Duela 4.000 urteko bisonte baten hezurdura topatu dute, ia osorik, Urbasan, eta Iberiar penintsulan dokumentatutako lehen bisonte europarra izan daiteke
Maria Chivite presidenteak eta Rebeca Esnaola Kultura eta Kirol kontseilariak "garrantzi zientifiko handiko" aurkikuntza aurkeztu dute astelehen honetan. Aurkikuntza “bakarra” da Iberiar penintsulan, eta Arrafela leizean egin zen, Kultura Departamentuak sustatutako esku-hartze arkeologiko batean, Euskal Herriko Unibertsitatearen eta Madrilgo Historia Naturalaren Museoaren parte-hartzearekin, besteak beste.
Nafarroako Gobernuak duela 4.000 urteko bisonte baten hezurdura ia oso baten hondar arkeologikoak aurkeztu ditu astelehen honetan Nafarroako Gobernuaren Arkeologia Funtsetan. Hezurdura Iberiar penintsulan dokumentatutako lehen bisonte europarrarena izan liteke.
Maria Chivite Nafarroako presidenteak eta Rebeca Esnaola Kultura, Kirol eta Turismo kontseilariak azaldu dituzte Arrafela leizean, Urbasa eta Andia Parke Naturalean bertan egindako aurkikuntza horren xehetasunak. Kultura Sailak sustatutako esku-hartze arkeologikoa izan da, Euskal Herriko Unibertsitatearen eta Madrilgo Historia Naturalaren Museoaren parte-hartzearekin, besteak beste.
Bisonte-hezurdura ia osoa da, eta erradiokarbono bidez kalkulatu da zer garaitakoa den. Gainera, saihetsen artean zeuzkan kobrezko gezi puntak Kalkolitoaren amaieran (duela 4.000 urte inguru) kokatzen du animalia.
Une honetan dagoen informazioaren arabera, garrantzi zientifiko handiko bi aukera zabaltzen dira. Batetik, DNA analisiek bisonte europarra dela baieztatzen badute, Iberiar penintsulan bisonte mota horren lehen ebidentzia izango litzateke. Beste aukera da Clado X deituriko talde genetikoko espeziea izatea; orain arte ez dago azpiespezie jakin horren hezurdura osorik, eta, beraz, aurkikuntzak aukera emango luke, lehen aldiz, haren anatomia aztertzeko.
Azaldu dutenez, ikerketa 2024an hasi zen, ikertzaileek gorpuzkiak behi arrunt batenak ez zirela baieztatu ondoren. Une horretatik aurrera, hezurrak eskuratzeko lanak hasi ziren, eta 2025eko urrian atera ziren.
Esku-hartzean parte hartu duten ikertzaileek "apartekotzat" eta "pentsaezintzat" jo dute aurkikuntza. Zuhur-haginak erreferentziatzat hartuta ("kanpoan zituen"), bisonteak 4 urte inguru eta 800-850 bat kiloko pisua izan zitekeela kalkulatu dute.
Arrafelan topatutako beste aztarna batzuk
Esku-hartze horretan bertan eta leize berean haitzuloetako lehoi baten aztarnak aurkitu dituzte (Panthera spelaea), duela 12.000 urte inguru desagertutako espeziea, Nafarroan dokumentatutako hirugarrena (Abauntz eta Koskobilo aztarnategietan ere topatu dituzte horrelakoak). Gainera, lira oilar baten eta harrapari baten aztarnak aurkitu dira, eta horri esker Nafarroako historiaurreko faunaren gaineko ezagutza handituko da.
Chivitek adierazi duenez, azken urteotan "arkeologia oso sorpresa onak ematen ari da" Nafarroan, Loizuko gizonari eta Irulegiko eskuari erreferentzia eginez. Gaineratu duenez, "geure buruari buruz" irakasten digutena da garrantzitsuena.
"Ongi dimentsionatutako eta ikargarri ondo kontserbatutako bisonte eskeleto honek duela 4.000 urte Iberiar penintsulan bizi zen faunari buruz orain arte genuen informazioari ekarpen handia egingo dio", adierazi du. "Zientziari ahotsa emanez, iragan sinplifikatu bati buruz hitz egiten diguten eta asmatutako kontakizun faltsuak isiltzen ditugu".
Zure interesekoa izan daiteke
Sei pertsona zauritu dira Galdakaon, taberna bateko sabai faltsua erorita
Gertaera 19:15ak aldera izan da, Agirre Lehendakariaren kaleko taberna batean.
Ortuellako kiroldegia itxi dute gimnasioko estalkiaren zati bat hondoratu ostean
Sabaiaren kolapsoaren ondorioz, udal gimnasioa eta atletismo-pista itxi behar izan dituzte, baina ez da inor zauritu.
Sei planeta eta Ilargia dira otsail amaierako planeta-lerrokadura handiaren protagonistak
Iluntzeko zeruak ikuskizun astronomiko bereziki deigarria eskainiko digu otsaileko azken egunetan. Virginia Garcia Aranzadiko astronomoak azaldu du zein sei planetak egingo duten bat zeruan.
Abeltzaintzarekin loturarik ez duen pertsona bat txerri gripearekin kutsatu da Katalunian
Birus horrek ez du kutsatutako pertsona horren osasunean eraginik izan, eta, beraz, ez du osasun publikoa arriskuan jarri. Kutsatuak gaixotasun kronikoak ditu, eta urtarrilaren 30ean, gaitza atzeman ziotenean, gripearen sintomekin zerikusirik ez zuten beste arrazoi batzuengatik joan zen ospitalera.
Gizon bat zauritu dute Arrasaten, suzko arma batekin
EITBk jakin duenez, pertsona bat atxilotu dute. Zauritua Debagoieneko Ospitalera eraman dute, Arrasatera.
Osasun Publikoak neurketak egiten jarraituko du Muskizen, prebentzio-neurriak bertan behera utzi ondoren
Petronorrek barkamena eskatu du, "gorabehera horrek eragindako eragozpenengatik". Azken orduetan egin diren neurketen emaitzek egiaztatu dute bentzeno-mailak murriztu eta egonkortu egin direla, Eusko Jaurlaritzaren arabera.
Bentzenoa, gasolinan dagoen likido lurrunkorra, ez da arriskutsua, "esposizio luzeetan" izan ezik
Nestor Etxebarria EHUko Kimika Analitikoa Saileko irakasle eta ikertzailearen ustez, barruko espazio itxietan egoteko eta ateak eta leihoak itxita edukitzeko eman diren gomendioak "egokiak" dira. "Fokua kontrolatuta dagoen bitartean, ihesak luze irauteko arriskurik ez badago, ez da egoera kezkagarria", erantsi du.
Osakidetzako covid iraunkorraren unitateak 200 paziente baino gehiago artatu ditu lehen urtean
Sindrome honen ezaugarri nagusia da sintomek lehen infekzioaren ondoren gutxienez hiru hilabetez irautea. Muturreko nekea, arnasa hartzeko zailtasunak eta narriadura kognitiboa dira sintoma nagusiak
Bi gizon atxilotu dituzte Gasteizen, pertsonen legez kanpoko trafikoa egotzita
Trafiko-kontrol batean ohartu dira 9 lagunentzako furgoneta batean 15 pertsona zihoazela, egoera penagarrian, Portugalera bidean.
Zierbenan "ez dago osasunerako inolako arriskurik", Udalaren arabera
Udalak adierazi duenez, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak emandako prebentzio-gomendioak Muskizera eta Abantora mugatzen dira, eta "udalerriko jarduera normaltasun osoz garatzen ari da".