Zer dira grabitazio-uhinak? Gidaliburua zientzialariak ez direnentzat
Albert Einsteinek egindako Erlatibitate Orokorraren Teorian aipatu egin zuen grabitazio-uhinak daudela. Alabaina, zientzialariek ehun urte behar izan dituzte probak topatzeko eta, horrela, XX. mendeko buru arinenetako bati arrazoia emateko.
Izan ere, grabitazio-uhinak benetakoak direla betetzeke zegoen azken erronka izan da, Einsteinek aipatutako teoria egin zuenetik, 1915ean. Irla Balearretako Unibertsitateak Espainian, hain zuzen, LIGO zientzialarien arteko kolaborazio-taldeko kideetako batek argia bota du zalantzak argitu eta jakin ahal izateko zer diren eta zertarako diren erabilgarriak.
Zer dira grabitazio-uhinak?
Metafora baten bidez esanda, "olatuak ozeano kosmikoan" lirateke. Einsteinek deskubritu egin zuen, Erlatibitate Orokorraren Teorian jasota dagoenez, Unibertsoan mugitzen diren objektuek ondulazioak sorrarazten dituzte espazio-denboran, hau da, Unibertsoko gertakari guztiak izaten diren ehun moduko bat, eta espazioan sakabanatzen dira. Horiexek dira grabitazio-uhinak.
Zer suposatuko du topatzeak?
Grabitazio-uhinak "Unibertsora begira dauden leiho berri" bat dira. Haiei esker, Unibertsoan izan ohi diren gertaera bortitzenen zergatia ulertu ahal izango da, esaterako, zulo beltzen arteko talkak edo izarren leherketak. Gainera, Big Bangen eztanda eta milisegundo batera zer gertatu zen ere jakin ahal izango da.
Horrez gain, aro berri bat hasiko da astronomian, Unibertsoa ia gardena delako haientzat. Horri esker, astrofisikaren fenomenoak beste ikuspegi batez ikusi ahal izango da, eta bestera ezkutuan mantenduko lirateke, esaterako, nola sortzen diren zulo beltzak eta zein den materiaren portaera muturreko egoeretan.
Baina, zergatik dira hain garrantzitsuak Unibertsoa arakatzeko?
Gaur egun, Kosmosaren gaineko ikerketa erradiazio elektromagnetikoaren (argia) bidez egiten da, batik bat, horrekin "ikus" daiteke, eta grabitazio-uhinekin "entzun" ahal izango da, eta horrek ekarriko du Lurraren eta Unibertsoaren beste puntaren dauden gauza guztiak zeharkatu ahal izatea.
Zergatik eman dute hainbeste denbora existitzen direla baieztatzeko?
Urte askotan, uhin berri horiek baztertuak izan ziren. Zientzialari batzuek zalantzan jartzen zuten benetan existitzen zirenik, eta beste batzuek uste zuten hain ahulak izanda ezingo liratekeela sekula antzeman. Baina '70ko hamarkadan pulsarrak (neutroiez osatutako izarrak dira, eta argia botatzen dute biraka dauden bitartean) deskubritu zituzten eta, hala, existitzen zirela begiztatu ahal izan zuten.
Gainera, grabitazio-uhinen eraginak hain txikiak direnez, detektagailu erraldoiak behar dituzte harrapatzeko.
Nolakoak dira detektagailuak?
Laser teknologia berezia erabiltzen duten instalazioak dira. Handiena AEBn dago, LIGO Grabitazio Uhinak Interferometria Laser Behatokia da; badago Italian ere bai -Virgo- baita Alemanian ere -GE0600-.
Orain arte, detektagailuak gainazalean zeuden, baina etorkizunean lurrazpian izango dira eta ESA Europako Espazio Agentziak abiatutako eLisa misioaren bidez espazioan jarriko dute, grabitazio-uhinak beste frekuentzia batean harrapatzeko.
n harrapatzeko. n harrapatzeko.Zure interesekoa izan daiteke
Ez dute ChatGPTren funtzio erotikoa kaleratuko OpenAIk laguntzailea hobetzen duen arte
Konpainia teknologikoak funtzio hori data zehaztu gabe atzeratzea erabaki du, erabiltzaile heldu egiaztatuek eduki erotikoan sartzeko aukera izan dezaten. Sistemaren adimenean eta pertsonalizatzeko gaitasunean hobekuntzak egitea lehenetsi nahi dute.
AA "erabat kaltegarria" izan daiteke mentalki kalteberak diren pertsonengan, psikiatra batek ohartarazi duenez
Adimen Artifizialak "ez du kontzientziarik, ez du errukirik eta ez du maite" erabiltzailea, hortaz, "berdin zaio zer gertatzen zaion". Gainera, normalean "atsegina" izaten da, eta "erabiltzailari entzun nahi duen erantzuna ematen dio".
X, Meta eta TikTokek delituak egin dituzten ikertzeko eskatuko dio Espainiako Gobernuak Fiskaltzari
"Plataforma horiek gure seme-alaben osasun mentalaren, duintasunaren eta eskubideen aurka egiten ari dira. Estatuak ezin du horrelakorik onartu", azpimarratu du Pedro Sanchezek X sare sozialean.
Sare sozialak gehiegi erabiltzeak gazteak isolatzea eragiten du, ikerketa baten arabera
AEBko 120 unibertsitatetan 18 eta 24 urte bitarteko 64.988 gazteri egindako galdeketaren emaitzak argitaratu ditu gaur Journal of American College Health aldizkariak.
15 urtez azpikoei sare sozialak debekatzearen alde agertu da Txekiako Gobernua
X-en zabaldutako bideo batean, Txekiako gobernuburuak ziurtatu du espainiar edota frantziar estatuetan bultzatutako debekuarekin bat egiten duela.
TikToken diseinu "adiktiboak" Europar Batasuneko legea urratzen duela ondorioztatu du Bruselak
Europako Batzordeak zehaztu duenez, erabiltzaileak etengabe eduki berriekin "saritzen" dituenez, TikToken diseinuaren zenbait ezaugarrik pantailan mugitzen jarraitzeko beharra elikatzen dute, eta erabiltzaileen garuna "pilotu automatiko moduan" sartzea eragiten dute. Horrek portaera konpultsiboa izatea eta erabiltzaileen autokontrola murriztea ekar dezake. TikTokek esan du "erabat faltsua" dela bere diseinuak mendekotasuna sortzen duenik.
Dorre kuantikoa barrutik: konputagailu kuantikoa garatzeko txipak egingo dituzte bertan
Donostian, CIC Nanoguneri erantsita, dorre kuantikoa eraiki dute. Bertan, besteak beste, diluzio hozkailua ezarri dute eta han daude ordenagailu kuantikoak beharrezko dituen txipak sortuko dituzten laborategiak.
Australia eta Frantzia, aitzindari: adingabeek sare sozialak nola erabiltzen duten arautzeko bidea ezarri dute
Australia eta Frantzia izan ziren nerabeei sare sozialetarako sarbidea mugatu zieten lehen herrialdeak, eta Espainiako Gobernua antzeko neurri bat hartzera bultzatu dituen aurrekariak ezarri zituzten.
Europako Batzordeak espedientea ireki dio X sare sozialari, Groken bitartez egiten diren irudi sexualizatuengatik
Elon Musken enpresak Grok adimen artifizialari lotutako arriskuak aztertu eta arindu ote dituen argitu nahi du Bruselak.
Pradales, Chivite eta beste erkidego batzuetako presidenteen datu pertsonalen filtrazioa ikertzen ari dira
Eurogosth izeneko hackerrak agintari autonomikoen NANa, helbideak edo telefonoak zabaldu ditu, eta Vindex ezizeneko hackerrak, berriz, Puente ministroaren eta Garraioetako beste goi-kargudun batzuen informazio pertsonala zabaldu du bi fasetan.