Montxo Martinez Antia erail zutela dioten froga berriak aurkeztu ditu GEBehatokiak
Eusko Jaurlaritzako Balorazio Batzordeak 2015. urtean ebatzi zuen ez zegoela suizidioaren bertsio ofiziala ezeztatzeko froga nahikorik. Orain, zantzu berri horiekin, kasua berriz ebaluatu dezala eskatu diote Eusko Jaurlaritzari.
Montxo Martinezen exhumazioa. Argazkia: GEB.
Montxo Martinez Antiak ez zuela bere buruaz beste egin eta 1975eko irailaren 18an Madrilen hil egin zutela iradokitzen duten froga berriak aurkeztu ditu Giza Eskubideen Behatokiak. Ondorioz, kasua berriz ebaluatu dezala eskatu dio Eusko Jaurlaritzako Justizia eta Giza Eskubideen sailburu Maria Jesus San Joseri, Martinez Antia Estatuaren biktima gisa aitortu eta familiak erreparazioa eskatu dezan.
2015eko uztailean Eusko Jaurlaritzak ezetsi egin zuen familiak egindako aitortza-eskaera, eta ontzat eman zuen suizidioaren bertsio ofizial frankista, argudiatuz Balorazio Batzordeak esku artean zituen elementuek ez zutela bestelako ondoriorik ateratzeko aukerarik ematen.
2015eko martxoaren 3an Francisco Etxeberria auzitegiko medikuak egin zuen txostenak zehaztu zuen posible zela “zuzeneko beste analisi bat egitea” eta modu horretara “tiroaren ibilbidea egiaztatzea”. Une horretan ezin izan zen azterketa hori egin eta Batzordeak Martinez Antiaren amak egindako eskaera ezetsi zuen.
GEBehatokiaren aburuz, ordea, familiak 50 urtez eutsi izan dio hilketaren tesiari eta beste ebaluazio bat eskatu zion GEBehatokiari, 2024ko irailean.
Eginbideak
Dokumentazioa bildu eta kasua aztertzeko fasea burutu ondoren, 2025ean hainbat eginbide egin dira datu zein proba berriak bilatu eta suizidioaren hipotesia ezeztatzen saiatzeko.
Hala, 2025eko otsailaren 28an Francisco Etxeberria auzitegiko medikuak lurpetik atera zuen Montxo Martinez Antiaren gorpua, ehortzita zegoen Polloeko hilerrian (Donostia), familia, ETA politiko militarreko kideak, Egiari Zor Fundazioa eta GEBehatokia bertan zirela. Alabaina, gorpuzkien kontserbazio-egoeraren ondorioz, ezin izan zen Martinezen heriotzari buruz bestelako kontsideraziorik atera.
Bestetik, zuzeneko senideen eta erakundeko gertuko kideen testigantzak ere jaso dira. Horiek guztiek ukatu egiten dute suizidioaren tesia, Martinez Antiaren “nortasuna, ideiak eta perspektiba politikoa” kontutan hartuta. Horrez gainera, garai hartan gertu ikusten zuten “diktadorearen heriotzaren ondorioz, askatasuna epe motzean lortzeko aukera” nabarmena zen.
Azkenik, aditu independente batek Martinez Antiaren ondoan aurkitutako armen txosten balistikoa egin du. Ondorioztatu du pistola ez zela kargagailua sartu ondoren erabili, eta metrailetari dagokionez, adierazi du erabili zela, baina ezin du baieztatu heriotza eragin zion zauria arma horrekin egin zenik.
Suizidioa, "bideraezina"
GEBehatokiaren arabera, metraileta suizidiorako erabiltzea "bideraezina" izango litzateke, lekuaren ezaugarri fisikoak kontuan hartuta. Erakundearen arabera, "ustezko suizidioa gertatu zen bainuontziaren neurriek eta kokapenak (horma bat zuen eskuinaldean) eragotzi egiten dute eskuin besoa behar adina luzatzea, kanoia lokian bermatuta tiro egiteko, jaurtigaia ezkerreko lokitik atera zedin”. Beraz, horrek baztertu egingo luke Martinez Antiak bere buruari tiro egitea arma horrekin. Horrez gainera, erakundearen aburuz, odol arrastoak zeuden lekuak ere eta suizidioaren hipotesia ez datoz bat.
GEBehatokiaren txostenak agerian uzten du, gainera, Martinez Antia hil zen operazioa Mikel Lejarza “El Lobo” agente infiltratuak zuzendu zuela. Hark bere memorietan (Yo confieso. 45 años de espía, Roca Editoriak 2019) aitortu zuen ekintza haietan parte hartu izana.
Froga horiek guztiak eskuan, GEBehatokiak ondorioztatzen du, heriotzak sailkatzeko erabiltzen den N.A.S.H. auzitegiko ereduari jarraituz, hilketa dela kategoria posible bakarra; alegia, “Montxo Martinez Antia beste pertsona batek edo batzuek hil zutela 1978ko irailaren 18ko goizaldean, eskuineko lokian tiro eginda”.
Aurkezpen ekitaldia
GEBehatokiak memoranduma eta ondorioak hitzaldi batean aurkeztuko ditu urriaren 9an, osteguna, 18:30ean, Donostiako Egia auzoko Gazteszenan. Axun Lasa, Francisco Javier Ruiz de Apodaka eta Joxean Agirre izango dira ekitaldian. Gainera, GEBehatokiak ekoitzitako "Montxo: Kasu irekia" dokumentala aurkeztuko da.
Zure interesekoa izan daiteke
Kartzelan 25 urte eman ondoren, aitaren hiltzaileek ETAren "irakurketa kritikoa" egiten ote duten galdetu du Sara Buesak
Bere aita hil zuten ETAko kideen askatasunaren unea "iritsi behar zela" onartu du, eta "egoera zail batzuekin bizi behar dugula, nahiz eta min eman, elkarrekin bizitzeko ditugun printzipio demokratikoetan sinesten dugulako".
IU, Mas Madrid, Comuns eta Sumar, Podemos euren proiektura batzeko prest: "Ez dago inor soberan"
Sumar osatzen duten lau indarrek hurrengo hauteskundeetan batera aurkezteko egitasmoa aurkeztu dute Madrilen. Ekitaldian hitza hartu duten guztiek batasunaren garrantzia azpimarratu dute. Yolanda Diaz Lan ministro eta Sumarren zerrendaburua ez da bertan izan.
Aurrekari penalik eskatu gabe etorkinak erregularizatzearen alde egotea egotzi dio De Andresek EAJri
Euskadiko PPko presidenteak EAJ kritikatu du Espainiako Gobernua bultzatzen ari den etorkinen erregularizazioaren alde egoteagatik. De Andresen esanetan, EAJ ezkerraren koartada izatera pasatu da, zentralitateari uko eginda.
EAJk etxebizitzaren erronkari aurre egiteko euskal eredua aldarrikatu du
Etxebizitzari buruz eztabaidatzeko Bilbon egin duen ekitaldian, EAJk esan du laguntzak ematea, gehiago eraikitzea eta burokrazia murriztea dela bide egokia. Erronka konplexua dela eta ez duela konponbide bakarra adierazi du Joseba Díez Antxustegik, baina erantsi du EAJ lanean ari dela alokairuan zein etxebizitza propioan bizi nahi dutenei etxebizitza bat eskuratzeko aukera bermatzeko.
Anduezak esan du PSE-EEk ez diola uko egingo EAJrekin koalizioan gobernatzeari
Bilbon egin duten bileran, PSE-EEko idazkari nagusiak adierazi du bi alderdien arteko desadostasunen atzean ez dagoela hauteskundeei begira egindako kalkulurik. Eneko Anduezak esan du herritarren interesak defendatzea dela sozialisten helburu nagusia.
Voxek totalitarioa izatea leporatu dio EHUko errektoreari, eta kargutik kentzeko eta gaitasungabetzeko eskatu du
Amaia Martinez legebiltzarkideak totalitariotzat jo du Joserramon Bengoetxea EHUko errektorea, Voxek EHUren Arabako campusean ekitaldia egingo duela iragarri ostean unibertsitatea ixtea erabaki duelako.
Otegik EH Bilduren eredu munizipalista aldarrikatu du, "segurtasuna ematen" dielako herritarrei
Ezkerreko subiranistentzat munizipalismoa "herritarrak babesteko tresna" da, koalizioaren buruzagiak IV. Konferentzia Munizipalistan adierazi duenez.
Fiskaltzak artxibatu egin du EH Bilduk Guardiako EAJko alkatearen aurka jarritako salaketa
Alkateak presio kanpaina bat egitea leporatu dio koalizioari.
Bengoetxea, EHUko errektorea: "Ikasle-mugimenduari eskatu diogu ez erortzeko probokazioetan"
Joxerramon Bengoetxea EHUko errektoreak zentzuz jokatzeko eta probokazioetan ez erortzeko deia egin du. Ikasle-antolakundeekin harremanetan jarri dela adierazi du, eta Voxen jokoari ez jarraitzeko eskatu die, baina, horren ustez, "libre dira nola jokatu nahi duten erabakitzeko".
Santurtziko Udalak Fiskaltzari helarazi dio Udaltzaingoaren azterketen ustezko filtrazioaren kasua
Segurtasun arloko zinegotzi ohi Sonia Lopezen mezu elektronikoak aztertu ondoren, gertakariak Bizkaiko Fiskaltzaren aurrean aurkezteko izapideak hasteko erabakia hartu du gobernu-taldeak.