EAEk duela bi hamarkada baino energia gutxiago kontsumitzen du, baina petrolioaren mende dago gero eta gehiago

Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) energia-kontsumoa % 8,6 jaitsi da azken bi hamarkadetan, hau da, 428 kilotonelada petrolioren baliokide (ktep) gutxiago. Eusko Jaurlaritzak 2000-2024 aldiari buruz emandako azken datuen arabera, 2000n 5001 ktep kontsumitzetik 2024an 4573 ktep kontsumitzera igaro da EAE.

Hala ere, beherakada horrek ez du erabateko trantsizio energetikoa ekarri. Murriztu beharrean, petroliotik eratorritakoekiko mendekotasuna handitu egin da: lurraldeak kontsumitzen dituen bi energia-unitatetik bat petroliotik dator (% 49,9; 2000n % 41 zen). Aldi berean, energia berriztagarriak hazi egin dira, baina sistema osoan gutxiengoa izaten jarraitzen du iturri horrek, energia-kontsumoaren % 7 baino ez baita. Bestalde, ikatza ia erabat ezabatu da euskal energia-sistematik, deskarbonizazio-prozesuaren ondorio.

Sektorez sektoreko banaketan gertatu da aldaketarik nabarmenena. EAEn energia-kontsumitzaile tradizionala den industriaren kontsumoa nabarmen murriztu da, ia % 40 2000tik, eta pisua galdu du beste esparru batzuen aldean. Hala ere, energia-kontsumitzaile nagusietako bat izaten jarraitzen du.

Horren ordez, garraioa finkatu egin da energia-eskari handiena duen sektore gisa. Kontsumoak % 43 egin du gora aldi horretan, eta lurraldeko energia-erabileraren arduradun nagusia da; energiaren % 48 kontsumitzen du, eta duela bi hamarkada, berriz, % 31 baino ez.

Bestalde, bizitegi- eta zerbitzu-sektoreek bilakaera egonkorragoa izan dute. Lehen sektoreak, aldiz, ia maila marjinaletaraino murriztu du bere pisua.

Egiturazko aldaketa ekoizpen-ereduan

Aitor Urrestik, Energia Termikoan doktore eta EHUko irakasleak, azaldu du energia-kontsumoaren aldaketa faktore ugariren nahasketaren ondorio dela; izan ere, dioenez, badirudi egiturazko aldaketa bat gertatzen ari dela, baina ez hainbeste energia-kontsumoari dagokionez, ekoizpen-ereduaren eraldaketari dagokionez baizik.

Urrestiren ustez, industriaren kontsumoa murriztearen arrazoia hauxe da: lehen energia asko kontsumitzen zuten ekoizpenaren zati bat kanporatzen ari direla enpresa asko, “lurraldeko kontsumoa murriztuz”, hemen fabrikazioren alde aurreratuenari eusten dioten bitartean.

Aldi berean, garraioaren sektoreko kontsumoaren gorakada nabarmenaz ohartarazi du; azken urteotan, bigarren kontsumitzailea izatetik lehena izatera igaro baita. Ibilgailuen motorrak gero eta eraginkorragoak dira, baina automobilak handiagoak dira eta distantzia luzeagoak egiten dituzte. Ondorioz, errebote-efektua gertatzen ari da: “Kilometro unitateko kontsumoa jaitsi egin da, eta horrek distantzia luzeagoak egiteko aukera ematen digu. Beraz, desplazamendu gehiago ikusten ari gara, gero eta hutsago dauden ibilgailuekin, eta horrek kontsumoa igotzea dakar”.

Energia berriztagarrien sektoreari dagokionez, Urrestik deitoratu du EAEn arazo kultural bat dagoela ekoizpen mota honekin. “Hemen beti pentsatzen dugu ez duela eguzkirik egiten eta, horregatik, inoiz ez da egin teknologia fotovoltaikoetan oinarritutako benetako apusturik”. Bestalde, azaldu du apustu “oso argia” egin dela tamaina handiko instalazioen alde, eta horiek ari direla lurraldeetan proiektu mota horien aurkako aurkakotasun handia sortzen. “Beraz, irteerarik gabeko kalezulo batean gaude. Nik uste dut tamaina txiki eta ertaineko instalazioen aldeko apustu garbia egiten hasi behar dela, hori izan baitaiteke trantsizio energetikoari aterabidea emateko modua”.

Ildo horretan, gogoratu du horren adibide direla autokontsumoari esker energia-kontsumoa nabarmen jaitsi duten etxeak. “Pixkanaka, badirudi eragin garrantzitsua izaten ari dela”.