Euskal hiztunen "eguneroko errealitatearen lagin txiki bat": hizkuntza-eskubideen 883 urraketa, 2025ean

Iaz, guztira 984 intzidentzia jaso ziren Behatokiak eskaintzen duen Euskararen Telefonoaren dei zein zerbitzu telematikoen bidez. Horietatik, 883 kexak izan ziren, hizkuntza eskubideen urraketen berri eman zutenak; 69 zoriontze mezuak izan ziren, eta 32 kontsultak, iradokizunak edota bestelako oharrak.

'Hizkuntza Eskubideen Egoera 2025' txostenean bildu dituzten datuak dira horiek, eta gaur aurkeztu dute dokumentua, Gasteizen, Agurne Gaubeka Behatokiaren zuzendariak eta Garbiñe Petriati teknikariak. Joan den urtean Euskal Herrian zehar hizkuntza eskubideekin zerikusia zuten gertakariak zein hutsuneak arloz arlo aztertzen ditu.

Petriatik aletu ditu datuak, eta gogora ekarri du txostenean jasotzen diren kasuak "errealitatearen lagin txiki bat besterik ez" direla, eta egunerokoan "salatu gabe gelditzen diren urraketak zenbaezinak" direla.

25 urte beteko ditu aurten Behatokiak, eta euskarak lege babesik gabe jarraitzen duela nabarmendu du Gaubekak. Esan duenez, "azken urteetan araudietan lege betebehar falta edo lege betebehar lausoa izateak euskara erabiltzeagatik zapalkuntzak eragin ditu" eta "askotan, hizkuntza eskubideekiko jarduna borondateen araberakoa izaten da".

"Horren adierazgarri da Euskararen Telefonoan jasotako hainbat urraketari erantzunik ere eman ez izana eta 25 urte hauetan eremu batzuetan aurrerapauso nabarmenik eman ez izana, eta, ondorioz, herritarrek salatutako egoerak behin eta berriz errepikatzen dira", erantsi du.

Atalez atal azaldu dituzte hizkuntza eskubideen urraketak. Administrazio publikoari dagokionez, "Euskal Hirigune Elkargoa, Eusko Jaurlaritza eta Nafarroako Gobernuaren kasuetan, herritarrek berariaz informazioa eta tramiteak euskaraz nahi dituztela adierazten ibili behar izaten dute oraindik ere". Espainiako Administrazioan "azaleko aldaketa batzuk" egin diren arren, euskararen aitortza "bigarren mailan" dago, eta Frantzian "ukazioa erabatekoa" da.

Petriatiren arabera, zenbait lanpostu publikotan euskararik ez jakiteak zerbitzuak berak ez ezik, sistema osoak ere euskaraz funtzionatzeko izan behar lukeen gaitasuna oztopatzen du, eta azpikontratatutako zerbitzuetan, berriz, hizkuntza betebeharrekiko klausulak falta dira, edo ez-betetzeak kontrolatzeko mekanismoak.

"Araugintzan errotiko aldaketak" 

Txostenak jasotzen duen ondorio nagusia da hizkuntza eskubideen aitortzak aurrerapausorik gabe edo atzerapausoekin jarraitzen duela. “Araugintzan errotiko aldaketak planteatu, baliabide material zein ekonomikoetan inbertsio nahikoa egin eta neurri bermatzaileak oinarri bezala ezarri ezean, azken hamarkadetan gertatu diren egoerek errepikatzen jarraituko dute”, esan du Behatokiaren zuzendariak. “Atzerapausoak emateko arriskua gero eta nabarmenagoa da”.

Hori horrela, Behatokiak dei egiten die Euskal Herri osoko herritarrei hizkuntza eskubideen urraketez jabetu, Euskararen Telefonoa erabiliz ahaldundu eta antolatzera, eta euskaltzale aktibo izatera.