zen pandemia bat izan, "Marseillatik kanpo oso eragin txikia" izan zuelako, Luis Montiel Madrileko Complutense Unibertsitateko Medikuntzaren Historiako katedratikoak azaldu duenez.
Koleraren kasua
Mezu faltsuak aipatzen duen bigarren kasua kolera pandemiarena da. Mezuaren arabera, 1820an gertatu zen. Hala ere, kolerak olatu pandemiko ugari izan ditu, 1829, 1852, 1860, 1881 eta 1899. urteetan, baita XX. mendean ere; 1960. urtetik, aurrena Espainian eta ondoren Hegoamerikan, Maria Isabel Porras Gaztela Mantxako Unibertsitateko Zientziaren Historiako katedratikoak zehaztutakoaren arabera.
"Gripe espainiarra"ren ostean, pandemia gehiago izan dira
Mezuan jartzen duten hirugarren adibidea "Gripe espainiarra" da. Mezuak 1920an gertatu zela esaten du, baina urte bat edo bi arinago hasi zen.
Hura pandemia izan zen, eta milioika pertsona hil zituen. Munduko Osasun Erakundeak zehaztu bezala, "Gripe espainiarra" izenaz ezagutzen da Espainian eman zelako haren berri. Espainia herrialde neutrala zen Lehen Mundu Gerran, eta, ondorioz, zentsuratik libre zegoen.
Hala ere, "Gripe espainiarra" ez da COVID-19aren aurretik izandako azken pandemia. 1918 eta 2020 artean munduan gripe pandemikoaren agerraldi ezberdinak izan dira: Txinan 1957an izandakoa, txerri-gripea (A1H1) 2009an, hegazti-gripea 1997an edo SARSa 2002an, besteak beste. Guztietan, heriotza-tasa altuak izan ziren.
Munduko populazioa etengabe hazi da
Pandemia horiek guztiak gertatu arren, munduko populazioak gora egin du etengabe. 1950. urtean 2.600 milioi pertsona bizi ziren, 1987an 5.000 milioi, eta 2019an 7.700 milioi pertsona zenbatu dira, Munduko Nazio Batuen arabera. 2050. urterako, munduan 2.000 milioi pertsona gehiago egotea aurreikusita dago.
Zure interesekoa izan daiteke
'Kuadrilla', 2026ko sanferminak iragarriko dituen kartel irabazlea
Marta Garatea artista iruindarraren artelanak festako uneak eta pertsonaiak uztartzen ditu, kolore bero eta bizien bidez. Kartela herri-bozketaren bidez aukeratu dute, eta inoizko parte-hartzerik handiena izan da: 10.000 boto baino gehiago jaso ditu.
24 partidako zigorra ezarri diote futbol-jokalari bati epaileari eraso egiteagatik, Nafarroan
Erasoa pasa den asteburuan gertatu zen, CDA Rotxa eta UD Mutilvera C taldeek jokatutako gazte mailako futbol partidan.
Adimen artifizialarekin sortutako irudi sexualizatuak debekatu ditu Europar Batasunak
Irudi sexualizatuak nahiz haurren kontrako sexu-abusuekin lotutako edukiak sortzeko helburu bakarra duten adimen artifizialeko sistemak debekatu egingo dira 2026ko abenduaren 2az geroztik. Grok X sare sozialeko AAko tresnak sortutako ika-mikaren ondoren adostu dute neurria.
'MV Hondius' ontziak Kanaria Uharteetara heltzeko egingo duen bidea, hemen
Hantabirus kasuak atzemandako itsasontziaren bidaia maiatzaren 9an iritsiko da Kanarietara, zehazki, Granadillako industria-portura. Hortik, tripulatzaileak Tenerife Hegoaldeko Nazioarteko aireportura eramango dituzte.
Gutxienez sei kilometroko auto-ilarak AP-8 autobidean, Usurbilen, Irunerako noranzkoan
Lau autok istripua izan dute, eta erreietako bat itxita dago AP-8 autobidean, Usurbil parean, Irunerako noranzkoan. Bigarren istripu batek are gehiago zaildu du egoera, eta auto-ilara luzeak sortzen ari dira Irunerako noranzkoan.
Albiste izango dira: hantabirusaren azken ordua, Tubos Reunidosko langileen batzarra eta Gabonetako Loteriaren Igorreko auzia
Gaurkoan Orain-en albiste izango direnen laburpena, bi hitzetan.
Matxura baten ondorioz, bi gaixo zeramatzan hegazkin medikalizatuak geldialdia egin behar izan du Kanaria Handian
Bigarren hegazkina Herbereetara heldu da. Munduko Osasun Erakundearen zuzendari nagusiak azpimarratu duenez, osasun publikorako arrisku orokorrak "txikia izaten jarraitzen du". Gurutzaontzia, bere aldetik, Kanaria Uharteetara bidean da jada, eta hiru egun barru porturatzea aurreikusita dago.
Gutxienez 79 lagunek salaketa jarri dute Arratiko Zekorrak errugbi taldeak saldutako loteria txartelen auzian
Behar baino 225 partaidetza gehiago saldu zituela aitortu du Arratiko Zekorrak errugbi taldeak eta, horren ondorioz, 80 bat lagunek ezin izan dute saria kobratu: 10.000 euro partizipazioko; 2,2 milioi euro inguru, guztira.
Albanese "Gernika" aurrean: “Ikaragarria da, Gazan ikusi dudana ematen du”
Francesca Albanese Nazio Batuen Erakundeko Palestinarako errelatorea txundituta agertu da asteazken honetan Gernika Pablo Picassoren margolan ospetsuaren aurrean. Haren ustez, "gerra zibilaren suntsiketa" islatzen badu ere, Palestinako lurralde okupatuetan ikusitakoaren "isla" ematen du.
Trafikoa bere onera etorri da N-1 errepidean, bi kamioiren arteko istripuak auto-ilara luzeak eragin ondoren
Gasteizko noranzkoan izan da istripua, eta errei bat itxita egon da ia bi orduz. Behin ibilgailuak bidetik erretiratuta, pilaketak arintzen hasi dira.