Zifrek argi erakusten dute: Euskal Herrian matxismoak ez du etenik

Matxismoa eta emakumeen aurkako indarkeria ez dira kasu bakanak, gizarte-egiturak bultzatutako jokabideak dira, eta aurten ere, martxoaren 8ak agerian utziko ditu zifra gordinak. Kaleak more koloreko pankartez eta aldarrikapenez beteko diren bitartean, epaitegietan emakumeen joan-etorriek ez dute etenik izango. Isiltasunarekin haustea erabaki duten emakumeak dira.

Isiltasuna apurtzea da lehen pausoa, baina gizarte osoaren ardura da emakumeek salatzeko beldurrik izan ez dezaten baldintzak bermatzea; izan ere, Emakunderen azken datuek adierazten dutenez, soilik % 15ek salatzen dute jasandako indarkeria. Matxismoa bizirik dago. 

EAEn 7 emakume hil zituzten indarkeria matxistaren ondorioz iaz. Bat, Nafarroan. Baina hilketak muturreko kasuak dira. Zortzi hildako horiez gain, milaka emakumek salatu zuten indarkeria matxista 2025ean Hego Euskal Herrian.

Indarkeria matxistaren biktima diren gero eta emakume gazte gehiago dira 900 840 111 zenbakira deituta laguntza eskatzen dutenak, eta, gehienetan, bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako indarkeriari lotutako kasuak izaten dira.

Askotan, indarkeria matxista kolpeekin edo eraso fisikoekin lotzen da, baina matxismoa modu askotan ager daiteke, eta ez da beti begi bistakoa. Soldata-diskriminazioa eta lan-prekarizazioa, adibidez, egiturazko indarkeriatzat har daitezke, indarkeria sistema eta egituretan txertatuta ere egon daiteke. 

Emakunde Emakumearen Euskal Erakundeak iaz argitaratu zuen argitalpenak agerian utzi zuen Hego Euskal Herriko emakumeen eta gizonen artean zegoen soldata arrakala. Euskadin, emakumeek gizonek baino % 16,27 gutxiago irabazten dute, oro har, eta % 18,54 gutxiago, Foru Erkidegoan. 

Zuzendaritzako goi-karguak gizonen esku daude oraindik, baita Hego Euskal Herrian ere. Emakumeak % 35 inguru dira zuzendaritzan, baina gehiengoa maskulinoa izaten jarraitzen du.

Zaintzaren pisu handiena ere emakumeen gain dago, eta ardura banaketa oso desorekatua izaten jarraitzen du. Horrek zuzenean eragiten du emakumearen laneko ibilbidean eta aukeretan. 

Euskadiko emakumeek gizonek baino 0,8 eta 2,2 ordu bitartean gehiago ematen dituzte egunean seme-alaba adingabeak zaintzen; 25 eta 34 urte bitarteko adin-tartean, adibidez, emakumeek 6,1 ordu ematen dituzte egunean zeregin horietan, eta gizonezkoek, 3,9 ordu.

Euskal Herrian berdintasunaren alde aurrerapauso handiak eman dira (legeak, protokoloak, mugimendu feministaren indarra…), baina egunerokoan oraindik ere mikromatxismoak ez du etenik. “Marimatxo bat dirudizu”; “Afaria egiten lagunduko dizut?”. Eguneroko keinuak dira, etxean, lantokietan, lagunartean entzuten diren iruzkinak. Baina desberdintasuna elikatzen dutenak.

Sare sozialak ere indarkeria matxistaren agertoki berri bilakatu dira. Ziberjazarpena eta, zehatzago, sareetan egiten den sexu-jazarpena Euskal Autonomia Erkidegoko bost emakumetik bati eragiten dio, batez ere 20 eta 29 urte bitartekoei.

Zifrek argi erakusten dute: berdintasuna ez da oraindik errealitate bat. Hego Euskal Herrian, emakumeek soldata baxuagoak dituzte, zaintza lanen zama handiagoa hartzen dute, eta indarkeria matxistaren mehatxupean bizi dira, baita eremu digitalean ere.