311 mila tona janari alferrik galtzen dira EAEn urtean, 142 kilo pertsonako

Txiki-txikitatik entzuten dugu janaria ez dela botatzen, eta teoria ondo ezagutzen den arren, egia da janaria bota egiten dela, ez gutxi, gainera. Ez alferrik, 2030erako elikagai hondakinak erdira murriztea da NBEk ezarritako Garapen Iraunkorreko Helburuetako bat.

Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Ingurumen eta Jasangarritasun Sailak zifrak jarri nahi izan dizkio alferrik galtzen den elikagai kopuruari, eta, Elika Fundazioaren bitartez, Espainiako Estatuan eta Europan aitzindari den ikerketa bat egin du.

Ikerketak erakusten duenez, Euskal Autonomia Erkidegoko nekazaritzako elikakate osoan 311.558 tona elikagai (jangarria eta ez jangarria) xahutzen dira. Horren ondorioz, pertsona bakoitzak 142 kilo elikagai botatzen ditu zaborretara urtean, batez beste.

Euskadin nekazaritzako elikakate osoan zehar (lehen sektorea, eraldaketa, banaketa, HORECA eta etxeak) sortutako xahuketaren (jangarria eta ez jangarria) kopurua 311.558 tonakoa da urteko. Horrek esan nahi du pertsona bakoitzak, batez beste 142 kilo xahutzen dituela urtean. Europako batez bestekoa 173 kilokoa da. 

Euskadiko nekazaritzako elikagaien katea osatzen duten katebegi bakoitzaren xahutzea zehatzago ezagutu nahi izan da, hau da, lehen sektorea, eraldaketa eta banaketa, HORECA sektorea (hotelak, jatetxeak, kafetegiak) eta, azkenik, etxebizitzak. 

Azterlanaren arabera, etxeetan sortzen da elikagai hondakin kopuru handiena, guztizkoaren % 44,7; banaketan eta manufakturan % 20 eta % 23 galtzen da, hurrenez hurren. 

Era berean, nabaria da xahutzen denaren elikagaien % 28 inguru jangarria dela. Hau da, EAEko biztanle bakoitzak 40 kilo janari jangarri botatzen ditu zaborretara urtean. 

Azterketa hori Europako Batzordeak ezarritako metodologia erabiliz egin da, erkidego osorako irizpide bateratuekin, EBren erradiografia orokorra lortzeko asmoz.

Hala ere, txostenean azaltzen denez, "aprobetxagarriak izan daitezkeen materialak" izeneko hondakin zatia ere kuantifikatu nahi izan da. Arrazoiren batengatik giza kontsumora bideratutako nekazaritzako elikagaien katean sartzen ez diren elikagaiak dira, baina, beste helburu batzuetarako aprobetxa edo berrerabil daitezkeenak. Besteak beste, ustiategian bertan hildako animalien haragia (gizakiek jateko egokiak ez direnak), arrautzetarako oiloak edo esnetarako behiak eta ardiak, arrautza hautsiak edo tamainagatik edo oskolaren trinkotasunagatik kalitate estandarrak betetzen ez dituztenak, edo sistemaren eraginkortasun ezagatik galdutako esnea. 

"Aprobetxagarriak izan daitezkeen materialen" guztizko galera urtean 4.332.945 tonakoa izango litzateke. Beraz, "nekazaritzako elikagaien euskal katea hobetzeko potentzialtasuna" handia litzateke, "produktu horien balorizazio hobea lortzeko formulak bilatuz eta, horrela, kate honetako agente guztientzat balio erantsia sortuz".

Eusko Jaurlaritzak adierazi duenez, "prebentzioa da erabileren hierarkia murrizteko mekanismo nagusia", eta horrek "eragile guztien artean etengabeko elkarrizketa ezartzea" ekarri behar du, konponbideak euskal elikadura sistema osoko kideen arteko lankidetza beharko duela ulertuta.

Prebentzio neurriak

Eusko Jaurlaritzak urteak daramatza elikadura xahutzearen arazoa lantzen eta prebenitzen, Basque Green Deal-Euskadiko Itun Berdea ekimenaren testuinguruan.

Izan ere, azterlan hori aurrera urrats bat da Eusko Jaurlaritzak 2018an abiarazitako Elikagaien Xahuketaren aurkako Euskal Estrategiaren barruan. Estrategia horretan dago Elikagaien Xahuketaren aurkako Euskadiko Plataforma ere, gaur egun, elikadura kateko 100 eragile publiko eta pribatu baino gehiago  eta hainbat gizarte erakunde biltzen dituena.

Era berean, 2019. eta 2020. urteen artean, HAZI, AZTI, IHOBE, Euskadiko Elikadura Klusterra eta Neikerrek osatutako lantalde batek, Elikaren koordinazioarekin, EAEn xahuketaren sorreraren diagnostikoa egiteko eta xahuketaren ekonomia-, gizarte- eta ingurumen-eragina zehazteko, bai eta hura murrizteko aukerak zehazteko ere, Europak ezartzen dituen jarraibideekin bat.

Herritarren kontzientzia

Eusko Jaurlaritza herritarrak elikagaien kontsumo jasangarri eta arduratsuan norberak duen konpromisoaren garrantziaz kontzientziatzen saiatzen ari da, ulertzen baitu hori dela, hain zuzen ere, elikagai xahutzea. Horretarako, Elika Fundazioak edonoren eskura jarri du www.zerodespilfarro.eus webgunea. Bertan, informazio eta tresna praktikoak eskaintzen dira eta publizitate kanpainen (adibidez, 'Janaria ez da botatzen') eta sare sozialetako kanpainen berri ematen da.

Horrez gain, protokoloak egin dira elikagai dohaintzak elikagaien segurtasuna babestuta egiten direla bermatzeko, eta sare solidarioak jarri dira martxan elikagaien soberakinei erantzuna emateko.