Zer da 'impeachment' edo kargugabetze-prozesua?
ZER DA?
Funtsean, Legegileak presidente bat, delituren bat egin duelako, kargutik kendu ahal izateko prozesua da.
'Impeachment' horretan, funtzionario publiko bati legea urratzea leporatzen diote, eta Senatuak epaitzen du. Horrek ez du esan nahi automatikoki kargutik kentzea suposatzen duenik.
AEBko Konstituzioan agertzen denez, presidenteak, presidenteordeak eta funtzionario zibilek kargua galduko dute "traizio, eroskeria edo bestelako krimen edo delitu txikiengatik akusatu eta zigortzen badituzte".
Baina definizioa oso zabala denez, Kongresuak kargugabetze-prozesua abia dezake jarduera kriminal batengatik, boterea gehiegikeriaz erabiltzeagatik, edo bestela arau-hausteengatik.
NOLA ABIATZEN DA?
Normalean, Behe Ganberako Batzorde Judiziala da izapideak abiatzen dituena eta presidentea "epaitzeko" karguen ebazpena ematen duena. Gero Ordezkarien Ganberak eta Senatuak bozkatzen dituzte.
Kargugabetzearen arrazoiak, epaiketa politikoaren artikulu deiturikoak ('Articles of Impeachment'), ganberari igorri eta bertan eztabaidatu eta bozkatzen dira banan-banan.
Horietako bakar bat onartzen badute gehiengo sinplez, presidentea kargugabetze-prozesuan sartuko dute. Baina horrek ez du esan nahi bere jardun ofiziala utziko duenik, senatarien azken erabakiaren zain geratuko baita.
Ganberako Batzorde Judiziala izan da historikoki epaiketa politikorako ikerketak bere gain hartu dituena, baina Alderdi Demokratako buruzagiek 'ad hoc' aukeratutako batzorde bat jar dezakete arduradun. Demokratak gehiengoa dira Behe Ganberan, beraz, Trumpen aurkako prozesua has dezakete boto errepublikanorik gabe ere.
Ordezkarien Ganberako lehen izapidea gaindituta, Senatuak epaiketa politikorako artikuluak jasotzen ditu, eta araudia eta prozedura adosten dira.
EPAIKETA POLITIKOA
Epaiketa politikoa bera Senatuan egiten da. Legegile talde batek fiskalaren lana egiten du, eta gainerakoek "epaimahaia"rena. Bi heren behar dira presidentea errudun jotzeko.
Prozesuaren zati honetan presidenteak abokatuen laguntza izanten du.
Aldeko eta kontrako argudioak entzun ostean, senatariek saio pribatua egiten dute ebazpenaz eztabaidatzeko. Bozketa, aldiz, saio publikoan egiten da, eta gutxienez senatarien bi herenak beharko dira prozesua burura eramateko.
Senatuaren herena berritu egiten da bi urtean behin eta, gaur egun, 53 errepublikano, 45 demokrata eta bi independente daude. Azken biek normalean Alderdi Demokratikoaren jokabide bera izaten dute. Trump kargutik kentzeko, beraz, 67 boto behar dira, hau da, 20 errepublikanok alderdiaren aurka bozkatu beharko lukete.
Azkenean presidentea kargutik kentzearen alde egiten badute, Senatuak erabaki dezake presidenteari administrazio publikoan edozein jarduera egiteko eskubidea kentzea.
Trump kargugabetuz gero, bere 'bigarrena'k hartuko luke presidente kargua, Mike Pence presidenteordeak hain zuzen ere. Bera izango litzateke presidente agintaldia amaitu arte, hau da, 2021eko urtarrilaren 20ra arte.
AURREKARIAK
Hiru presidenteri egin diete epaiketa politikoa orain arte, eta bi absolbitu egin zituzten: Andrew Johnson 1868an; eta Bill Clinton 1999an. Richard Nixonek dimisioa eman zuen 1974an prozesua hasi aurretik, 'Watergate' eskandaluaren harira.
Clintonena da aro modernoko kasu entzutetsuena. Monica Lewinsky bekadunarekin izandako sexu aferarengatik jarri zen abian 1998an, baina errugabe atera zen 100 senatarietako 55en babesarekin zina hautsi izanaren delituan, eta berdinketa eman zen justiziaren lana oztopatzearen delituan.
Zure interesekoa izan daiteke
Ebola kontrolik gabe zabaltzen ari da Kongoko Errepublika Demokratikoan eta 1.850 hildako eragin ditu jada
Inoiz izandako agerraldirik larrienak 4.053 kasu baieztatu ditu dagoeneko, eta MOEk "premiazko" erantzuna eskatu du.
Abelardo de la Espriellak Kolonbiako Presidentetza hartu du
Eskuin muturreko presidente berriak Cali aukeratu du inbestidurarako, Bogota hautatu beharrean, eta talde armatu ilegalekin elkarrizketari amaiera ematea eta legez kanpoko laboreak fumigatuko dituela iragarri du.
SpaceXen kohete batek Ilargiaren kontra talka egin duela esan du NASAk, baina adierazi du ez duela arriskurik ekarriko
2025eko urtarrilean jaurtitako Falcon 9 kohete baten goiko zatiak, planifikatu gabe, talka egin du Ilargiaren gainazalarekin, eguzki-jardueraren eta grabitate-indarren konbinazio baten ondorioz.
Iranek eta Omanek Ormuzen nabigatzeko bide berri bat adostu dute
Itsasarteko bide berri hori egiteko akordioa lortu izanak ez du esan nahi berriro irekiko dutenik, Iranek zehaztu duenaren arabera, AEBren eta Israelen arteko erasoaldi militarraren ondorioz itxi baitzuten.
Marokok dozenaka pertsona auzipetu ditu Ceutako krisiarekin lotutako delituengatik
Marokoko Giza Eskubideen Elkartearen arabera, 34 pertsona auzipetu dituzte Tetuanen (tartean, bost adingabe) eta 52, Nadorren.
Danubiok bere sekretuak agerian utzi ditu lehortearen ondoren: mamut baten aztarnak eta nazien ontziak azalera atera dira
Danubio ibaiak, Europako bigarren luzeenak, lehorte historikoa bizi du, eta bere ur-emaria murriztu denez, iraganeko aztarna harrigarriak utzi ditu agerian: mamut baten aztarnak azaldu dira Bulgarian, eta Bigarren Mundu Gerran hondoratutako dozenaka ontzi ikusgai geratu dira Serbian.
Gutxienez 14 pertsona hil eta 27 zauritu dira Errusiak Kiev eskualdean gauez egindako erasoetan
Brovary barrutian "sute handiak" izan dira biltegi batzuetan, eta baita Velyka Dymerka, Kvitneve eta Peremoga herrietan ere. Astearte honetan, Volodimir Zelensky Ukrainako presidenteak Errusiaren aurkako operazio gehiago egitekotan zela iragarri osteko erantzun gisa egin ditu Moskuk azken erasoak.
Bruselak esan du EBk "lanak ondo" egin dituela Ceutan, eta "migrazio erreformak bizkortzeko" eskatu du
Magnus Brunner Europako Barne eta Migrazio komisarioaren hitzetan, Ceutan lehertutako krisitik ateratako ondorio nagusia da Europar Batasuneko kideek "bat eginda" kudeatu behar dituztela migrazio politikak.
EBko Barne ministroek Ceutako krisia aztertuko dute gaur, ezohiko bilera batean
Europar Batasuneko Barne Ministroen Ezohiko Kontseilua gaur bilduko da, Espainiak eskatuta eta 22 estatu kidek babestuta, Ceutako migrazio-krisia aztertzeko eta Marokotik etorritakoen gorakadari erantzun bateratua emateko.
Marokok mafiei, desinformazioari eta itzulketei buruzko gaizki-ulertuei egotzi die Ceutako krisia
Marokoko Barne Ministerioak migratzaileak Ceutan masiboki sartu izanari buruzko lehen balorazioa egin du, eta 11 pertsona hil direla adierazi du. Rabaten esanetan, giza trafikoko sareek, desinformazio kanpainek eta Espainiako Auzitegi Gorenaren epai baten interpretazio okerrak eragin dute egoera. Epai horren ondorioez ohartarazi zion Marokok Espainiari, bertako iturri baten arabera.