Ontziratu al ziren Fuchs anaiak Winnipeg barkuan?

Euskalgintzan interesik izanez gero, Baxenabarreko Larzabal herrian jaiotako Ximun eta Manex Fuchs anaiak derrigor ezagutu beharreko jendaia fin eta prestua dira. Biak artistak, biak sortzaileak, biak eragileak, biak ekintzaileak, biak herrigintzara emanak. Beraiek gabe, ezin ulertu  Le Petit Théâtre de Pain  izeneko antzerki taldea edo Axut! Kolektiboa. Ezin entenditu Gastibeltza ekoiztetxeak izan duen eragina euskal zinemagintzan. Ximunek  ezinbestekoak zaizkigun film hainbatetan hartu du parte Esaterako, Eñaut Castagnetekin zuzendu zuen Non hartan. Esaterako, Charlene  Favieren Odol gorri-n. Manex aktore izan dugu Balbemendi, Goenkale eta Balenciaga sailetan. Baita ere Josu Martinezen Bizkarsoro filmean edo Urkijoren Gaua-n (Mateo Txisturena egiten zuen bertan, dotorezia perbertso batez…).

Artikulu honen goiburua erretoriko hutsa da. Jakina fuchstarrak ez zirela itsasontziratu 2.500 iheslari Espainiako Gerraren osteko krudelkeriatik urrundu zituen Winnipeg barkuan, Txilera eramango zituen hartan.

Ez, Fuchs anaiak ez zeuden Pablo Neruda poetak, Frantzia enbaxadorea zela probestuz,  pleitatu zuen merkantzia–ontzi erraldoian. Ez baitziren artean jaio, bien garaiak ez dira izan ez Espainiako ez munduko gerrarenak. Alta, Manex Francoren ilobari gutuna antzerki lan sekulakoan izan da aktore. Alta, Ximunek Espainiako garai latzetan kokatua zegoen Jainkoak ez dit barkatzen filma bultzatu zuen ekoizle.

Ez, ez ziren Valparaisora iritsi Winnipeg ontzian, baina bien ahotsak entzuten dira bizkarrean. Nola, nolatan? Biak aritu baitira Beñat Beitia eta Elio Quirogaren Winnipeg, itxaropenaren ontzia pelikularen bikoizketa lanetan. Barkuaren lehen ofizialari jarri dio ahotsa Ximunek. Manexek , berriz  makineriaren ardura duen itsasgizon mekanikari bati. Bikoizketa estudioetan ez ziren konpainia txarrean izan fuchstarrak. Animaziozko apaindura gutxiko eta mami handiko lan honetan, Judith Huegun, Loinaz Jauregi, Ramon Zalakain, Mikel Garmendia, Klara Badiola eta beste artista bikain askoren doinuak aditzen dira. Aipatzeko modukoak, bi antzezle handiren kolaborazioak, Berlinaleko Zilarrezko Hartza, garaikur prestigotsua, duen Paulina Garciarena eta Txileko zuzendaririk estimatuenekin (Larrain, kasu) lan egin duen Alfredo Castrorena.

Koprodukzio itzela da aretoetan merezi duen baino suerte gutxiago izan duen ekimen hori. Koprodukzio nazioartekoa, Dibulitoon Studiosek animaturik, Txileko zein Argentinako konpainiak arrimatu ziren. Baita Kataluniakoak ere. Kanarietakoak ere bai. Izugarrizko erronka izanik, hemengo hobeen laguntza eta sostengua behar izan zuten. Eta hara nortzuk agertu prest, eta Muguruzaren atrebentzia animatuak aurrera atera zituen Lotura Films eta Alberto Vazquezen Dekoratua makur eta erromantikoarekin aitortza ikaragarria jaso duen Uniko.

Ikusle gehiago, andana bat, merezi zuen, bai Beñat eta Elioren proposamen euskarazkoak, baina Euskal Herriko pantaila ziento okupatu duten Minion horiek nork garaitu? Nork eta zein armarekin?

Eta ez pentsa, ederki armatua zetorren film gurea. ‘El Vaquilla’, hil arte lege, arau eta polizia guztien kontra aritu zen pertsonaia mitikoaren inguruko biografia sekulakoa  ilustratu zuen Kepa de Orbe komikilari bizkaitarrak egin zituen banan-banan , planoz plano, filmean izango ziren marrazki guztiak. Bai, Kepa da pelikula honetako storyboard ederraren autorea. Arte digitaleko irakasle izandako Arkaitz Alastuey eskarmentudunak hartu zuen, aldiz, animazio osoaren ardura, eta, Koldo Corellaren konplizitateaz, 2017ko Donostiako Zinemaldiaren ikusleak  txunditu zituen Una mujer fantástica hartan lan egindako Christian Cosgrovek soinuarena.

Animaziozko beste artelanekin lehia gogor eta elegantean konpetitu izan du Winnipeg-ek Annecyko zinemaldian, eta txalo zaparradak lortu ditu. Krudelkeria handiagoz jokatu dugu gurean; baldar promozionaturik, zabarki programaturik, ez du, ez, suerte onik izan. Plataformetara iritsi orduko, harrapatu beharreko zinema puska dugu.