Vianako Printzea erakundeak bide eman dio Iruñeko Erorien Monumentuaren erreformari

Vianako Printzea erakundeak Iruñeko Erorien Monumentuaren babesa aldatzearen aldeko txostena egin du, funtsesko urratsa, oroimenerako eta bizikidetzarako espazio izenda dadin.

Iruñeko Udalak ekainaren 5ean Udal Planaren aldaketa puntual bat onetsi zuen, eta eskaera horri erantzuten dio ebazpenak.

Helburua da eraikinaren gorputz nagusiaren babes-maila murriztea — 2. mailatik 3. mailara —, eta alboko arkuterien, kriptaren eta sotoko beste gela batzuen babesa kentzea, esanahi-berritze sinboliko eta funtzionaleko esku-hartze integrala ahalbidetzeko.

Vianako Printzearen txostenak zehazten duenez, katalogazio berriarekin kupularen kanpoaldean jardun ahal izango da –gurutzeak edo tenpleteak kentzea eta estaldura edo elementu artistiko berriak sartzea ahalbidetuz, besteak beste–. Aldi berean, barneko horma-pinturen kontserbazioa bermatzen da, eta horiek suntsitu gabe ezkutatu ahal izango dira, ondoren aztertu eta zabaltzeko.

Monumentuari buruzko xedapen espezifiko bat sartzeko memoria historikoaren araudia aldatu zuen Foru Legean oinarritzen da erabakia. Lege horrek monumentuari esanahi berri bat ematea derrigortzen du, haren erabilerak hezkuntza eta memoria demokratikorako helburuetara mugatzen ditu, eta frankismoa goraipatzeko elementuak kentzea ezartzen du.

Ildo horretan, txostenak azpimarratzen du egindako exhumazioen eta sinbologiaren ondoren ere eraikinak "propaganda totalitarioaren" mezua zabaltzen jarraitzen zuela.

Espedienteak hainbat balorazio tekniko izan ditu. Ondare Historikoaren Zerbitzuak multzoaren egungo babesa mantentzea gomendatu zuen, koherentzia arkitektonikoagatik, José Yárnoz eta Víctor Eusaren proiektu unitarioa baitzen, 1941 eta 1952 artean eraikia.

Hala ere, Príncipe de Vianak azpimarratzen du azterketa ezin dela irizpide formaletara mugatu, baizik eta dimentsio sinbolikoa, historikoa eta soziala jaso behar dituela, memoriari eta eskubide kulturalei buruzko legeriarekin bat etorriz.

Testuinguru horretan, Memoriaren eta Bizikidetzaren Zuzendaritza Nagusiak txostena egin zuen abuztuaren 21ean, eta ontzat jo zuen Udalaren proposamena. Aurreikusitako jarduketen artean daude kripta eta kanpoko arkuteriak eraistea, oraindik dauden plaka eta inskripzio frankistak kentzea eta kupula partzialki ezkutatzea. Neurri horiek legearekin koherenteak eta giza eskubideen arloko nazioarteko estandarrekin bateragarriak direla uste du.

Vianako Printzearen dokumentuak gogorarazten du, gainera, ondare kulturala ez dela jada ondasun formalen multzo aldaezin gisa ulertzen, baizik eta "etengabe berrinterpretatzen" ari den prozesu sozial gisa.

Ebazpenak ondorioztatzen du eskatutako aldaketa juridikoki bideragarria dela eta esanahia berritzeko legezko agindua betetzen duela, sinbologia frankista kentzeko, erabilerak birdefinitzeko eta espazioa hezkuntza eta gizarte helburuetara aldatzeko aukera ematen baitu. Hala ere, ohartarazi du kulturaren arloan eskumena duen sailari dagokiola etorkizunean beharrezkoak diren neurriak ezartzea kontserbazioaren eta memoria demokratikoaren printzipioekiko koherentzia bermatzeko.

Vianako Printzearen ebazpenaren aurka administrazioarekiko auzi-errekurtsoa aurkez daiteke Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusian, bi hilabeteko epean.

Hurrengo urratsa Udaleko Osoko Bilkuran txostena onartzea izango da; eta bitartean, Adituen Batzordeak memoria-proiektuan lanean jarraitzen du.

Eraikinaren etorkizunaren inguruan, EH Bilduk, PSNk eta Geroa Baik akordioa lortu zuten, eraistea baztertu eta esanahi berria ematearen alde egiteko. Contigo-Zurekin taldeko gobernu-kideak oso kritikoak izan dira akordioarekin, eta eraistearen alde agertu izan dira.