10 milioi pertsona hil ziren minbiziaren ondorioz 2020an
Gaur, otsailak 4, Minbiziaren Aurkako Munduko Eguna da. Kontzientziazioa areagotzeko eta gizartea mobilizatzeko helburuz sortu zen eguna, minbiziari aurre hartu eta haren kontrolean aurrera egiteko. Beste behin, mundu osoko pertsonek eta erakundeek bat egin dute ekimenarekin.
Minbiziak 10 milioi pertsona hil zituen iaz, gehienak erdi-mailako errenta edo errenta baxua duten herrialdeetan, Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) jakinarazi duenez. Datozen hamarkadetan kasu berriak areagotu egingo direla ohartarazi du erakundeak eta 2040an ia % 50 altuagoak izango direla datuak.
Dena dela, OMEk ziurtatu du minbizi mota askok sendatzeko aukera handiak dituztela, behar bezala diagnostikatzen eta tratatzen badira. Izan ere, gaur egun, 5 pertsonatik batek du minbizia bizitzako uneren batean; 8 gizonetik batek eta 11 emakumetik 1ek.
Ohikoena bularreko minbizia da. Atzetik datoz biriketako minbizia, kolonekoa eta prostatakoa. "Minbizia haur eta nerabeen artean heriotza kausa nagusietako bat da, eta talde horretan urtean 400.000 kasu diagnostikatzen dira", gaineratu du Andre Ilbawi OMeko Gaixotasun Ez Transmisiboen Saileko doktoreak.
Pandemiak tratamenduak eten ditu
OMEk dio "berandu" dabiltzala eskura dituzten diagnostikoetan eta tratamenduetan, batez ere diru-sarrera txikiak eta ertainak dituzten herrialdeetan. Azken hilabeteetan, gainera, covid-19aren eraginez, are beranduago: izan ere, pandemiaren aurretik, errenta altuko herrialdeen % 90ek baino gehiagok tratamendua eman ziezaieketen gaixoei, eta herrialde pobreen % 30ek baino gutxiagok zuten zerbitzu hori.
Baina OMEk egindako inkesta baten arabera, covid-19aren pandemiak minbiziaren aurkako tratamenduak eten zituen herrialdeen % 40an baino gehiagotan, nahiz eta gaixo horiek arrisku handiagoa izan koronabirusaren aurrean. OMEk dio minbizia duten gaixo batzuek uko egin diotela tratamendua jasotzeari, kontsultetan covid-19az gaixotuko diren beldurrez.
"Pandemia izan arren, minbizia duten pertsonek diagnostikoa eta tratamendua jasotzeko aukera izatea bermatu behar dugu, horrek bizia salba baitezake", adierazi du Anselm Hennis OPSko Gaixotasun Transmisibleen eta Osasun Mentalaren Saileko zuzendariak.
Bularreko eta umetoki-lepoko minbiziak
Bularreko minbizia izan zen intzidentzia handiena izan zuena 2020an, biriketako minbizia gaindituz (2,3 milioi kasu berri), hau da, gaixotasunaren diagnostiko guztien ia % 12.
Emakumeen artean oso ohikoa den beste minbizi mota bat umetoki-lepokoa da, 2020an 604.000 kasu berri izan zituena. Gainera, iaz, heriotza horien ia % 90 diru-sarrera txikiko eta ertaineko herrialdeetan gertatu ziren.
Ondorengo urteetan umetoki-lepoko minbiziak gora egiten jarraituko duela ohartarazi du OMEk: 2030ean 700.000 kasu eta 400.000 heriotza. Minbizi mota hori giza papilomaren aurkako txertoarekin prebenitu daiteke, eta garaiz detektatzen denean kirurgiarekin trata daiteke.
Tabakoa, arrisku-faktore garrantzitsuena
Osasunaren Mundu Erakundeak azaldu duenez, minbiziak eragindako heriotzen herena tabako-kontsumoak, gehiegizko pisuak, dieta ez osasungarriek, jarduera fisikorik ezak eta alkoholaren kontsumoak eragiten dute, baina tabakoa da arrisku-faktore garrantzitsuena.
Bestalde, ingurumen-faktoreak, hala nola airearen eta uraren kutsadura, minbizi mota batzuen arrisku-faktoreak dira, hala nola birikarena, besikularena eta kolonarena. Eguzkiaren erradiazio ultramoreak dira, berriz, azaleko minbiziaren kausa nagusia.
Zure interesekoa izan daiteke
Bilbo eta Gasteiz arteko autobusek deskontuak izango dituzte aurrerantzean
Bizkaiko Foru Aldundiaren administrazio akatsa zuzenduta, erabilera anitzeko bonuek gutxienez % 40ko deskontuak izango dituzte.
Gizon batek emaztea hil eta ama larri zauritu du Sarrigurenen
Gertakariak Eguesibarrean (Nafarroa) jazo dira, arratsaldeko 19:30ak aldera. Udalak Bozeramaileen Batzordea deitu du 10:00etarako hilketa matxista salatzeko.
Gaizki aparkatzeagatik jarritako isunak egiazkoak direla ziurtatu du Hendaiako Herriko Etxeak
Bidasoa eskualdeko hainbat bizilaguni isunak kobratzeko posta bidez bidalitako gutunak iruzurra zirela zabaldu zuen ostegunean Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak.
11 urteko zigorra ezarri diote gizon bati Bizkaian, bikotekide ohiaren etxera baimen gabe sartu eta hura bortxatzeagatik
Bikotekideak izan ziren sei urtez, nahiz eta ez ziren elkarrekin bizi. 2021eko azaroan neskak amaitutzat eman zuen harremana. Gizonak, ordea, kontaktuan jarraitzeko eskatu zion, eta 2021eko azaroaren 22ko goizean emakumearen etxera sartu zen, haren baimenik gabe, eta bortxatu egin zuen.
Baskoniak ehunka zaleren babesa jasoko du Valentzian
Baskoniaren mila jarraitzaile inguru joan dira Valentziara 2026ko Errege Kopa dela eta. Eguraldia lagun, giroa ezin hobea da Baskoniako zaleen bilgunea den "Araba Etxean".
65 urtetik gorako pertsonen artean alkohol eta psikofarmakoen kontsumo handiaz ohartarazi du Eusko Jaurlaritzak
Osasun Publikoaren eta Adikzioen Zuzendaritzak egindako txosten batek agerian jarri duenez, EAEko gizonen ia % 40k egunero kontsumitzen dute alkohola, eta emakumeen artean gora egin du lo-eragileen eta lasaigarrien erabilerak.
8 urteko kartzela-zigorra Legorretan kontrako norabidean zihoala hiru pertsonaren heriotza eragin zuen gidariarentzat
Akusazioek eta defentsak akordioa adostu dute, eta akusatuak erruduna dela onartu du. Hori dela eta, ez da beharrezkoa epaiketarekin jarraitzea. Ostiral honetan Gipuzkoako Auzitegian egindako saioan, auzipetuak barkamena eskatu die biktimen sendiei, malko artean.
Bost pertsona atxilotu dituzte Iruñean, emakume etorkinak prostituitzera behartzeagatik
Emakumeak haien jatorrizko herrialdeetan erakartzen zituzten, “lan-kontratu erakargarriak” eskainiz; Nafarroara iritsitakoan, baina, mehatxatu egiten zieten eta prostituitzera behartzen zituzten.
Gizon batek 10 urteko semea hil du eta emaztea larri zauritu du bart Tenerifen
Guardia Zibilak tiroz hil du ustezko hiltzailea, agenteei matxete batekin mehatxatu ostean.
Aturri ibaiak gainezka egin du Baionan
Aturri ibaiak gainezka egin du ostegun honetan Baionan. Azken egunetan pilatu den euriak eta itsasgorak bat egin dutenean, goizeko zein arratsaldeko seiak bueltan, ibaia bere bidetik irten da. Goizean urak eragin dituen eragozpenak ikusita, arratsalderako Baionako Herriko Etxeak zentzuz jokatzeko eta ibai ingurura ez hurbiltzeko deia egin badu ere, azkenean ez da eragozpen nabarmenik egon.