CIAk ehunka herrialde zelatatu zituen urte luzez deszifratzeko sistema bat erabilita
Ameriketako Estatu Batuetako (AEB) Inteligentzia Agentzia Zentralak (CIA, ingelesez) eta Alemaniako BND zerbitzu sekretuen agentziak ehunka herrialde zelatatu zituzten urte luzez mezuak zifratzeko makinen bitartez, hainbat hedabidek gaur kaleratutako ikerketa baten arabera.
National Security Archive (Segurtasun Artxibo Nazionala, NSA, ingelesez) gobernuz kanpoko erakundearen zenbait txosten kaleratu dituzte The Washington Post AEBko egunkariak eta ZDF Alemaniako telebista publikoak, eta horiek oinarri hartuta egindako ikerketaren arabera ondorioztatu dute AEBko eta Alemaniako inteligentzia zerbitzuek dozenaka herrialderen komunikazio diplomatiko eta militarrak espiatu zituztela, tartean Kondor operazioarenak.
Crypto AG Suitzako enpresaren mezuak zifratzeko makinen bitartez egin zuten zelatatzea bi inteligentzia zerbitzuek (eurek sortu zuten enpresa). Konpainiak milaka makina saldu zituen mundu zabalean. Besteak beste, honakoak izan ziren Suitzako enpresa horren bezeroak: Txile, Argentina, Brasil, Uruguai, Mexiko, Kolonbia, Peru, Venezuela, Nikaragua, Espainia, Grezia, Egipto, Saudi Arabia, Iran eta Irak.
Ordutik, makinak zifratutako mezuak deszifratzeko modua izan zuten CIAk zein BNDk, eta, horrela, historiako hainbat pasarteren xehetasunak jaso zituzten, hala nola, Txileko eta Argentinako kolpe militarretan (1973koan eta 1976koan, hurrenez hurren) kodetutako mezuak, Orlando Letelier Txileko kantzelari ohiaren hilketaren ingurukoak, Nikaraguako iraultza sandinistarenak edo Malvinetako gerrarenak.
NSAren txostenek aipamen berezia eskaintzen diote Kondor operazioaren ingurukoei. Txileko, Argentinako eta Uruguaiko diktaduren arduradunek Cripto AG makinak erabili zituzten euren mezuak kodetzeko, baina ez zekiten AEB eta Alemania horiek guztiak "entzuten" ari zirela.
Sobietar Batasuna eta Txina ez ziren bezero izan
The Washington Post egunkariaren arabera, 1970etik CIAk eta NSAk aipatu makinaren nondik norako guztiak kontrolatu zituzten.
Sistema horri esker, Irango bahituen krisia, Kondor operazioaren hilketak eta Malvinetako gerra gertutik jarraitu zituzten. Azken horri buruz, ikerketak ondorioztatu du Reaganek Argentinaren informazio kodetua eman ziola Erresuma Batuari.
Sistema horrek izan zuen salbuespenik, ordea. Izan ere, Sobietar Batasunak eta Txinak ez zuten inoiz Crypto AG makinarik erabili, susmoa baitzuten.
The Washington Post hedabidearen arabera, gaur egun 10 bat herrialdek darabilte Crypto AGren makina, eta konpainiaren logotipoa ikusgai dago oraindik Zug hirian enpresak zuen egoitzan. Horren esanetan, 2018an likidatu zuten enpresa eta aktibo gehienak CyOne Security eta Crypto International konpainiek eskuratu zituzten. Lehenak segurtasun sistemak saltzen dizkio Suitzako Gobernuari, eta bigarrenak, Crypto AG enpresaren marka eta nazioarteko negozioa kontrolatzen du. Konpainia horiek ukatu egin dute inteligentzia zerbitzuekin zerikusirik izatea, baina CyOne Securityren zuzendari exekutiboa Crypto AG enpresak izan zuen bera da.
Zure interesekoa izan daiteke
Abukeshek Bartzelonan da jada, eta Avila astelehenean iritsiko da Brasilera, Israelen atxilotuta "sei egun gogor" igaro ostean
Israelgo Atzerri Gaietarako Ministerioak iragarri du Abukeshek eta Avila deportatu dituztela, eta "probokatzaile profesional" deitu die.
Iranek AEBren azken bake proposamenari erantzun dio
Bertako hedabideen arabera, Irango Islamiar Errepublikak eskatu du negoziazioen lehen fasean gatazkaren amaiera bideratzeko, xehetasun gehiagorik eman ez badu ere.
Israelek Thiago Avila eta Saif Abukeshek aktibistak gaur bertan askatu, eta deportatu egingo dituzte
Israelgo inteligentzia zerbitzuak Adalah giza eskubideen aldeko erakunde eta laguntza legala ematen duen taldeari jakinarazi dionez, bi ekintzaileak "gaur bertan" askatuko dituzte, eta zaintzapean jarraituko dute, deportatuak izan arte. Adalahk egoera gertutik jarraitzen ari dela esan du, "askatzea gauzatzen dela, eta datozen egunetan deportazioa gertatzen dela ziurtatzeko".
Laboristen gainbehera Ingalaterran, Eskozian eta Galesen; populistak eta independentistak nagusi
Ingalaterran, Nigel Farageren Reform UK alderdia nagusitu da iparraldean eta erdialdean; Eskozian, SNP bosgarren agintaldia lortzeko moduan geratu da, eta Galesen, Plaid Cymruk aurrekaririk gabeko garaipena lortu du.
Europar Batasuna, nazioartean ahots bakarraren bila
Gerra hain gertu dauden eta aliantzak aldatzen ari diren honetan, Europak bere ingurura begiratzen du baina baita bere barrura ere. Izan ere, munduan izango duen lekua besteen baitan baino gehiago, bere esku dagoelako.
Putinek eta Zelenskik su-etena adostu dute maiatzaren 9tik 11rako
Era berean, herrialde bakoitzak 1.000 preso askatuko ditu.
EBren berrarmatzea: Alemaniak Europako armadarik handiena izan nahi du
Europar Batasuna berrarmatzeko moduaz eztabaidatzen ari da, AEBk kontinentean duen presentzia militarra murrizteko mehatxua egin ostean. Ane Irazabal EITBk Berlinen duen korrespontsalak egoeraren gakoak aztertu ditu EITBk ekoitzitako “Europa norabide bila” erreportaje sortako atal honetan.
AEBk eta Iranek elkarri eraso egin dioten arren, su-etenak indarrean jarraitzen duela ziurtatu du Trumpek
AEBko presidentearen arabera, bere Administrazioak Iranekin "negoziatzen" jarraitzen du Ekialde Hurbileko gatazkari amaiera emango dion akordioa lortzeko. Iranek, bere aldetik, "garaipena laster" ospatuko duela iragarri du, eta, aldi berean, Ormuzko itsasartearen "jabetza" aldarrikatu du.
Su-etena urratuta, Israelek Libano bonbardatu eta gutxienez hiru pertsona hil ditu
Israelgo eta Libanoko ordezkariek bake elkarrizketen hirugarren txanda egingo dute Washingtonen (AEB) maiatzaren 14an eta 15ean, AEBko Estatu Departamentuko funtzionario batek ostegun honetan jakitera eman duenez.
Energia nuklearra, berriztagarriak… Europa norabide bila ari da, energia-mendekotasunari aurre egiteko
Energia-mendekotasuna da Europar Batasunak aurrean duen erronka nagusietako bat. Kontsumitzen duen energiaren % 57 kanpotik dator, eta % 43 baino ez da Europan ekoizten. Frantzian, energia nuklearraren auzia eztabaida handia sortzen ari da, eta iritzi kontrajarriak eragin ditu. EITB ekoitzitako "Europa norabide bila" erreportaje-sortak aztertu duen gaietako bat da.