Euskal Herriko urtegien % 48,8 dago beteta, abuztuan ohi baino ia 6 puntu gutxiago

Euskal Herriko urtegiak kinka larrian daude. Uharka nagusien betetze-mailak duela urtebetekoak baino txikiagoak dira, eta azken bi hamarkadetako batezbesteko historikoaren oso azpitik daude; prezipitazio kopuruaren jaitsierak eta tenperatura altuek lurraldeko ur-erreserbak kaltetu dituzte aurtengo udan.

Bildutako uraren betetze-maila gorena 2025eko maiatzean iritsi zen azken bi urteetan, % 94ra iritsiz, ohikoa baino 10 puntu handiagoa (azken 20 urteetan, 2013ko ekainaren 11n bakarrik gainditu da maila hori); urtebete geroago, 2026ko maiatzaren 19an, erreserbak % 90,8koak izan ziren, batez bestekoaren gainetik hori ere.

Nolanahi ere, udaberriaren ondoren, ur-mailak jaisten hasten dira, eta azkar, gainera. Aurten, 2026ko abuztuaren 25ean, Euskal Herriko erreserba hidrauliko globalak 626 hektometro kubiko (hm³) ditu, Trantsizio Ekologikorako eta Erronka Demografikorako Ministerioaren datuen arabera. Horrek esan nahi du edukiera ahalmenaren % 48,4 dutela beteta gure urtegiek; iaz, garai berean, maila 719 hm³-koa zen (% 55,6). Gainera, azken 20 urteetako abuztuko aste bereko batezbestekoa (% 54) kontutan hartuta, aurtengo datua 5,6 puntu txikiagoa da. Hala ere, sarea oraindik urrun dago 2022ko abuztuaren 30eko datutik, inoizko abuztu lehorrena izan baitzen hura: erreserbek edukieraren % 44 ozta-ozta gainditu zuten (569 hm³).

Hego Euskal Herriko urtegiak, Ministerioaren buletinak jasotzen duenez, hiru arro hidrografikotan banatzen dira: Euskal Herri barnealdekoak, Kantauri ekialdekoak (tartean, Ordunte, Burgosen) eta Ebroko arrokoak (Kantabria, Gaztela eta Leon, Errioxa, Gaztela-Mantxa, Aragoi eta Katalunian ere bai). Hala, lurraldeko urtegi nagusien multzoa hartuz gero (5 hm³-tik gorakoak), guztizko edukiera 1.293 hm³ ingurukoa da.

Presio handia Ebroren arroan

Sistemaren ekarpen eta bolumen handiena Esako (Zaragozan dago zatirik handiena) eta Itoizko urtegiek dute, biak Nafarroan. Uneotan 157 hm³ eta 183 hm³ dituzte, hurrenez hurren, eta jaitsiera handia izan dute iazko datuen aldean.

Edukieragatik, Arabako Uribarri Ganboa ere nabarmentzen da; azken datuen arabera 102 hm³ gordetzen ditu orain (duela urtebete 108 hm³ zituen). Bolumen handia dute, halaber, Urrunagak, Araban, (48 hm³ orain, 52 hm³ duela urtebete) eta Allotzek, Nafarroan (40 hm³; iaz, 49 hm³).

Gaur egun, Nafarroak du gure lurraldeko egoerarik kritikoena, bere urtegien betetze-maila % 42,9koa baita. Hango bi erraldoien egoerak balantzea baldintzatzen du: Esaren % 35,1 dago beteta, eta Itoitzen, % 43,9; azken hori % 56,3an zegoen duela urtebete.

Euskal Autonomia Erkidegoak, bestalde, maila lasaiagoa du, % 69,4, baina 5,5 puntu gutxiago ditu iazko abuztuaren amaierarekin alderatuta.

Irabia, zifrak hobetu dituen salbuespen bakarra

Gaur egun, urtegi gehienak duela urtebeteko ehunekoen azpitik daude. Sare osoko salbuespen positibo bakarra Irabia urtegi txikia da, Nafarroan: 7 hm³ gordetzen ditu uneotan; hau da, bere edukieraren erdia. Izan ere, iazko garai berean baino bi hektometro kubiko gehiago ditu gordeta; hau da, 14 puntu baino gehiago irabazi ditu (% 35,7 zituen).

Bestalde, tamaina txikiagoko urtegiek, hala nola Albina, Nagore, Urdalur eta Endarak, erregistro berak dituzte, eta gainerako azpiegiturek, berriz, behera egiten jarraitzen dute.

Maximoak udaberrian, minimoak udazkenean

Urtaroek nabarmen markatzen dute Euskal Herriko arroen errendimendua, eta, beraz, erreserbak goia jo ohi du maiatzetik ekainera bitartean, urtetik urtera: azken 20 urteetan batezbesteko historikoa % 83,2koa da maiatzean, izotza urtzen baita eta udaberriko prezipitazio handiei esker, eta, ondoren, urritik azarora hondoa jotzen du eta gainbehera nabarmena hasten da, urriko batezbesteko erreserbak % 42,3 izanik.

Urteko oszilazioak gorabehera, serie historikoak agerian uzten du aldi lehor gogorrak eta lehengoratze bizkorreko faseak txandakatzen direla. Nabarmentzekoa da 2011ko azaroaren 1eko minimoa, erreserbak % 30,3ra jaitsi zirenean. Ondoren, sistemak beste bi lehorraldi nabarmen igaro zituen: 2016 eta 2017 artean (minimoak % 31,3 ingurukoak izan ziren 2016 amaieran, eta urteko batezbestekoak, % 57 ingurukoak) eta 2022-2023 zikloan, urteko batez besteko erreserba % 59,8koa izan zen, azken 20 urteetako batezbesteko globala (% 66,4) baino ia zazpi puntu txikiagoa.

Estres hidrikoko gertakariak izan arren, Euskal Herriko urtegi-sareak errekuperatzeko gaitasun handia erakutsi du urte hezeetan. Horren adibide izan zen 2013-2014 aldiko susperraldi azkarra, urteko % 76,5eko batezbestekoa erregistratu baitzen 2013ko ekainaren 11n betetze-sabai historikoa ukitu ondoren (erreserbak % 95,4ra iritsi ziren), eta 2025ekoa, maiatzaren 20an urtegiek edukieraren % 94 gainditu zutenean.