Osasun mentala eta itxaron-zerrendak, Nafarroako lan-absentismoaren gorakadaren gakoak

Osasun mentalarekin lotutako nahasmenduen eta itxaron-zerrenden intzidentziaren gorakada dira Foru Komunitatean absentismoaren hazkundearen gakoak, Nafarroako Mutuak egindako 2025eko Absentismo Barometroaren arabera.

Langileen % 66,7k ez zuen bajarik izan 2025ean. Aitzitik, pertsonen % 6,53k soilik metatzen du baja-egunen % 80, eta urteko hiru baja edo gehiago dituzten pertsonen ehunekoak gorantz jarraitzen du, Javier Andueza Nafarroako Mutuako Mutualistekiko Harremanen, Absentismoaren eta Harreman Instituzionalen Kudeaketako arduradunak azpimarratu duenez.

2025ean bajarik erregistratu ez zuten langileak, bakarra egin zutenekin batera, babestutako biztanleria osoaren ia % 90 dira. Era berean, amaitutako lau bajatik hiruk 15 egun baino gutxiagoko iraupena izan zuten, eta horrek berretsi egiten du iraupen laburreko prozesuen kontzentrazio handia.

Kontingentzia arrunten gehikuntza orokorra

Gertakari arruntengatiko bajen intzidentzia % 2,87 igo zen 2024. urtearekin alderatuta. Hazkunde hori batez ere bigarren seihilekoan gertatu zen, udazkenean eta neguan arnas gaixotasunak ugaritu egin zirelako.

Prebalentziak, baja aktiboen kopurua neurtzen duen adierazleak, 45,29 kasu izan zituen 1.000 langileko, gehieneko historikoa eta pandemiaren aurreko urteetan baino % 36 gehiago. Gainera, langile bakoitzak 17,29 egun galdu zituen iaz aldi baterako ezintasunagatik, % 3,32ko igoera 2024arekin alderatuta.

Bajen ia % 17k urtebete baino gehiago irauten dute, eta baja-egun guztien erdia inguru hartzen dute. Traumatologia eta osasun mentala espezialitateetan itxaron-zerrendak ugaritu egin dira, eta horrek atzerapen handiak eragiten ditu proba diagnostikoetan, ebakuntza kirurgikoetan eta azterketetan.

Horrek inpaktu handia eragiten du pertsonen osasunean, eta, horren ondorioz, gero eta baja gehiago izaten dira 18 hilabeteko iraupenera iristen direnean, eta lanera huts egindako egunen kopurua handitu egiten da.

Familia diagnostikoei dagokienez, muskulu- eta eskeleto-nahasmenduek intzidentzia eta iraupena handitzen dituzte, eta osasun mentalarekin lotutakoek intzidentzia handitzen dute, 33,50 kasuraino mila pertsonako.

Inpaktua bereziki nabarmena da emakumeen eta 40 urtetik beherako pertsonen artean, non hazkundea bereziki bizkorra den. 30-40 urteko emakumeen taldean, intzidentzia % 24,3 hazi da.

Nafarroa: laneko ezbeharren intzidentzia handia

Barometroaren datuen arabera, Nafarroan intzidentzia handia dago laneko ezbeharrei buruzko datuetan, Espainiako Estatuko bigarren altuena, Balear Uharteek bakarrik gaindituta.

Gainera, Nafarroa da langile autonomoen ezbehar-kopuruaren liderra. Aurreko urtearekin alderatuta kopuruak zertxobait hobetu diren arren, ezbehar-tasa handiak prebentzioa lehentasunezko ardatz bihurtzen du enpresa eta administrazioentzat.

Azterlanaren ondorioak

Azterlanak ondorioztatzen duenez, absentismoa erronka garrantzitsua da oraindik erakundeentzat. Langileen % 67k ez zuen bajarik izan 2025ean, baina talde txiki batek biltzen ditu absentzia-egun gehienak.

Itxaron-zerrenda sanitarioek eta patologia mentalen gorakadak (% 12,3 hazi ziren eta batez besteko iraupena 90 egunetik gorakoa izan zen) eragin zuzena dute iraupen luzeko bajen kopuruan.