Montxo Martinez Antia erail zutela dioten froga berriak aurkeztu ditu GEBehatokiak

Montxo Martinez Antiak ez zuela bere buruaz beste egin eta 1975eko irailaren 18an Madrilen hil egin zutela iradokitzen duten froga berriak aurkeztu ditu Giza Eskubideen Behatokiak. Ondorioz, kasua berriz ebaluatu dezala eskatu dio Eusko Jaurlaritzako Justizia eta Giza Eskubideen sailburu Maria Jesus San Joseri, Martinez Antia Estatuaren biktima gisa aitortu eta familiak erreparazioa eskatu dezan.

2015eko uztailean Eusko Jaurlaritzak ezetsi egin zuen familiak egindako aitortza-eskaera, eta ontzat eman zuen suizidioaren bertsio ofizial frankista, argudiatuz Balorazio Batzordeak esku artean zituen elementuek ez zutela bestelako ondoriorik ateratzeko aukerarik ematen.

2015eko martxoaren 3an Francisco Etxeberria auzitegiko medikuak egin zuen txostenak zehaztu zuen posible zela “zuzeneko beste analisi bat egitea” eta modu horretara “tiroaren ibilbidea egiaztatzea”. Une horretan ezin izan zen azterketa hori egin eta Batzordeak Martinez Antiaren amak egindako eskaera ezetsi zuen.

GEBehatokiaren aburuz, ordea, familiak 50 urtez eutsi izan dio hilketaren tesiari eta beste ebaluazio bat eskatu zion GEBehatokiari, 2024ko irailean.

Eginbideak

Dokumentazioa bildu eta kasua aztertzeko fasea burutu ondoren, 2025ean hainbat eginbide egin dira datu zein proba berriak bilatu eta suizidioaren hipotesia ezeztatzen saiatzeko.

Hala, 2025eko otsailaren 28an Francisco Etxeberria auzitegiko medikuak lurpetik atera zuen Montxo Martinez Antiaren gorpua, ehortzita zegoen Polloeko hilerrian (Donostia), familia, ETA politiko militarreko kideak, Egiari Zor Fundazioa eta GEBehatokia bertan zirela. Alabaina, gorpuzkien kontserbazio-egoeraren ondorioz, ezin izan zen Martinezen heriotzari buruz bestelako kontsideraziorik atera.

Bestetik, zuzeneko senideen eta erakundeko gertuko kideen testigantzak ere jaso dira. Horiek guztiek ukatu egiten dute suizidioaren tesia, Martinez Antiaren “nortasuna, ideiak eta perspektiba politikoa” kontutan hartuta. Horrez gainera, garai hartan gertu ikusten zuten “diktadorearen heriotzaren ondorioz, askatasuna epe motzean lortzeko aukera” nabarmena zen.

Azkenik, aditu independente batek Martinez Antiaren ondoan aurkitutako armen txosten balistikoa egin du. Ondorioztatu du pistola ez zela kargagailua sartu ondoren erabili, eta metrailetari dagokionez, adierazi du erabili zela, baina ezin du baieztatu heriotza eragin zion zauria arma horrekin egin zenik.

Suizidioa, "bideraezina"

GEBehatokiaren arabera, metraileta suizidiorako erabiltzea "bideraezina" izango litzateke, lekuaren ezaugarri fisikoak kontuan hartuta. Erakundearen arabera, "ustezko suizidioa gertatu zen bainuontziaren neurriek eta kokapenak (horma bat zuen eskuinaldean) eragotzi egiten dute eskuin besoa behar adina luzatzea, kanoia lokian bermatuta tiro egiteko, jaurtigaia ezkerreko lokitik atera zedin”. Beraz, horrek baztertu egingo luke Martinez Antiak bere buruari tiro egitea arma horrekin. Horrez gainera, erakundearen aburuz, odol arrastoak zeuden lekuak ere eta suizidioaren hipotesia ez datoz bat.

GEBehatokiaren txostenak agerian uzten du, gainera, Martinez Antia hil zen operazioa Mikel Lejarza “El Lobo” agente infiltratuak zuzendu zuela. Hark bere memorietan (Yo confieso. 45 años de espía, Roca Editoriak 2019) aitortu zuen ekintza haietan parte hartu izana.

Froga horiek guztiak eskuan, GEBehatokiak ondorioztatzen du, heriotzak sailkatzeko erabiltzen den N.A.S.H. auzitegiko ereduari jarraituz, hilketa dela kategoria posible bakarra; alegia, “Montxo Martinez Antia beste pertsona batek edo batzuek hil zutela 1978ko irailaren 18ko goizaldean, eskuineko lokian tiro eginda”.

Aurkezpen ekitaldia

GEBehatokiak memoranduma eta ondorioak hitzaldi batean aurkeztuko ditu urriaren 9an, osteguna, 18:30ean, Donostiako Egia auzoko Gazteszenan. Axun Lasa, Francisco Javier Ruiz de Apodaka eta Joxean Agirre izango dira ekitaldian. Gainera, GEBehatokiak ekoitzitako "Montxo: Kasu irekia" dokumentala aurkeztuko da.