CIAk ehunka herrialde zelatatu zituen urte luzez deszifratzeko sistema bat erabilita
Ameriketako Estatu Batuetako (AEB) Inteligentzia Agentzia Zentralak (CIA, ingelesez) eta Alemaniako BND zerbitzu sekretuen agentziak ehunka herrialde zelatatu zituzten urte luzez mezuak zifratzeko makinen bitartez, hainbat hedabidek gaur kaleratutako ikerketa baten arabera.
National Security Archive (Segurtasun Artxibo Nazionala, NSA, ingelesez) gobernuz kanpoko erakundearen zenbait txosten kaleratu dituzte The Washington Post AEBko egunkariak eta ZDF Alemaniako telebista publikoak, eta horiek oinarri hartuta egindako ikerketaren arabera ondorioztatu dute AEBko eta Alemaniako inteligentzia zerbitzuek dozenaka herrialderen komunikazio diplomatiko eta militarrak espiatu zituztela, tartean Kondor operazioarenak.
Crypto AG Suitzako enpresaren mezuak zifratzeko makinen bitartez egin zuten zelatatzea bi inteligentzia zerbitzuek (eurek sortu zuten enpresa). Konpainiak milaka makina saldu zituen mundu zabalean. Besteak beste, honakoak izan ziren Suitzako enpresa horren bezeroak: Txile, Argentina, Brasil, Uruguai, Mexiko, Kolonbia, Peru, Venezuela, Nikaragua, Espainia, Grezia, Egipto, Saudi Arabia, Iran eta Irak.
Ordutik, makinak zifratutako mezuak deszifratzeko modua izan zuten CIAk zein BNDk, eta, horrela, historiako hainbat pasarteren xehetasunak jaso zituzten, hala nola, Txileko eta Argentinako kolpe militarretan (1973koan eta 1976koan, hurrenez hurren) kodetutako mezuak, Orlando Letelier Txileko kantzelari ohiaren hilketaren ingurukoak, Nikaraguako iraultza sandinistarenak edo Malvinetako gerrarenak.
NSAren txostenek aipamen berezia eskaintzen diote Kondor operazioaren ingurukoei. Txileko, Argentinako eta Uruguaiko diktaduren arduradunek Cripto AG makinak erabili zituzten euren mezuak kodetzeko, baina ez zekiten AEB eta Alemania horiek guztiak "entzuten" ari zirela.
Sobietar Batasuna eta Txina ez ziren bezero izan
The Washington Post egunkariaren arabera, 1970etik CIAk eta NSAk aipatu makinaren nondik norako guztiak kontrolatu zituzten.
Sistema horri esker, Irango bahituen krisia, Kondor operazioaren hilketak eta Malvinetako gerra gertutik jarraitu zituzten. Azken horri buruz, ikerketak ondorioztatu du Reaganek Argentinaren informazio kodetua eman ziola Erresuma Batuari.
Sistema horrek izan zuen salbuespenik, ordea. Izan ere, Sobietar Batasunak eta Txinak ez zuten inoiz Crypto AG makinarik erabili, susmoa baitzuten.
The Washington Post hedabidearen arabera, gaur egun 10 bat herrialdek darabilte Crypto AGren makina, eta konpainiaren logotipoa ikusgai dago oraindik Zug hirian enpresak zuen egoitzan. Horren esanetan, 2018an likidatu zuten enpresa eta aktibo gehienak CyOne Security eta Crypto International konpainiek eskuratu zituzten. Lehenak segurtasun sistemak saltzen dizkio Suitzako Gobernuari, eta bigarrenak, Crypto AG enpresaren marka eta nazioarteko negozioa kontrolatzen du. Konpainia horiek ukatu egin dute inteligentzia zerbitzuekin zerikusirik izatea, baina CyOne Securityren zuzendari exekutiboa Crypto AG enpresak izan zuen bera da.
Zure interesekoa izan daiteke
Venezuelan izandako 7,2 eta 7,5 magnitudeko bi lurrikarek herrialdearen iparralde osoa astindu dute, eta dozenaka hildako eragin dituzte
Venezuelako agintariek larrialdi egoera ezarri dute, eta hogeita hamar bat hildako daudela adierazi dute, nahiz eta kopurua nabarmen handitu daitekeen. AEBko Zerbitzu Geologikoaren arabera, hildakoen kopurua 10.000 eta 100.000 artekoa izan liteke.
Europa itolarrian, beroaren ondorioz
Kontinenteak egunak daramatza ezohiko tenperatura altuak jasaten. Beroari bereziki aurre egiteko egokituta ez dauden herrialdeak dira gehienak eta herritarrak ahal duten moduan ari dira egun hauek igarotzen. Okerrena, gainera, etortzeko dago herrialde horietan.
Brexitak irabazi eta 10 urtera, "rejoin": dimisioak, ekonomia ahula eta independentismoaren gorakada Erresuma Batuan
Hamarkada bat pasa da Erresuma Batua EBtik atera zenetik, eta tarte horretan Keir Starmer dimisioa emango duen seigarren lehen ministroa da; ekonomiak ez du suspertzea lortu, eta independentismoak indarra hartu du Eskozian, Galesen eta Ipar Irlandan.
Hurrengo bi hilabeetan Irango petrolioa saltzeko baimena eman du AEBk, negoziazioak ondo doazelako
Pakistanek eta Qatarrek, Burgenstocken (Suitza) egiten ari diren negoziazioetako bitartekariek, adierazi dutenez, lehenengo saioa "giro positiboan egin da" eta "aurrerapauso pozgarriak" izan dira.
Zergatik eman du dimisioa Keir Starmerrek? Hauek dira kolokan utzi zuten polemikak
Agintariaren dimisioaren ondorioz, Erresuma Batuak zazpigarren lehen ministroa izango du hamar urtean.
Keir Starmerrek Erresuma Batuko lehen ministro kargua utziko duela iragarri du
Ordezkoa bilatzeko prozesua uztailaren 9an hasiko da, eta egun horretatik aurrera hautagaitzak aurkeztu ahal izango dira alderdia zuzentzeko eta lehen ministro kargua lortzeko. Starmerrek adierazi du bere asmoa trantsizio ordenatu bat erraztea dela, eta erreleboa modu egonkorrean gertatzea.
Abelardo de la Espriella ultraeskuindarrak irabazi ditu Kolonbiako hauteskundeak, %1eko aldearekin
Hautagai ultraeskuindarrak 250.000 boto atera dizkio Ivan Cepeda ezkertiarrari bigarren itzuliko aurre-zenbaketan, eta oposizioak 33.000 mahai inpugnatu dituela iragarri du. Gustavo Petro presidenteak adierazi du oraindik ezin duela presidente berria izendatu.
Trumpen mehatxu berrien ostean, Iranek iragarri du eten egin dituela AEBrekiko negoziazioak, baina Qatarrek dio aurrera jarraitzen dutela
JD Vance AEBko presidenteordea ari da bilera horietan AEB ordezkatzen eta Trumpek ezer esan aurretik, elkarrizketetan "aurrerapauso handiak" eman dituztela adierazi du.
Iranek Libanon "arazoak" sortzen baditu, AEBk erasoei berrekingo diela ohartarazi du Trumpek
Irango Gobernuaren ordezkaritza bat eta AEBkoaren bat Suitzako bainuetxe batean elkartu dira, Teherango programa nuklearrari eta joan den astean adostutako bakerako memorandumari buruz hitz egiteko.
AEBren eta Iranen arteko bake-negoziazioak abian dira, Libanon, Ormuzko itsasartean eta garapen nuklearrean arreta jarrita
Negoziazioak ostiralean hastea espero zen, baina Iranek bertan behera utzi zituen egun horretan, Israelek Libanoko hegoaldean egindako erasoen ondorioz. Teheranek behin-behineko akordioa osorik betetzeko eskatu du, gerrari amaiera emateko.