Duela 4.000 urteko bisonte baten hezurdura topatu dute, ia osorik, Urbasan, eta Iberiar penintsulan dokumentatutako lehen bisonte europarra izan daiteke

Nafarroako Gobernuak duela 4.000 urteko bisonte baten hezurdura ia oso baten hondar arkeologikoak aurkeztu ditu astelehen honetan Nafarroako Gobernuaren Arkeologia Funtsetan. Hezurdura Iberiar penintsulan dokumentatutako lehen bisonte europarrarena izan liteke.

Maria Chivite Nafarroako presidenteak eta Rebeca Esnaola Kultura, Kirol eta Turismo kontseilariak azaldu dituzte Arrafela leizean, Urbasa eta Andia Parke Naturalean bertan egindako aurkikuntza horren xehetasunak. Kultura Sailak sustatutako esku-hartze arkeologikoa izan da, Euskal Herriko Unibertsitatearen eta Madrilgo Historia Naturalaren Museoaren parte-hartzearekin, besteak beste.

Bisonte-hezurdura ia osoa da, eta erradiokarbono bidez kalkulatu da zer garaitakoa den. Gainera, saihetsen artean zeuzkan kobrezko gezi puntak Kalkolitoaren amaieran (duela 4.000 urte inguru) kokatzen du animalia.

Une honetan dagoen informazioaren arabera, garrantzi zientifiko handiko bi aukera zabaltzen dira. Batetik, DNA analisiek bisonte europarra dela baieztatzen badute, Iberiar penintsulan bisonte mota horren lehen ebidentzia izango litzateke. Beste aukera da Clado X deituriko talde genetikoko espeziea izatea; orain arte ez dago azpiespezie jakin horren hezurdura osorik, eta, beraz, aurkikuntzak aukera emango luke, lehen aldiz, haren anatomia aztertzeko.

Azaldu dutenez, ikerketa 2024an hasi zen, ikertzaileek gorpuzkiak behi arrunt batenak ez zirela baieztatu ondoren. Une horretatik aurrera, hezurrak eskuratzeko lanak hasi ziren, eta 2025eko urrian atera ziren.

Esku-hartzean parte hartu duten ikertzaileek "apartekotzat" eta "pentsaezintzat" jo dute aurkikuntza. Zuhur-haginak erreferentziatzat hartuta ("kanpoan zituen"), bisonteak 4 urte inguru eta 800-850 bat kiloko pisua izan zitekeela kalkulatu dute.

Arrafelan topatutako beste aztarna batzuk

Esku-hartze horretan bertan eta leize berean haitzuloetako lehoi baten aztarnak aurkitu dituzte (Panthera spelaea), duela 12.000 urte inguru desagertutako espeziea, Nafarroan dokumentatutako hirugarrena (Abauntz eta Koskobilo aztarnategietan ere topatu dituzte horrelakoak). Gainera, lira oilar baten eta harrapari baten aztarnak aurkitu dira, eta horri esker Nafarroako historiaurreko faunaren gaineko ezagutza handituko da.

Chivitek adierazi duenez, azken urteotan "arkeologia oso sorpresa onak ematen ari da" Nafarroan, Loizuko gizonari eta Irulegiko eskuari erreferentzia eginez. Gaineratu duenez, "geure buruari buruz" irakasten digutena da garrantzitsuena.

"Ongi dimentsionatutako eta ikargarri ondo kontserbatutako bisonte eskeleto honek duela 4.000 urte Iberiar penintsulan bizi zen faunari buruz orain arte genuen informazioari ekarpen handia egingo dio", adierazi du. "Zientziari ahotsa emanez, iragan sinplifikatu bati buruz hitz egiten diguten eta asmatutako kontakizun faltsuak isiltzen ditugu".