Adimen gaitasun handiko helduak eta arrakastaren mitoa
Adimen handiko helduek benetan al dute bizimodu errazagoa? Asier Arrieta psikologoak eta heldutan diagnostikatutako Haizea Lopez idazleak ikuspegi anitzeko errealitatea deskribatu dute. Izan ere, potentzial handiarekin bizitzeak ez du derrigor bizitza errazago bihurtzen, diagnostiko berantiarra, autoexijentzia, antsietatea eta ingurukoen espektatibak tartean daude eta.
"Edozer egiteko gauza zara", "oso bizia zara", "talentu handia duzu eta ez duzu aprobetxatzen"... Horiek dira gaitasun handiko lagunek maiz entzuten dituztenetako batzuk. Adimen gaitasun handia izateak presio eta espektatiba handiak eragiten ditu, eta helduei buruz ari garenean, gainera, areagotu egiten dira. "Uste dut gaitasun handiek askotan ito egin zaitzaketela", dio Haizea Lopez 33 urteko idazle sopelaztarrak; duela hiru urte atzeman zuten adimen gaitasun handiak zituela. "Besteek espektatibak dituzte: gauzak hobeto egitea, kale ez egitea. Eta zama emozional hori astuna da", gaineratu du.
Adimen gaitasun handiak neurodibergentzia mota bat dira: garunak desberdin funtzionatzen du, eta azkarrago ikasi, ulertu eta ideiak lotzeko joera handiagoa dute. "Inguruan duzunaz kontzienteagoa zara, dena ulertu beharra sentitzen duzu, eta beste batzuek planteatzen ez dituzten galderak egiten dituzu", azaldu du Asier Arrietak, Bilboko Psikokide psikologia-kabineteko profesionalak. Hala ere, intentsitate kognitibo hori bi ahoko ezpata bihur daiteke: gaitasunak indartu egin ditzake, baina eguneroko bizitza, zaildu.
Diagnostikoa heldutan
Ohikoena da diagnostikoa haurtzaroan egitea, baina gero eta pertsona gehiagok jasotzen dute diagnostikoa heldutan. Horixe gertatu zitzaion Haizea Lopezi; alabari adimen gaitasun handia zeukala diagnostikatu zioten, eta orduan ulertu zuen berak ere horixe bera zeukala. "Informazioa bilatzen hasi nintzenean, neure burua ikusi nuen islatuta", kontatu du.
Horri izena jartzeak lasaitu egin zuen Haizea: "Desberdin sentitzen nintzen, ez nituen gauzak gainerakoek bezala ikusten. Orain hobeto ulertzen dut neure burua, eta hori kudeatzeko tresnak ditut". "Arazo handiena askotan norberak bere burua onartzen ez duelako izaten da", ohartarazi du psikologoak. Haren esanetan, estrategia anitz erabiltzen dituzte laneko eta harreman pertsonaletako inguruneetara egokitzeko, eta horrek osasun mentaleko arazoak eragin ditzakete, antsietatea eta depresioa, esaterako.
Euskadin, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren arabera, biztanleen % 2-3k duzte adimen gaitasun handia. Euskal hezkuntza-sisteman badira berariazko protokoloak gaitasun handiko ikasleak identifikatzeko eta artatzeko, baina adituek eta familiek diote oraindik badagoela tartea goiz identifikatu eta laguntza hobetzeko.
Helduei dagokienez, ordea, ez dago estatistika ofizialik. Hala ere, gaitasun handiko helduen elkarteek eta adituek diotenez, gehienek identifikatu gabe jarraitzen dute. "Espainiako Estatuko biztanleen % 15- 20 artean izan daitezkeela kalkulatzen da", azaldu du Arrietak.
Infradiagnostiko hori are eskasagoa da emakumeen kasuan, genero-arrakalak eragina baitu detekzioan, batetik, eta emakume askok neurodibergentzia ezkutatu edo konpentsatu egiten dutelako, bestetik.
Adimen gaitasun handiak eta arrakasta
Heldutan, adimen gaitasun handiek errealitate konplexua dakarte: potentziala eta kalteberatasuna batera ageri dira, eta horrek gaitasunaren eta arrakastaren arteko lotura zuzena elikatzen du iruditeria kolektiboan. "Arrakasta pertsonaren araberakoa da", azpimarratu du Arrietak. Batzuek etengabeko erronkak eta hazkunde profesionala bilatzen dituzte; beste batzuek, berriz, lan lasaiak aukeratzen dituzte, "buru-karga murrizteko". "Gaitasun handia izaten arren ez duzu zertan garatu eta erabili", gaineratu du.
Haizea Lopezek ere estereotipo hori hautsi nahi du. "Nire kasuan, arrakasta handia izan dut lanean. Hiperfokua dut idazten dudanean, eta ordu asko ematen ditut horretan, izugarri gustatzen zaidalako", azaldu du. "Eta hortik dator arrakasta, ez gaitasun handiak izatetik", ondorioztatu du. Haren ustez, agian arrakasta ez dago potentzialean, baizik eta potentzial hori nola —eta noraino— erabili nahi den erabakitzeko moduan.
Zure interesekoa izan daiteke
Haurdunaldian ematen den genero indarkeria kasuak osasun-kontsultei esker identifikatu daitezke
Haurdunaldian emakumeek harreman estua izaten dute osasun-sistemarekin: emaginarekin, ginekologoarekin eta erizainarekin dituzte kontsultak. Hilabete horiek giltza izan litezke genero-indarkeria egoerak identifikatzeko. Osasun eta gizarte-arloen aldetik erantzun koordinatua emateko beharra aldarrikatu dute adituek Donostian, “Indarkeria eta amatasuna” izeneko udako ikastaroan.
Einar Galilea euskal futbolariaren aurkako pintadak agertu dira Malagan, Argentinako kamisetarekin bere irudia zabaldu ostean
Irainez betetako pintadak Rosaledatik gertu agertu dira, Espainia eta Argentinaren arteko Munduko Txapelketako finalaren ostean. Malagako jokalariaren argazkia sare sozialetan zabaldu da, baina ez dago argi noiz ateratakoa den.
Agur terrazetan eta hondartzetan erretzeari: honelakoa da tabakoaren aurkako lege berria, bapeagailua eta zigarroa parekatzen dituena
Espainiako Gobernuak onartutako lege berriak debekatu egingo du terrazetan eta hondartzetan erretzea eta bapeatzea. Izan ere, zigarreta elektronikoa eta tabako tradizionala parekatu eta 600 eurorainoko isunak aurreikusten ditu.
Bi begirale atxilotu dituzte Biarritzen, hiru eta lau urteko haurrak bortxatzea eta sexu-erasoak egitea leporatuta
Baionako Fiskaltzak jakinarazi duenez, orain arte jasotako testigantzen arabera, 12 sexu-eraso kasuren eta bortxaketa baten zantzuak aurkitu dituzte, eta ez dute baztertzen gehiago izatea.
Alga asiarra: gure kostaldeko itsas hondoa hartzen ari den alfonbra berdea
Alga hori gure hondartzetan zabaltzea ageriko zatia baino ez da. Izan ere, alga asiarra gure itsas hondoan alfonbra berdeak osatzen ari da. Haren hedapenak biodibertsitatea mehatxatzen du, eta hura kontrolatzeko erronka berriak sortu ditu.
Espainiako Gobernuak behin betiko onartu du terrazetan eta hondartzetan erretzea debekatzen duen tabakoaren aurkako legea
Araudi berriak zigarro elektronikoak eta bapeagailuak ohiko tabakoarekin parekatu ditu, kerik gabeko guneak zabalduko ditu eta produktu berrien salmenta establezimendu espezializatuetara mugatuko du.
Euskal Encounterrek 5.000 parte-hartzaile inguru eta 4.000 ordenagailutik gora bilduko ditu BECen
Makrohitzordu teknologikoa uztailaren 23tik 26ra egingo da eta arreta berezia eskainiko zaio adimen artifizialari eta ordenagailu kuantikoari.
Bi emakume hil dituzte azken 24 orduetan beren bikotekide edo bikotekide ohi gizonezkoek Malagan eta Toledon
Emakumezkoek 30 eta 45 urte bitartean zituzten, eta euren bikotekideek eraso eginda hil dira. Gizon bat atxilotu dute, eta besteak bere buruaz beste egin omen du. Guardia Zibila beste kasu bat ikertzen ari da Malagan. Beste emakume bat hilik aurkitu zuten astelehen gauean Almoradin (Alacant), baina autopsiaren arabera, arrazoi naturalengatik hil zen.
Lekeitioko uharteko moilan erreskatatua izateak 1.500 eurorainoko faktura ekar dezake
2025eko lege-dekretu batek jasotzen duenez, erreskate-operatiboaren kostua erreskatatutakoaren gain utzi ahal izango da, baldin eta erreskatea arriskutsutzat seinaleztatutako gune batean egiten bada; duela aste batzuetatik, Lekeitioko uharterako moilak baldintza hori betetzen du.
Amaitu dira goizeko ilarak A-8an, Muskiz parean
Istripuak errei bat ixtea eragin du Santanderrerako noranzkoan eta une batean 5 kilometrokoak izan dira auto-ilarak, eguerdiko 12:00ak aldera errepidea berriro zabaldu duten arte.