Ebola zer den ulertzeko gakoak
1.- Zer da? Birus bat da ebolaren eragilea, eta bost mota bereizi dira: Sudan, Zaire, Reston, Cote d'Ivoire (Boli Kosta) eta Bundibugyo. Horietatik, Sudan, Zaire eta Bundibugyo motakoek izurrite handiak eragin dituzte Afrikan.
Birusak eraldatu egiten ditu zelula endotelialak, hau da, odol-hodien barne-azala estaltzen duten zelulak. Odol-hodiei kalte egiten dienez, plaketak ezin dira gatzatu, eta gizakiek shock hemorragikoa izaten dute, odol ugari galduta.
2.- Noiz agertu zen? Ebolaren birusa 1976. urtean atzeman zuten aurrenekoz, Nzara (Sudan) eta Yanbuku (Kongo) herrietan aldi berean jazo ziren bi izurritetan. Bigarren herri hori Ebola ibaitik gertu dago; hortik dator gaixotasunaren izena.
3.- Nola kutsatzen da? Birusa animalia basatietatik gizakietara igarotzen da, eta, gizakien artean, gaixorik daudenen odola, likido organikoak edo ehunak ukituz kutsatzen da.
Gizakientzako infekzio iturri nagusia tximinoak izan dira, baina Pteropodidae familiako saguzarrak dira birusaren eroale naturalak.
4.- Sintomak: Sukar handia eta bat-batekoa; ahultasuna; mina muskuluetan, eztarrian eta buruan; oka egiteko gogoa; beherakoa eta zauriak larruazalean.
5.- Noiz ditugu lehen seinaleak? Oro har, 5 eta 10 egun artean pasatzen dira gaixotasuna kutsatzen denetik lehen sintomak agertu arte. Dena dela, kasu batzuetan 2 eta 21 egun artean igaro dira.
6.- Diagnostikoa: Batik bat gernuan azterketa eginez egiten da diagnostikoa. Gernuaren lagin horiek oso kutsakorrak dira, eta, beraz, kontu handiz kudeatu behar dira.
7.- Pronostikoa: Ebola gizakiak ezagutzen duen gaixotasun hilgarrienetakoa da. Heriotza-tasa % 25-90ekoa da. Lehen sintomak agertzen direnetik gaixoa hil arte, 2 eta 21 egun artean igaro litezke.
8.- Tratamendua: Ebolaren aurkako bi txerto onartuta daude jada. AEBn onartu zuten lehena, 2019ko abenduan: rVSV-ZEBOV. Europar Batasunak onartu zuen bigarrena, 2020ko uztailean: Zabdeno eta Mvabea etxeek saldutako Ad26.ZEBOV eta MVA-BN tratamendua (bi dosi ditu) Johnson & Johnson konpainiarena da.
Zure interesekoa izan daiteke
Kataluniak 10 mila euroko isuna jarri dio higiezinen agentzia bati arrazakeriagatik
Hamidek eta bere familiak hainbat saiakera egin zituzten Mataron etxebizitza bat alokatzeko. Baldintzak bete arren, beti ezezkoa jasotzen zuten. Diskriminazio tratua 13 aldiz salatu zuen Hamidek erakundeen aurrean.
Eusko Legebiltzarrak Korrikarekin bat egin du
Euskararen eta AEKren aldeko lasterketa martxoaren 27an iritsiko da Gasteizera eta, egun horretan ikusiko ditugu korrika legebiltzarkideak. Erakundearen izenean, Bakartxo Tejeria presidenteak eramango du lekukoa.
Lau adingabe ikertzen ari dira, Lasarte-Orian, bi gazte jipoitzea egotzita
Biktimak, 20 eta 17 urtekoak, Lasarte-Oriako ikastetxe bateko patioan zeuden eta zazpi gazteko talde bat hurbildu zitzaien zigarro bat eskatuz. Ezetz erantzun ondoren, horietako lau ukabilkadak ematen hasi zitzaizkien eta ospitalean artatu behar izan zituzten.
Gizon baten gorpua aurkitu dute Eskoriatzan, ibaian flotatzen
Herritar batek eman du abisua, 09:15 aldera. Deba ibaian hilotz bat ikusi du, udalerriko Aingeru Guarda auzoaren parean.
Iragarki faltsuen bidez iruzur egiten zuen talde kriminal bat desegin dute Bizkaian
Bost pertsona ikertzen ari dira, eta 'Negare' polizia operazioak zabalik jarraitzen du. Oraingoz, 28 kaltetu identifikatu dituzte, batzuk Araban (1), Gipuzkoan (1) eta Nafarroan.
Duela 4.000 urteko bisonte baten hezurdura topatu dute, ia osorik, Urbasan, eta Iberiar penintsulan dokumentatutako lehen bisonte europarra izan daiteke
Maria Chivite presidenteak eta Rebeca Esnaola Kultura eta Kirol kontseilariak "garrantzi zientifiko handiko" aurkikuntza aurkeztu dute astelehen honetan. Aurkikuntza “bakarra” da Iberiar penintsulan, eta Arrafela leizean egin zen, Kultura Departamentuak sustatutako esku-hartze arkeologiko batean, Euskal Herriko Unibertsitatearen eta Madrilgo Historia Naturalaren Museoaren parte-hartzearekin, besteak beste.
Donostiako Udalak atxilotuen jatorriaren berri emango du aurrerantzean
Bilbok eta Gasteizek ez bezala, Donostiak bat egin du Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak ezarritako irizpidearekin. Aurrerantzean, Donostiako Udaltzaingoak atxilotuen jatorria jakinaraziko du, hedabideek zein herritarrek eskatuta edo "egoerak hala eskatzen duenean".
Goiz korapilatsua Bilbo inguruko errepide nagusietan
Istripu bat izan da Barakaldon, Ansioko bihurguneetan, Donostiarako noranzkoan, eta pertsona bat ospitalera eraman dute, zauriturik. Bestalde, lau ibilgailuk talka egin dute Zamudion, Txorierrin, eta auto-ilarak izan dira goizean goiz.
Setenil herrira doazen turisten jarioa ez da eten, kalteak handiak izanik ere
Cadizko herririk bisitatuenetako bat da Setenil, herrixka zurien ibilbidean baitago. Setenilgo alkateak bisita gidaturik ez antolatzeko eskatu die turismo enpresei.
Euriari aurre eginez, Donostiako kaleak girotu ditu inude eta artzainen konpartsak
Ospakizun eguna dute gaurkoa Donostiako Parte Zaharrean. Azken 49 urteetan bezala, inauteri aurreko igandean, Kresala elkartearen konpartsa desfilean atera da, antzinako inauterietako pertsonaiak gorpuztuta. Sarriegiren doinuak lagun, zortziko, fandango eta arin-arinen erritmoek hartu dituzte Donostiako kaleak.