Arma nuklearren START III tratatua iraungi den egunean, eustearen aldeko jarrera agertu dute Errusiak eta AEBk

Estatu Batuen eta Errusiaren artean 2010etik gaur artean indarrean zegoen armagabetze nuklearrari buruzko azken tratatua, START III edo New START (Arma Nuklear Estrategikoak Murrizteko Ituna) deitua, iraungi egin da, eta horrek indarrik gabe utzi ditu bi potentzien armategi nuklearra arautzen zuten mugak, bereziki arma estrategikoen edo hedatuen kopuruari dagokionez.

Armategi nuklearren esparru berri baterako akordiorik ez egoteak esan nahi du, mende erdian lehen aldiz, ez dagoela bi herrialdeen artean armamentu mota hori kontrolatzeko inongo egiturarik.

Besteak beste, START III.ak parekotasun nuklearra bermatzen zuen, hau da, bi potentziek onartzen zuten Elkarren Suntsipen Ziurtatua (MAD, ingelesezko siglen arabera) gerra kasuan, eta kontzeptu horrek ezinezkoa egiten zuen bonba atomikoen erabiltzea barne hartuko lukeen gatazkarik izatea.

Adituak beldur dira orain Mosku eta Washington ez ote libre sentituko silotan ezkutuan dituzten armak atera edo kopuruak handitzeko. Hala ere, bi superpotentziak eustearen alde agertu dira.

Ameriketako Estatu Batuetako Gobernuak ostegun honetan ziurtatu duenez, Donald Trumpen Administrazioak armategi nuklearraren "mugak" mantendu nahi ditu baina, euren iritsiz “arma horiek kontrolatzeko elkarrizketetan” Txina egoteak duen garrantzia azpimarratu du.

Marco Rubio AEBko Estatu idazkariaren hitzetan, “presidenteak argi esan izan du lehen ere XXI. mendean armak benetan kontrolatuko badira Txinak nahitaez egon behar duela, kontuan hartuta haren armategi (nuklear) handia eta horren hazkunde azkarra”.

Edonola ere, Pekinek ostegun honetan bertan berretsi du ez duela elkarrizketa horietan parte hartzerik aurreikusten, bere indar nuklearrak ez daudelako Errusiaren eta AEBren armategienaren maila berean.

Bestalde, Kremlinek adierazi du “negatibotzat” jotzen duela ituna amaitzea. “Sentitzen dugu”, esan du Dmitri Peskov presidentearen bozeramaileak, eta berretsi du “urtebetez murrizketen muga mantentzeko” Washingtoni egindako proposamenak, “erantzunik gabe” jarraitzen duela. Hain zuzen ere, NBEk, Vatikanoak eta nazioarteko hainbat adituk Donald Trumpi eskatu diote onar dezala Errusiako buruzagiaren proposamena, baina AEBko presidenteak ez du, oraingoz, horri buruzko iritzirik eman.

Hala eta guztiz ere, Peskovek azpimarratu du Moskuk “jarrera arduratsua izango duela (...) egonkortasun estrategikoaren eta arma nuklearren arloan”, nahiz eta, argitu duen “beti bezala, Errusiak bere interes nazionalak izango dituela ardatz”.

Era berean, Txinak negoziazioetan ez parte hartzeko duen jarrera errespetatzen duela adierazi du.

AEBk eta Errusiak munduan dauden arma nuklearren % 87 biltzen dituzte, eta Erresuma Batuak, Frantziak, Txinak, Indiak, Pakistanek, Ipar Koreak eta Israelek osatzen dute armategi nuklearra duten herrialdeen zerrenda. Hala ere, herrialde guztiek ez dituzte armak zabalduta.

START III itunak arma nuklear estrategikoen kopurua mugatzen zuen, gehienez 1.550 buru nuklearretara eta 700 sistema balistikotara, bi potentzietako bakoitzerako, izan lurrean, itsasoan edo airean.

START III 2010eko apirilaren 8an sinatu zuten, Pragan, Dmitri Medvedev Errusiako eta Barack Obama AEBetako orduko presidenteek, eta 2021eko otsailean berritu zuten beste bost urterako.