Afrikako giza hobiratze zaharrena hiru urteko haur batena da, Mtotorena
Espainiako zenbait zientzialarik gaur arte Afrikan aurkitu den giza hobiratze zaharrena aurkitzen lagundu dute, Burgosko Giza Eboluzioaren Museotik (GEM) jakinarazi dutenez.
Talde eta erakunde hauek aritu dira elkarrekin: Giza Eboluzioaren Ikerketa Zentro Nazionala, Giza Historiaren Zientziarako Max Planck Institutua eta Kenyako Museo Nazionalak. Juan Luis Arsuaga GEMeko zuzendari zientifikoak ere parte hartu du ikerketan.
Ikerketa 2010an abiatutako indusketa batzuen emaitza da, eta datu berriak eskaini ditu Erdi Paleolitoko giza taldeek hildakoekin elkar eragiteko zuten moduari buruz.
2013an aurkitu zituzten lehenengo hezur puskak, baina 2017ko indusketan gelditu zen erabat ikusgai gorpua hobiratuta zegoen barrunbea. Oraingo kobazuloaren azpitik hiru metrora zegoen, jalkinez eta denboraren poderioz ahuldutako hezur batzuekin beteta.
Eskaiola jarrita, gorpuzkien egoera zela eta, blokea Nairobira eraman zuten lehenbizi, eta Burgosera, ondoren, indusketa eta azterketa berezia egiteko. Analisiak azaleratu zuenez, hezurrak 2,5 eta 3 urte bitarteko haur batenak ziren, eta 'Mtoto' izena jarri zioten ("haurra", swahiliz).
Aurkikuntza esanguratsua
Mtoto duela 78.000 urte hobiratu zuten Kenyako Panga ya Saidi aztarnategian. Gune hori ezinbesteko bilakatu da gure espeziearen jatorria eta, bereziki, lehen hileta-jokabide konplexuak ikertzeko.
Maria Martinon Giza Eboluzioaren Ikerketa Zentro Nazionaleko ikertzaile eta zuzendariak azaldu duenez, haurra horretarako espresuki zulatutako barrunbe batean hobiratu zuten, eta, bertan, "posizio berezian jarri zuten, modu delikatuan, fetu-jarreran, burua euskarri baten gainean jarrita, burkoa balitz bezala".
Gainera, Martinonek nabarmendu duenez, "gorpua animalien larruekin edo hostoekin egindako hil-oihal batean bildu zuten eta, gero, lurrez estali".
Orain arte, Afrikan antzeko kronologietan aurkitutako hobiratzeen ebidentzia bakarra Hegoafrikako Border Cave zen. Bertan aurkitu zituzten duela 74.000 urte inguru hobiratutako haur baten gorpuzkiak, baina horri buruzko dokumentazio eskasak eztabaida sortu zuen aurkikuntzaren inguruan.
"Afrikako hobiratzeen ebidentzia sendo eta argiak falta zitzaizkigun, eta horregatik da hain interesgarria Mtoto aurkitu izana", esan du Martinonek. Hori bai, zientzialarientzat misterioa da oraindik zergatik ez den aurkitu hobiratze gehiago Afrikan.
Zure interesekoa izan daiteke
Gasteizek gogortu egingo du animalien ordenantza: 200 euro pixa eta gorozkiak ez garbitzeagatik, nahitaezko asegurua eta 100.000 eurorainoko isunak
Ordenantzaren eguneraketak arau-hauste arinak gogortuko ditu: egun 750 eurotik beherakoak eta 3.000 eurora iritsiko dira orain. Berritasunen artean, animalien pixa urez garbitzeko betebeharra dago, eta hori ez betetzeak 200 euroko isuna izango du.
Trafikoa bere onera etorri da N-634an, Galdakao parean, istripu baten ondorioz ia bi orduz itxita egon ondoren
Ezbeharra 14:45ean gertatu da Kortederrako gasolindegitik gertu, 96. kilometroan. Auto batek eta kamioi batek elkarren kontra jo dute, eta pertsona bat zauritu da.
Sua berriro piztu da Derion, goizaldean itzali eta ordu gutxira
Sua asteleheneko 20:30ak aldera piztu zen San Isidro auzoko baso-eremu batean, Loiuko aireportutik gertu. Suhiltzaileek sugarrak erabat itzaltzea lortu zuten arren goizaldeko 05:30ak aldera, sua berriro piztu da eta lanean ari dira une honetan, sugarrak itzaltzen.
Zestoako jaietan pertsona bati egindako eraso "bortitza" salatu dute
Udalak ohar baten bidez jakinarazi duenez, lagun bat "bortizki" kolpatu zuten, eta erasoaren ondorioz, hezur haustura eta buruan zauriak izan zituen. Hori dela eta, ospitalera eraman zuten, eta Neurologia Zerbitzuan dago ingresatuta. Bestalde, Segurtasun Sailak zehaztu du irailaren 9ko gauerdian gertatu zela erasoa, eta biktima 40 bat urteko gizonezko bat dela.
Sexu-askatasunaren aurkako delituak batez beste % 8 hazi dira Euskadin
2025ean 2.200 kasu salatu ziren. Fiskaltzaren memoriak ohartarazi duenez, adingabeei zuzendutako prebentzio eta kontzientziazio lanak "ez dira funtzionatzen ari".
Justizia Anderrentzat plataformak gezurretan aritzea leporatu die Santurtziko Udalari eta poliziari
Ander S. T. poliziaren indarkeriak hil zuela frogatuko omen dute prozesu judizialean, eta frogetako bat aurkeztu dute: atxiloketaren bideoa. Plataformak manifestazioa deitu du urriaren 3an.
Ikasle-egoitza ala partekatutako pisua? Unibertsitateetako egoitzen eskariak gora, alokairuen garestitzeagatik
Etxebizitza partekatua aurkitzea gero eta zailagoa da, eta egoitza eta pisuaren arteko prezio-aldea txikitu egin da. Ikasle-egoitza batzuk %100eko okupaziotik gertu daude: erosotasunak, zerbitzuek eta banakako gelek gero eta ikasle gehiago erakartzen dituzte.
Espetxera eraman dute motozerra batekin hainbat gazte mehatxatu zituen gizona
Leporatzen dizkioten gertakariak irailaren 12ko goizaldean jazo ziren. Aurrekari polizialak zituen gizon hori hainbat pertsonari segika ibili zen Algortan, motozerra bat eskuetan zuela.
Eguraldi aldaketa gaurtik aurrera, eta euria asteazkenerako zein ostegunerako
Goiza eguzkitsua eta beroa izango da, baina iluntzerako aldaketa iritsiko da eta asteazkenean tenperaturek nabarmen egingo dute behera. Euria egingo du bai asteazkenean baita ostegunean ere.
Itzali dute Derion, Loiuko aireportutik gertu, piztu zen sutea
20:30 aldera piztu zen sutea San Isidro auzoko pampa baso batean, Aiartza mendian; eta gauean lanean arituta, 05:30 alderako itzaltzea lortu dute suhiltzaileek. Suteak ez du eraginik izan aireportuaren funtzionamenduan, ezta etxebizitzetan ere, baina inguruko baserrietan bizi diren bi pertsona etxetik atera zituzten badaezpada ere.