Bizitzaren iraupena
Mundu guztiko osasun arloko aditu talde batek gaur egungo hiltzeko erari buruzko txostena argitaratu du The Lancet zientzia aldizkarian. Ikerketa horren ondorio nagusia da gaur egun bizia gehiegi luzatzen dugula botiken bitartez, eta, horrek, gaixoaren eta bere gertukoen sufrimendua areagotu besterik ez duela egiten. Aditu hauek diote azken 20 urtetan bizi itxaropena ia 8 urtetan luzatu dugula, baina urte gehigarri horiek kasu gehienetan txarrenak direla, osasuna hondatu eta desgaitasunak areagotu egiten direlako.
Hiltzeko modua ere asko aldatu da, zientzialari hauen arabera; izan ere, lehen heriotza familia giroko gertakaria zen, batzuetan sendagileen laguntza izaten bazuen ere. Gaur egun, aldiz, medikuntza arloko gertaera da, eta familia bigarren mailan geratzen da normalean. Bizitza, bizirik irauteko ahalmena asko handitu da azken hamarkadetan, gero eta urte gehiago izatea lortzen dugu, baina txostenaren egileek diote azken urteetan sufrimendua eta ondoeza areagotu egiten direla. Orain dela 70 urte arte, jendea gaixotasun larriengatik edo zaurien ondorioz hiltzen zen, gaur egun, aldiz, gehienak gaitz kronikoek hiltzen dituzte. Zientziaren aurrerapenek eta teknologiak gainera azken urte horiek asko luzatzeko aukera ematen digute.
Espezie ororen helburu nagusia taldea iraun araztea da, bizia horretarako programatuta dagoelako. Gizakiok naturaren zati gara eta gu ere gurpil berean sartuta gaude. Gure gizarte antolaketa, gure harreman motak, gure maitatzeko era, baita hiltzekoa ere, helburu nagusi horren pean daude: espezie gisa irautea. Medikuntzan aurrerapenek, zientziaren garapenak, dieta hobeak eta bizimodu osasuntsuagoak asko luzatu dute bizia, eta hori gutxi balitz, botikek ia muga gabe iraun arazi litzakete bihotzaren taupadak, bihotz horren jabeak aspaldi iluntasunaren mugak zeharkatu baditu ere.
Espeziearen iraupenaz gain, guztiok ahalik eta gehien bizi nahi dugu. Aurrez inork ez lioke uko egingo bizitza luzatzeari, baina arrakasta ukaezinak, hain atseginak ez diren ondorioak ere baditu. Bizitza horrenbeste luzatzeak gaitz kronikoen ugalketa ekarri du. Adin batetik aurrera gero eta gehiago dira burua galtzen duten pertsonak. Zaharren botika kontsumoak aldiz aurreikuspen guztiak gainditu ditu.
Hainbeste urte bizitzeak pertsonaren sufrimendua dakar, ingurukoekiko eta medikamentuekiko mendekotasuna. Pertsonaren eta familiaren sufrimendu psikologikoa nabarmena da, zahar gehienek autonomia eta euren buruaren jabetza galtzen dutelako modu batera edo bestera.
Familien diru galerak eta estatuaren gastua neurri gabe handitzen ari dira guzti honen ondorioz. Luze bizitzea bezain garrantzitsua, txukun samar bizitzea da, eta batez ere ezinbestekoa denean heriotza onartzea, luzamendu eta amaiera krudelak galarazita.
Zure interesekoa izan daiteke
Irango erasoen aurrean defentsa gaitasunak indartuko dituela esan du Arabiar Emirerri Batuetako presidenteak
Defentsa Ministerioak astearte honetan jakitera eman duenez, "Iranek jaurtitako" misilak eta droneak atzeman dituzte; hala ere, Teheranek ez du onartu eraso horien erantzulea denik.
Sei jendarme zauritu dira joan den ostegunean hasitako ‘rave’ jendetsuan izandako liskarretan
Egunotan lege-prozesu bat dute martxan Frantzian, halako jai klandestinoak saihesteko legea gogortzea aurreikusten duena.
Global Sumud ontzidiko bost euskal ekintzaile itzuli dira
Global Sumud flotillako bost euskal ekintzaile itzuli dira astelehen honetan. Goizean, Salim Malla Gutierrez Gasteizko unibertsitateko irakaslea Loiuko aireportuan lurreratu da, eta publikoki salatu du "kontzentrazio eremu flotatzaile batean bahitu" izana, bai eta jasan zituzten "tratu txar fisiko eta psikikoak" ere.
Ormuz zeharkatzen saiatzen diren ontziei eraso egingo diela ohartarazi du Iranek
Bien bitartean, Ameriketako Estatu Batuek iragarri dute gaurtik aurrera Ormuzko itsasartean harrapatuta dauden itsasontziak "askatzeko" operazioa egingo dutela.
Polymarket: apustuen eta gerraren jokoa
Polymarket kriptotxanponetan eta anonimatuan oinarritutako apustu-plataforma bat da, gertaera geopolitikoen inguruan apustu egiteko aukera ematen duena; Eric Trump, Donald Trumpen semea, da horren bazkide eta inbertitzaileetako bat. Borja Macias EHUko irakasleak ohartarazi du informazio pribilegiatua darabiltela; eta adibide moduan jarri du Maduro noiz bahituko zuten zehatz-mehatz asmatu zuen apustu bat.
Melenchon ezkertiarra 2027ko Frantziako presidentetzarako hautagai izango da
"Pribilegioek eta arrazakeriak egiten diote min gehien gure herrialdeari", salatu du politikari ezkertiarrak, eta Frantziako presidentetza lortzen badu, Espainiarekin eta "Latinoamerikako herrialde batzuekin" aliatuko dela ziurtatu du, Donald Trumpen eta Israelen AEBei aurre egiteko.
Flotillako bi aktibisten atxiloaldia bi egunez luzatu dute
Thiago Avila brasildarra eta Saif Abukeshek palestinar-espainiarra dira Global Sumud Flotillan parte hartzeagatik Israelgo indarrek atxilotuta dituztenak. Tratu txarrak jaso diuztela salatu dute euren abokatuek. Ekintzaileak "segurtasunez eta duintasunez" tratatzeko eskatu du Anitta Hipper Europar Batasuneko (EB) Kanpo Arazoetako bozeramaileak.
Estatu Batuetako bi soldadu desagertu dira Marokon, maniobra militarretan ari zirela
"African Lion 2026" izeneko ariketa militarretan parte hartzen ari ziren bi militar estatubatuar desagertu ziren larunbat gauean Cap Draa-ko entrenamendu-gune batean, Tan-Tan hiritik gertu, Maroko hegoaldean. Indar estatubatuarrak, marokoarrak eta African Lioni lotutako beste militar batzuk buru-belarri ari dira bilaketa-lanetan, lurreko zein aireko baliabideak erabiliz.
33 intoxikatu, 600 isun eta bi obus desaktibatuta, hiru egun iraun dituen 'rave' jendetsu batean, Frantzian
Le teknival izeneko ravean, 40.000 lagun elkartzera iritsi ziren larunbatean. Legez kanpoko musika topaketa hauek debekatzeko prozesu legegilea martxan da Frantzian, eta hain zuzen ere, horren kontra protesta egiteko antolatu zuten jaia, Barne ministroaren jaioterrian, eremu militar batean.
Iran aztertzen ari da bere 14 puntuko bake planari AEBk emandako erantzuna
Besteak beste, hauxe da Iranek proposatu diona: eraso militarrik egongo ez dela bermatzea, AEBren tropak Irandik ateratzea, itsas blokeoa altxatzea, izoztutako Iranen aktiboak libratzea, konpentsazioak ordaintzea, zigorrak kentzea eta gerra fronte guztietan bukatzea (Libanon ere bai).