Beharren beharrak

Txina eta Ameriketako Estatu Batuen (AEB) artean sortutako gatazkaren eragilea merkataritza izan da. Washingtongo agintariek, batez ere, Trump presidenteak behin eta berriz leporatu dio Pekini, nahi beste saltzen diela eta trukean mugak itxi eta oztopoak jartzen dizkiela bere gaiei eta teknologiari. Urte eta erdiko gorabeheren ondoren, badirudi jarrerak hurbildu eta bi aldeak akordiorako prest daudela. Baina munduko bi potentzia nagusien arteko lehia hasi besterik ez da egin, jokoan dagoena ez delako bakarrik ekonomia, gizarte eredua eta bizitzeko era baizik.

Duen indarra eta eragin ekonomikoa erabilita, Txinak sistema politiko-ekonomiko sendoa eraiki du. Alderdi Komunistaren zuzendaritzapean, Gerra Hotzaren garaian entelekia zirudiena eredu bideragarri bihurtu dute agintari txinatarrek. Azken hamarkadetako lorpenak begi-bistakoak dira. Ekonomia indar handiz hazi da, merke ekoizten zuen lantegia izatetik, teknologia aurreratuenaren sortzaile bihurtu da. Pobrezia ezabatu dute lurralde zabaletatik, eta seguruenera herritar askok eta askok inoiz amestu gabeko bizimodua lortu du.

Baina Alderdi Komunistak ezartzen ditu arauak eta irizpideak. Askatasunak muga nabarmenak ditu, Txinako kale eta erakundeetan 200 miloi kamera daude, herritarren keinu txikiena jaso eta duen esanahia zuzenean epaitu ahal izateko. Internet erabat mugatuta eta kontrolatuta dute. Gutxiengoen eskubideak kimera hutsa dira. Eta aldarrikapenak egiten ausartzen direnek erantzun bat eta bakarra jasotzen dute, ezezko borobila.

Mendebaldeko herrialdeek, gobernuek eta enpresek hori guztia badakite, zuzenean egiaztatzeko aukera izan dutelako, askok eta askok inbertsioak dituzte bertan eta harreman erabat normalak hango enpresariekin eta agintariekin. Beste herrialde askori eskatu zaiona, oinarrizko askatasunak eta eskubideak errespetatzea ez zaio sekula eskatu Txinari. Diruak, irabaziek, ekonomiak… lehentasuna zutelako, inbertsioak egin zitezkeelako bertan, iristen zen guztia erosten zutelako eta hori guztia prezio eta baldintza bikainetan.

Baina guzti hori larria izanik, askoz kezkagarriagoa da Txinan bertan lortu dutena, bertako herritarrek ez dute askatasuna eta demokrazia eskatzen, besteak beste ez zaielako beharrezkoa iruditzen. Eta agian horixe da alderdi komunistaren lorpen handiena, berak sortu du eredua, berak kudeatzen du eta gehiengoari ez zaio gaizki iruditzen. Txinan ez da inoiz demokraziarik izan, gizabanakoaren askatasuna oso mugatua izan da beti, baina orain handik datorkigun eredua mugak gainditzen ari da, gero eta herrialde gehiagoko arduradun politikoek eta ekonomikoek uste baitute nagusia ekonomia dela, ongizatea ziurtatzea, beste guztia ez dela derrigorrezkoa.