'Ezohiko beroa' eta 'meteorologia-inpaktu handiak' izan dira 2010-2019 hamarkadan
Hilaren 31n amaituko den hamarkadan "ezohiko beroa" eta "meteorologia-inpaktu handiak" izan dira mundu-mailan, Petteri Taalas MME Munduko Meteorologia Erakundearen idazkari nagusiak iragarri duenez.
Madrilen egiten ari diren Klimaren inguruko Goi Bileran aurkeztu du Taalasek MMEren urteroko txostena, eta bertan jaso dute aipatu datu hori. Taalasek esan duenez, azken hamar urteotan izotzaren atzerapena inoizko handiena izan da, itsasoaren mailak gora egin du eta berotegi-efektuko gasak ere ugaritu dira, gizakiaren jardueraren ondorioz gehienbat.
Txostenaren arabera, batez besteko tenperaturei erreparatuta, 2015-2019 eta 2010-2019 epeak historiako beroenak izan dira, eta marka ezarri dute. Gainera, datuak aztertuta ondorioztatu dutenez, lau hamarkada guztiek gainditu dute aurrekoaren batez besteko tenperatura, 1980an joera hori nabaritu zenetik.
Urte guztietako tenperaturak kontuan izanik, txostenak zehazten du 2019. urtea bigarren beroena dela. Bakarrik 2016a du aurretik, 'El Niño' fenomenoa bereziki bortitza eta ezohikoa izan zuena.
2019ko lehen bederatzi hilabeteetako batez besteko tenperatura, mundu-mailan, 1850-1900 epean izandakoa baino 1,1 ºC gradu altuagoa izan da. Urte haietan, oraindik industriaurreko garaian zeuden.
Taalasek esan du planetako toki gehienetan egin duela aurreko hamarkadan baino bero handiagoa. "Klima-aldaketa eragin suntsitzaileak ari da izaten", ohartarazi du MMEren idazkari nagusiak.
Marka berria, berotegi-efektuko gasetan
Berotegi-efektuko gasei, metanoari eta nitrogeno oxidoari dagokienez, txostenak egiaztatzen du 2018an marka berria ezarri zutela; hain zuzen ere, 1750ean, industriaurreko garaian, izandako datuekin alderatuta, % 147, % 259 eta % 123 igo dira, hurrenez hurren. MMEren txostenaren arabera, 2019ko mundu-mailako batezbestekoak 2020ko erdian izango dira eskuragarri, baina, denbora errealeko datuak aztertuta, pentsatzeko modukoa da egungo markak gaindituko dituztela aurtengo datuek, karbono dioxidoaren egungo mailak gero eta handiagoak izango baitira.
Bestalde, itsasoaren maila ere gero eta azkarrago ari da igotzen. Igoera-tasak gora egin du, eta horretan eragina izan du Groenlandian eta Antartikan izotz-bloke handiak urtu direla.
2019an izandako meteorologia-eraginak aztertuta, MMEk nabarmendu du prezipitazio "bereziki handiak" izan direla Ameriketako Estatu Batuetako erdialdean, Kanadako ipar-ekialdean, Errusiako ipar-ekialdean eta Asiako hego-mendebaldean. Bakarrik AEBn, 2018ko uztailetik 2019ko ekainera bitartean, batez beste, metro koadroko 962 litro euri egin du, marka berria ezarrita.
Lehorteek, aldiz, Asiako hego-ekialdean eta Pazifikoko hego-mendebalean izan zuten eragina, batez ere, 2019an. Australiako ekialdean, 2017tik, lehorte luzean daude, eta 2019an lehorte hori are bortitzagoa izan da. 2019ko urtarriletik urrira bitartean, Australiak bere historiako eperik lehorrena bizi izan du.
Bero-olatuei dagokienez, 2019ko handiena Europan jazo zuten, ekainaren amaieratik uztailaren amaierara bitartean; Frantzian, inoizko tenperaturik altuena izan zen, 46 ºC (aurreko marka 1,9º-ko aldearekin gainditu zuten); Alemanian (42,6º), Herbehereetan (40,7), Belgikan (41,8), Luxenburgon (40,8) eta Erresuma Batuan (38,7), halaber, aurreko markak gainditu dituzte aurten, eta eskandinaviar herrialdeetan ere gertatu da hori: Helsinkin, uztailaren 28an, 33,2 ºC jaso zituzten.
Zure interesekoa izan daiteke
Osakidetza kontaktuak bilatzen ari da Trapagarango klub batean tuberkulosi kasu bat antzeman ondoren
Euskal Osasun Zerbitzua proba diagnostikoak zabaltzea eta establezimenduko langileak banan-banan deitzea aztertzen ari da, miaketa osatzeko eta kutsatze berriak baztertzeko.
Basauriko banketxe batean lapurreta egin zuen gizonaren bila ari da Ertzaintza
Lapurreta ostegunean gertatu zen, 14:45 aldera, eta gizonak dirua hartu eta ihes egitea lortu zuen. Ertzaintzak ikerketa abiatu du, eta oraingoz ez du lapurretaren inguruko datu gehiagorik zabaldu.
Landa ingurua vs hirigune handiak: hirietako bi autoko hiru daude landaguneetan
Trafiko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) azken erregistro ofizialen arabera, Hego Euskal Herriko landa-ingurunean metropoli-eremuetan baino % 55 auto gehiago daude biztanleko, eta kasu batzuetan herriko bizilagunen kopurua gainditzen dute.
Gero eta emakume gidari gehiago dago Hego Euskal Herrian: gizonena halako bi baino gehiago hazi da kopurua azken hamarkadan
2014tik 2024ra, gidabaimena duten emakumeen kopurua % 14raino igo da Nafarroan, gizonen % 6,6ren aurretik; EAEn, aldea hirukoiztu ere egin da ia. Genero-arrakala estutzen ari da horretan, nahiz eta oraindik gizonak gehiago diren errepideetan.
Saretzen txostenaren bitxikeriak: bizilagun baino auto gehiago dituzten herriak eta emakumezko gidaririk gabeko udalerriak
Hegoaldeko mugikortasunaren berezitasunak azaleratu ditu Saretzen txostenak, besteak beste, Bizkaia motorren kopuruaren hazkundean nagusi dela, eta Nafarroak Hegoaldeko autorik zaharrenak dituela.
Genero-arrakala, Euskadiko mugikortasunean: Gizonezkoen joan-etorrien % 46k autoa erabiltzen dute eta emakumezkoen % 50 oinez
Eguneroko joan-etorrien % 40 autoz egiten dira. 19 urtetik beherakoak mugikortasun jasangarriaren buru dira, haiek baitira bizikleta eta garraio publikoa gehien erabiltzen dituztenak.
Autoa, Hegoaldean: gero eta zaharragoa, dieselak nagusi jarraitzen du eta elektrikoen presentzia oso txikia da
Euskadiko eta Nafarroako turismoen batez besteko adinak bi urte baino gehiago egin du gora (ibilgailuek 12 urte dituzte, batez beste). Errekuntzakoak (diesela eta gasolina) nagusitzen dira, eta ibilgailu elektrikoen kopurua oso txikia da (% 2tik beherakoa).
Sokamuturra berriro egiteak zatiketa eragin du Eibarren
Eibarren, bigantxak kalera aterako dituzte datorren astean, azken urteetan desagertua zen sokamuturrari berriro helduz. Udalerrian eztabaida erabatekoa da, aldekoen eta kontrakoen artean, eta zatiketa eragin du. Zatiketa horren erantzule egiten dute oposizioko alderdiek alkatea bera.
Sei adingabe artatu dituzte bero-kolpeen ondorioz, AP-68an, Kuartango parean, autobusak matxura izan ondoren
Arazo mekanikoa 13:10 aldera jazo da, ibilgailua Zaragozarantz zihoala, trenbidearen bazterbidean geldirik geratu denean matxura baten ondorioz. Autobusean 60 pertsona inguru zihoazen, gehienak 15 urte inguruko nerabeak.
GIB diagnostiko berantiarren kopurua % 60ra igo da Euskadin
Osasun Sailak uste du HIESaren eta STIen inguruko estigmak diagnostikoa atzeratzen duela eta kutsatzeko arriskua handitzen duela. Osakidetzarekin batera, "Parktikatu sex-carea" kanpaina abiarazi du.