Euskadiko Gardentasun Legearen gakoak: informazio publikorako sarbidea, kontrol handiagoa eta kexa-postontzia

Ostegun honetan onartutako Euskadiko Gardentasun Legeari esker, administrazioen baliabide publikoen kudeaketa eta presio-taldeekiko (lobbiak) lankidetzak gehiago kontrolatuko dira, eta arau-urratzeei eta sektore publikoko ustelkeriarekin lotutako gaiei buruzko informazioa ematen duten herritarren babesa indartuko da.

Legea nahitaez bete behar da euskal administrazioaren sektore publikoan, toki-erakundeetan, hiru lurraldeetako batzar nagusietan, Arartekoan, Lan Harremanen Kontseiluan, Legebiltzarrean eta, zenbait alderditan, sektore pribatuan, baina ez foru-diputazioetan, zeinek beren erregulazioak baitituzte. Lege horren bidez, araututa geratzen da sektore publikoan "ondo" aritzearekin zerikusia duen guztia.

Gizabanakoek informazio publikoa doan eskuratzeko duten eskubidea bermatzen da arau orokor gisa, eta herritarrek interes publikoko erabakiak diseinatzean eta hartzean duten parte-hartzea arautzen da.

Erakunde publikoek beren ekimenez argitaratu beharko dute gardentasuna bermatuko duen informazio publiko garrantzitsua, adibidez, emandako laguntzak eta dirulaguntzak eta onuradunak edo goi-kargudunen eta kontratuen ordainsariak.

Zerbitzu publikoak ematen dituzten erakundeek ere beren lanari buruzko informazioa eman beharko dute, eta kexen eta iradokizunen postontzi bat sartu beharko dute.

Herritar guztiek izango dute informazioa ez emateko arrazoiak ezagutzeko eskubidea. Gainera, fede onaren printzipioetan oinarritutako betebeharrak errespetatuko dituzte.

Gardena, legea betetzen dela bermatzen duen agintaritza

Testuinguru horretan, Gardentasunaren Euskal Agintaritza -Gardena- sortu da, organo independente gisa, administrazio publikoak publizitate aktiboaren eta informazioa eskuratzeko eskubidearen arloko betebeharrak betetzen dituela bermatzeko. Neurri zuzentzaileak dituzten ebazpenak emateko eta zehapen-prozedurak edo diziplina-jarduerak hasteko gaitasuna izango du.

Gainera, arau-urratzeei eta ustelkeriaren aurkako borrokari buruzko informatzaileak babesteko agintaritza independente gisa jardungo du, eta sektore publikoko eta pribatuko administrazio, organismo eta erakunde guztiak hartuko ditu bere baitan, ez-betetze hori Euskadira mugatzen denean.

Herritarrek erreklamazioa aurkeztu ahal izango dute organo honetan, informazioa jasotzeko eskubidea ukatzen zaienean edo herritarrak nahi ez duenean. Eusko Legebiltzarrak izendatuko du arduradun nagusia, kideen hiru bostenen gehiengoarekin.

Arauaren beste atal batean, interes-taldeen erregistroa sortzea arautzen da, "lobby" gisa ere ezagutzen direnak. Erregistro horren bidez, haien identifikazio publikoa erraztuko da, eta Euskadiko sektore publikoaren aurrean egiten duten jardueraren gardentasuna eta kontrola bermatuko da.

Interes-taldetzat hartzen dira, forma edo estatutu juridikoa edozein dela ere, politika publikoak edo arau-xedapenak egiteko prozesuetan, horien aplikazioan edo sektore publikoko administrazio eta erakundeen erabaki-hartzeetan zuzenean edo zeharka eragin dezaketen jarduerak egiten dituzten pertsonak eta erakundeak.

Horrez gain, gardentasunaren arloko arau-hausteengatiko zehapen-araubidea ezartzen da. Hala, goi-kargudunei egotz dakizkiekeen zehapenak ezartzen dira legea ez betetzeagatik, 12.000 eurora arteko isunekin, edo, kargua uzteko beharrarekin arau-hauste oso larrien kasuan.

Ez-betetzeak informazioa ematera behartuta dauden erakunde pribatuek eta zuzenbide publikoko korporazioek egiten badituzte, zehapenak 400.000 eurokoak izan daitezke, eta, kasu batzuetan, jasotako dirulaguntzak itzuli beharko dira, edo, hala badagokio, kontratua edo ituna indargabetu.