Adimen gaitasun handiko helduak eta arrakastaren mitoa

"Edozer egiteko gauza zara", "oso bizia zara", "talentu handia duzu eta ez duzu aprobetxatzen"... Horiek dira gaitasun handiko lagunek maiz entzuten dituztenetako batzuk. Adimen gaitasun handia izateak presio eta espektatiba handiak eragiten ditu, eta helduei buruz ari garenean, gainera, areagotu egiten dira. "Uste dut gaitasun handiek askotan ito egin zaitzaketela", dio Haizea Lopez 33 urteko idazle sopelaztarrak; duela hiru urte atzeman zuten adimen gaitasun handiak zituela. "Besteek espektatibak dituzte: gauzak hobeto egitea, kale ez egitea. Eta zama emozional hori astuna da", gaineratu du.

Adimen gaitasun handiak neurodibergentzia mota bat dira: garunak desberdin funtzionatzen du, eta azkarrago ikasi, ulertu eta ideiak lotzeko joera handiagoa dute. "Inguruan duzunaz kontzienteagoa zara, dena ulertu beharra sentitzen duzu, eta beste batzuek planteatzen ez dituzten galderak egiten dituzu", azaldu du Asier Arrietak, Bilboko Psikokide psikologia-kabineteko profesionalak. Hala ere, intentsitate kognitibo hori bi ahoko ezpata bihur daiteke: gaitasunak indartu egin ditzake, baina eguneroko bizitza, zaildu.

Diagnostikoa heldutan

Ohikoena da diagnostikoa haurtzaroan egitea, baina gero eta pertsona gehiagok jasotzen dute diagnostikoa heldutan. Horixe gertatu zitzaion Haizea Lopezi; alabari adimen gaitasun handia zeukala diagnostikatu zioten, eta orduan ulertu zuen berak ere horixe bera zeukala. "Informazioa bilatzen hasi nintzenean, neure burua ikusi nuen islatuta", kontatu du.

Horri izena jartzeak lasaitu egin zuen Haizea: "Desberdin sentitzen nintzen, ez nituen gauzak gainerakoek bezala ikusten. Orain hobeto ulertzen dut neure burua, eta hori kudeatzeko tresnak ditut". "Arazo handiena askotan norberak bere burua onartzen ez duelako izaten da", ohartarazi du psikologoak. Haren esanetan, estrategia anitz erabiltzen dituzte laneko eta harreman pertsonaletako inguruneetara egokitzeko, eta horrek osasun mentaleko arazoak eragin ditzakete, antsietatea eta depresioa, esaterako.

Euskadin, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren arabera, biztanleen % 2-3k duzte adimen gaitasun handia. Euskal hezkuntza-sisteman badira berariazko protokoloak gaitasun handiko ikasleak identifikatzeko eta artatzeko, baina adituek eta familiek diote oraindik badagoela tartea goiz identifikatu eta laguntza hobetzeko.

Helduei dagokienez, ordea, ez dago estatistika ofizialik. Hala ere, gaitasun handiko helduen elkarteek eta adituek diotenez, gehienek identifikatu gabe jarraitzen dute. "Espainiako Estatuko biztanleen % 15- 20 artean izan daitezkeela kalkulatzen da", azaldu du Arrietak.

Infradiagnostiko hori are eskasagoa da emakumeen kasuan, genero-arrakalak eragina baitu detekzioan, batetik, eta emakume askok neurodibergentzia ezkutatu edo konpentsatu egiten dutelako, bestetik.

Adimen gaitasun handiak eta arrakasta

Heldutan, adimen gaitasun handiek errealitate konplexua dakarte: potentziala eta kalteberatasuna batera ageri dira, eta horrek gaitasunaren eta arrakastaren arteko lotura zuzena elikatzen du iruditeria kolektiboan. "Arrakasta pertsonaren araberakoa da", azpimarratu du Arrietak. Batzuek etengabeko erronkak eta hazkunde profesionala bilatzen dituzte; beste batzuek, berriz, lan lasaiak aukeratzen dituzte, "buru-karga murrizteko". "Gaitasun handia izaten arren ez duzu zertan garatu eta erabili", gaineratu du.

Haizea Lopezek ere estereotipo hori hautsi nahi du. "Nire kasuan, arrakasta handia izan dut lanean. Hiperfokua dut idazten dudanean, eta ordu asko ematen ditut horretan, izugarri gustatzen zaidalako", azaldu du. "Eta hortik dator arrakasta, ez gaitasun handiak izatetik", ondorioztatu du. Haren ustez, agian arrakasta ez dago potentzialean, baizik eta potentzial hori nola —eta noraino— erabili nahi den erabakitzeko moduan.