Gasteiz aldatu zuen eguna: indarkeriaz eta zapalkuntzaz betetako 12 ordu
Erregimenak modu bortitzean zapaldu zituen langile mugimenduaren protestak, eta errepresio latza utzi zuen. Gasteiz aldatu zuten 12 orduen kronologia, hemen.
Bi munduk talka egin zuten 1976ko martxoaren 3 hartan, Gasteizen. Langile mugimendua indartua zegoen, eta hiriko industria geldiarazteko gai zela erakutsia zuen. Aurrean, gainbeheran baina oraindik errepresiorako prest zegoen erregimen postfrankista. Aldarrikapenei elkarrizketaz erantzun beharrean, indarkeriaz erantzun zien.
Talka hark ondorio odoltsuak utzi zituen: Poliziaren tiroek bost langile hil eta dozenaka lagun balaz zauritu zituzten. Ordutik aurrera, hiria aldatu egin zen.
Duela mende erdiko negu hartan, lan-protestak ugaritu egin ziren Gasteizen, hiriko langile mugimendua hartzen ari zen indarraren erakusgarri. Aldaketa baten itxaropena zabalduta zegoen, baita bizi eta lan-baldintzak hobetzeko grina ere. Franco diktadorea hil zenetik ehun egun eskas igaroak ziren, eta irekiera politikoaren aldarria bor-bor zebilen kaleetan.
Martxoaren 3a egun seinalatua zen langile mugimenduan. Botere frankistak, baina, bortizki zapaldu zuen. Ordu erabakigarri haien kronologia, hemen:
-08:00. Gasteiz hirugarren greba egunarekin esnatu zen. Lantegi gehienak itxita zeuden goizean goizetik.
-09:00–11:00. Pikete informatiboak industria guneetan ibili ziren, eta Polizia frankistak gertutik zelatatu zituen langileen ekimenak.
-11:00–14:00. Mobilizazioak bata bestearen atzetik etorri ziren: lantegietatik eta poligonoetatik abiatu, eta erdigunean bat egin zuten. Poliziak gogor jo zuen protesten aurka, armak erabiliz. 11:00 aldera, Consuelo Lastra etxeko langilea bala batek zauritu zuen, eta beste zenbait manifestari ere balek zauritu zituzten, Gasteiz etorbidean —orduan Avenida del Generalísimo Franco izena zuen—.
-14:00–15:30. Langileek 17:00etarako asanblada orokorra deitua zuten Zaramagako San Frantzisko Asiskoaren elizan, eta Poliziak jomugan jarri zuen. “Antza, San Frantziskon dago jende gehien. Zer egin?”, galdetu zuen agente batek. “Jendea badago, haien kontra!”, erantzun zuen polizia agintari batek. Bien bitartean, langileak elizaren ingurua betetzen hasi ziren, eta Indar Publikoak (Fuerzas de Orden Publico delakoa) unitateak bidaltzen hasi ziren.
-16:00. Langile mugimenduaren deiak arrakasta izan zuen Zaramagan: EHUko Valentin de Foronda Gizarte Historiarako Institutuaren arabera, 4.000 lagun inguru elkartu ziren eliza barruan, eta beste horrenbeste kanpoan. Ordubete lehenagotik, ingurua lepo zegoen.
-16:50. Poliziak kontrol-lerroa ezarri eta langile gehiagori elizaren ingurura hurbiltzea galarazi zien; langile eta ikaslez gainezka zegoen eremua.
-16:50–17:00. Poliziak eliza hustea erabaki zuen. “Jendea elizatik aterarazi”, agindu zuen polizia-agintari batek. “Onean badoaz, ondo; bestela, kolpeka”, gehitu zuen.
-17:00–17:05. Poliziaren irrati-grabazioek errepresioaren eskalada agerian uzten dute: hasieran “kolpeka” husteari buruz ari ziren; berehala, ordea, “armak erabiltzeaz” eta “gas-potoak” jaurtitzeaz mintzatu ziren.
-17:10. Poliziak bortizki hustu zuen eliza. Gas negar eragilea jaurti zuten, eta langileetako batzuek barrutik ihes egin zuten; irtetean, kolpatu egin zituzten eta, zenbait kasutan, atzetik tiro egin zieten. Agente batzuek jendetzaren aurka su-armak erabili zituzten. Ehunka tiro entzun ziren. Grabazioek zigorgabetasun sentsazioa agerian utzi zuten: “Gupidarik gabe jardun eta garbitu”; “Hau gerra bat da!”.
-17:15–17:30. Lehen hildakoak izan ziren.
-17:30. Sarraskiaren ondorioak agerikoak ziren ordurako. “Hemen sarraski bat egon da”, adierazi zuen agente batek. Grabazioetan “milaka tiro” bota zituztela ere aipatzen da.
-17:30etik aurrera. Langileek elizaren ingurutik ihes egin zuten, eremua Polizia indarren kontrolpean baitzegoen. Zaurituak ospitaletara eramatea ia ezinezkoa zen: anbulantziak gainezka zeuden, eta auto partikularretan eraman behar izan zituzten. Zaramagako bizilagun askok etxeak ireki zizkieten zaurituei eta manifestariei, babesa eta laguntza emateko.
-20:00. Hiria ia hutsik geratu zen. Isiltasuna nagusitu zen Gasteizen; kaleetan Poliziaren autoen hotsa baino ez zen entzuten, sarraskiaren ondoren ere manifestarien bila patruilatzen baitzuten.
Ondorengo egunetan hildakoen kopurua jakin zen. Hasieran hiru zirela pentsatu zen; horregatik Lluis Llachek hiru hildako zirela aipatu zuen gau horretan bertan sortutako Campanades a morts kantuan.
Azkenik, bost izan ziren Zaramagan eraildako langileak Pedro María Martínez Ocio (27 urte), Francisco Aznar Clemente (17), Romualdo Barroso Chaparro (19), José Castillo García (32) eta Bienvenido Pereda Moral (30). Balaz zaurituak 50 inguru izan ziren.
Lehenengo hileta egin zen bi egun geroago (Castillo eta Pereda ez ziren artean hil). Dolu eta aldarrikapen adierazpen erraldoi bihurtu zen ekitaldia. Mobilizazioak ugaritu ziren hurrengo egunetan, bai eta beste leku batzuetara hedatu ere. Errepresioak bere horretan jarraitu zuen. Martxoaren 3aren ondorengo egunetan hiru lagun gehiago hil ziren Poliziaren indarkeriaren ondorioz; tartean, Vicente Antón Ferrero 18 urteko gaztea, Guardia Zibilak Basaurin eraila.
Sarraskiak eta errepresioak langile mugimendua indartu zuten, eta botere postfrankistaren aurkako dinamika bizkortu. Martxoaren 3a aldaketaren pizgarri bihurtu zen. Gasteiz ez zen lehengoa izan aurrerantzean.
Zure interesekoa izan daiteke
Podemos, IU eta Sumar koalizioan aurkeztuko dira Andaluziako hauteskundeetara
Alderdi progresistek Por Andalucía koalizioan aurkezteko akordioa lortu dute, Iniciativa del Pueblo Andaluz, Alternativa Republicana, Partido Verde eta Alianza Verde alderdiekin batera.
Milaka gazte independentista bildu dira Abadiñoko Gazte Topagunean
Gaurtik igandera bitartean, mahai inguruak eta kontzertuak izango dira ekitaldi nabarmenenak. Amaiur Egurrola Ernaiko bozeramaileak esan du "Euskal Herrian ditugun erronken aurrean gazteok dugun paperaz gogoeta egiteko" balioko duela topaguneak eta ondo pasatzeko deia egin die parte-hartzaile guztiei.
Otegik dio estatus berriaren inguruan akordioa badago, jauzi kualitatiboa emateko izango dela
(Naiz-ek utzitako irudiak). Arnaldo Otegik dio ezin duela ziurtatu estatus berriaren inguruan akordioa egongo denik jeltzale, sozialista eta beraien artean, baina egotekotan urrats kualitatibo bat emateko izango dela. Halaber, EH Bilduk gero eta boto gehiago jasotzen dituen alderdia dela nabarmendu du, eta ziurtatu du denbora kontua dela agintera iristea.
'Aberria bizi' lelopean ospatuko du EAJk Aberri Eguna igandean, Bilbon, "garena aldarrikatzeko"
"Euskadi lurralde bat edo izen bat baino gehiago izatea" eskatu dute jeltzaleek, nazioarteko ordena kolokan dagoen testuinguruan, "aberri bizia garela eta egunero bizi dugula aldarrikatzeko".
Pradalesek euskara hutsean esku hartu du Parisko Senatuan, euskal autogobernua aldarrikatzeko
Lehendakariak goi-mailako bilera batean parte hartu du Frantziako Senatuan, Regions de Francek antolatuta, Frantziako eskualdeetako ordezkarien aurrean, lurralde-ereduari eta eskualdeek Europan duten zereginari buruz eztabaidatzeko. Bertan, autonomia finantzarioa defendatu du, ardatz atlantikoa indartzearen alde egin du eta euskal eredua aurkeztu du Europako desafekzio politikoaren eta ultraeskuinaren gorakadaren galga gisa.
Zergatik ospatzen da Aberri Eguna? Jatorria, non eta Irlandan… eta Sizilian
Lehen Aberri Egunaren atarian argitaratutako Jesus Zabala buruzagi jeltzalearen artikulu batek data hautatzeko arrazoiak jaso zituen. Mikel Aizpuru historialariak ospakizunaren jatorria aztertu du.
Manuel Hernaez Ruidiaz milizianoaren gorpuzkiak identifikatu dituzte Zornotzako hilerrian
Matutekoa (Errioxa) jaiotzez, Bilboko bizilaguna zen eta Izquierda Republicanako Zabalbide batailoian borrokatu zuen Gerra Zibilean. Haren 91 urteko alabak emandako DNA laginari esker lortu da identifikazioa.
Baxoa euskaraz egiteko aldarrikapena Asanblea Nazionalera eraman dute Seaskako ikasleek
Peio Dufau eta Paul Molac diputatuek gonbidatuta, entzunaldi batean parte hartu dute euskal ikasleek Bretainiakoekin batera.
Lemoako alkatearen aurkako pintadak gaitzetsi ditu Udalak, eta, mehatxuen aurrean, "elkarrizketaren eta bizikidetzaren alde" egin du
Udal taldeek "elkarbizitzarekin, errespetuarekin eta parte-hartze demokratikoarekin" duten konpromisoa berretsi dute, eta "Lemoaren izaera ireki eta pluralaren alde" egin dute, "herri gisa" batzen gaituzten "balio komunitarioak indartzeko".
Maria Ubarretxena: "Aenako funts pribatuaren interesekin zerikusi gutxi dute gure eskakizunek, guk zerbitzu publikoaren alde egin nahi dugu"
Jaurlaritzak Espainiako Gobernuarekin egindako akordioari Aenak jarritako helgitearen aurrean, Gobernu-bozeramaileak esan du ulertu egiten duela "beste aldearen jarrera"; izan ere, Aenaren % 51 Estatuarena bada ere, gainerako partean (% 49) funts pribatuak daude, eta horiek etekinak nahi dituzte. Azpimarratu duenez, euskal aireportuetarako inbertsioak azpiegiturak hobetzera eta "hegaldi eta konexio gehiago lortzera" bideratu nahi lituzke Jaurlaritzak, eta ez funts pribatu horiei etekin handiagoak ekarriko lizkeketeen kafetegi eta dendetara.