Teknofaxismoa ala utopia teknologikoa: Zer da Palantir manifestu futurista?

“Zerbitzu nazionala —militarra— betebehar unibertsala izan beharko litzateke. Gizarte moduan, serio aztertu beharko genuke guztiz boluntarioa den armadaren ideia baztertzea, eta hurrengo gerra bakarrik egitea arriskua eta kostua denek partekatzen dituztenean”. Aldarri hori ez da alderdi politiko baten hauteskunde programatik atera; hitzez hitz, Palantir Technologies enpresaren Errepublika Teknologiko baterako manifestuaren seigarren puntua da. Testuak zalaparta handia sortu du, hain justu, teknologia konpainiak —eta hura gidatzen duten exekutiboek— eragin ikaragarria dutelako

Silicon Valley eredutik sortutako enpresa da Palantir. Palo Alto hirian dauka egoitza, Silizioaren Haranaren iparraldean, eta bere bost sortzaileen artean bi tekno-oligarka ezagun daude: Peter Thiel, PayPal enpresaren sortzaileetako bat, Elon Muskekin batera; eta Alex Karp, konpainiaren gaur egungo zuzendari nagusia.

Enpresa teknologiko hau datuen analisia eta adimen artifiziala lantzeko plataformetan espezializatu da, eta gobernu zein erakunde handientzat egiten du lan. Bereziki ezaguna da defentsa, segurtasun eta inteligentzia arloetan gobernu agentziekin egindako lanagatik, baina osasungintzan, energiaren alorrean eta finantza sektoreetan ere lan egiten du, Gotham, Foundry eta AIP bezalako produktuen bidez.

Thiel eta Karpen anbizioa

Ikuspuntu soziopolitikotik, baina, garrantzitsuena da bere exekutiboek erakutsi duten handinahia maila globalean eragiteko. Mundua moldatzeko eta boterea metatzeko tresnatzat dute teknologia, kontrol demokratikoak saihestuz.

Peter Thielek ez du aparteko arazorik erakutsi bere ikuspegia publikoki erakusteko: “Oinarrizko ideia zen inoiz ezingo genukeela hauteskunderik irabaziko, gutxiengo txiki bat ginelako. Baina, agian, mundua alde bakarretik alda genezakeen bitarteko teknologikoen bidez, gurekin inoiz ados egongo ez den jendea etengabe konbentzitu beharrik gabe”. Haren ideia nagusiak ¡Zero to One¡ saiakeran bildu zituen.

Palantirren manifestuari dagokionez, ordea, erreferentziazko lana honakoa da: 'The Technological Republic', Alex Karp eta Nicholas W. Zamiska enpresako exekutiboek idatzia.

Hautsak harrotu dituen manifestua saiakera horren laburpen bat da, eta funtsean Silicon Valleyren eta AEBetako gobernuaren arteko aliantza estuago baten alde egiten du, herrialdearen eragin globala berreskuratzeko eta “Mendebaldearen gainbehera” geldiarazteko.

Manifestua

Manifestuaren 22 puntuek derrigorrezko zerbitzu militarra defendatzen dute; “softwarearen gainean eraikitako” botere gogorra, “gizarte askeen nagusitasuna” bermatzeko; teknologia enpresen konpromiso handiagoa AEBetako berrarmatzearekin; edota adimen artifizialean oinarritutako disuasio militarra —arma atomikoetan oinarritutakoa baztertuz—.

Manifestuak, berez, ez du demokrazia zalantzan jartzen era literalean —Thielek publikoki egin duen bezala—, baina elitismo teknologikoa defendatzen du, Silicon Valleyek gidatutako militarizazioaren alde egiten du eta AEBen eginkizun historikoaren defentsa egiten du, beti ere demokrazia lehia geopolitikoaren menpe jarriz. Eta planteamendu hauek eztabaida handia piztu dute.

Mark Coeckelbergh Vienako Unibertsitateko irakaslea oso kritiko agertu da. Aspalditik ari da aztertzen enpresa teknologiko handien botereak demokraziarentzat izan ditzakeen arriskuak, eta bere ustez “tekno-faxismoaren adibide ezin hobea” da manifestua.

Haren iritziz, manifestuaren garrantzia ez datza soilik edukian; garrantzitsuena da nork zabaldu duen: administrazioarekin ehunka kontratu dituen enpresa batek. “Boterearen metaketa” bilatzen ari dira, “enpresa teknologiko handien inguruan”.

“Thomas Hobbesek ikuspegi ezkorra zuen: ordena autoritariotik kanpo gizakiak ez dira elkarrekin bizitzeko gai. Nahasmendua eta kaosa sortzen dituzte. Horregatik justifikatzen zuen Estatuaren autoritate absolutua: hark bakarrik berrezar zezakeen ordena. Herritarren gainean gobernatzen duen Leviatan bat. Palantirrek mundu mailako kaosari ematen dion erantzuna antzekoa da. Bezeroei zera esan die: ziurtatu irabazle zaretela, nagusitu, eta ondorioz ordena berrezarriko da eta zuek izango duzue kontrola. Ahaztu multilateralismoaz; bihurtu zaitezte indartsuenak eta ezarri zuen ordena gainontzekoei”, idatzi du Coeckelberghek.

Diego Fonseca idazleak ere bere kezka agertu du. Haren ustez, manifestuak aukera eman du ikusteko nola “sistemak maskara kendu duen, bere helburu ideologikoak iragarriz”.

Fonsecaren arabera, tesiaren oinarria honakoa da: “Zibilizazioa erori egin da. Mendebaldea otzana da. Botere gogorra berreskuratzeak bakarrik saihestu dezake kolapsoa”. Eta hor agertzen dira Silicon Valleyko enpresak, negozioak biderkatu dituztenak Donald Trumpen administrazioari esker.

“Mundu berri bat eraikiko dugu”, iragarri du Palantirrek. Baina Fonsecaren aburuz “ez gaituzte gonbidatu parte hartzera”. “Jakinarazi egin zaigu, hori baino ez”.