Magyarren gehiengoak Orbanek hartutako norabidea eta ezarritako oreka alda ditzake
Lehen ministro berriak Parlamentuaren bi heren baino gehiago lortu ditu, eta Budapest berriro EBra gerturatuko dela agindu du, Bruselan, Moskun eta Kieven berehalako ondorioak izango dituen mugimendu batean.
Magyar, hauteskunde-ekitaldi batean. Argazkia: EFE
Peter Magyarrek Hungariako hauteskundeetan Parlamentuaren bi heren lortu izana ez da errelebo hutsa izango agintean: lurrikara estrategikoa da Europa osoan. Viktor Orban boterean ia hamasei urtez etenik gabe izan ondoren, Hungaria Europar Batasunaren barruan aktore gatazkatsu izatetik Bruselarekin bat egiten duen bazkide izatera igaroko da.
Magyarrek hauteskunde gauean emandako mezua argia eta sinbolikoa izan zen: Hungaria Europako erdigunera itzuliko da. Herrialdearen "lekua" EBn dagoela agindu izanak haustura zuzena eragin du aurrekoaren anbiguotasun estrategikoarekin.
Europan, aldaketak berehalako ondorioak ditu. Orban paretik kentzeak Europako Kontseiluan funtsezko erabakiak blokeatzen zituen beto nagusietako bat ezabatzen du, bereziki Errusiari jarritako zigorrei eta Ukrainari emandako dirulaguntzei dagokienez.
Aurreikusi daitekeen lehen ondorioetako bat Kievi 90.000 milioi euroko laguntza paketea desblokeatzea izango da. Orain arte, Budapestek ekimena geldiarazi izan du, bere interes energetikoek baldintzatuz. Magyarrekin, oztopo hori desagertu egingo da, eta, ondorioz, indartu egingo da Europak Errusiaren aurrean duen posizioa.
Hainbat urtez, Hungaria funtsezko nodoa izan da Errusiako hidrokarburoak Europan sartzeko, TurkStream eta Druzhba oliobideari esker, besteak beste. Aldaketa politikoak dibertsifikazio energetikoa bizkortu eta Moskuk eskualdean duen eragina murriztu dezake.
Hala ere, Bruselak orain dilema bati aurre egin beharko dio: Hungariari izoztutako 17.000 milioi euroak zuzenean desblokeatzea aldaketa politikoa saritzeko, ala zuzenbide estatuaren erreformak errealitate bihurtu arte presioari eustea.
HAUTESKUNDEAK
EBk ospatu egin du Hungariak "Europarako bidea" hartu izana, eta Errusiak harreman "pragmatikoa" espero du
Europako buruzagi ,ia guztiek ospatu dute Hungariako aldaketa politikoa, Europar Batasunaren proiektua indartuta ikusten dutelako. Kremlinek adierazi du harreman ona izan nahi duela agintari berriekin, Europako gainerako herrialdeekin bezalaxe.
Errusia eta Ukrainaren arteko gerra
Aldi berean, Errusiaren eta Ukrainaren arteko gerraren gaineko eragina berehalakoa da. Vladimir Putinek EBn zuen aliatu fidagarriena galdu du Orbanen porrotarekin.
Volodimir Zelenskirentzat, aldiz, emaitza garaipen estrategikoa da. Kievek hilabeteak zeramatzan Hungariako hauteskundeen zain, Gobernu aldaketa batek finantziazio desblokeatuko lukeela eta bi herrialdeen arteko tentsioak murriztuko lituzkeela iritzita.
Budapest, Mosku eta Kieven arteko harremanaren erdigunean dagoen gatazka energetikoa ere bideratu liteke. Magyarrek inguruko herrialdeekin izandako liskarrak konponduko dituela agindu du, eta horrek ateak ireki dizkie azpiegitura kritikoei buruzko akordioei, hala nola Druzhba oliobideari.
Populismo ultraeskuindarraren erreferentea
Oro har, Hungariako aldaketak dimentsio ideologikoa ere badu. Orban nazioarteko populismo kontserbadorearen erreferente bat zen, Europa eta Amerikako eskuin muturreko liderrek eta mugimenduek miresten zutena. Boteretik ateratzeak ahuldu egiten du eragin sare hori, eta abisu bat bidaltzen du eredu horrek EBren barruan dituen mugei buruz.
Ekonomiaz haratago, garaipenak Europako bloke populista ahultzen du. Orban erreferente ideologiko bihurtu zen Marine Le Pen, Santiago Abascal edo Herbert Kickl bezalako pertsonentzat. Bere porrotak mugimendu horren zutabe sinbolikoetako bat hausten du eta, aldi baterako behintzat, Europaren aldeko ardatza indartzen du.
Barne politika
Barne politikari dagokionez, Magyarren gehiengo zabalak erabat eraldatzen du egoera politikoa. Hauteskundeen aurretik ez bezala, lehen ministro berriak Konstituzioa erreformatzeko eta Orbanek eraikitako sistema instituzionala desegiteko behar dituen botoak ditu orain.
Botere horrek justizian, prentsa askatasunean eta administrazioan aldaketa sakonak egiteko atea irekitzen du, baina ez modu arin eta errazean. Estatu egituraren zati handi batek aurreko gobernuaren aldeko figuren eskuetan jarraitzen du, eta horrek trantsizio konplexu bat aurreikusten du.
HAUTESKUNDEAK HUNGARIAN
Magyarrek garaipen argia eskuratu du Orbanen aurrean, eta aurrekaririk gabeko gehiengoa lortu du Hungarian
Peter Magyar kontserbadorearen garaipenak aro politiko berri bat abiatu du herrialdean, urte luzez Europar Batasunarekin tirabirak izan ondoren, norabide europeista hartuta.
Zure interesekoa izan daiteke
Iranek bake akordiorako adostasunak onartu ditu, eta AEBri egotzi dio beti atzera botatzea
Reza Zabib Iranek Espainiako Estatuan duen enbaxadoreak negoziazioak nahasten aritzea egotzi dio Donald Trump AEBko presidenteari. Era berean, Israelek bakea oztopatzeko ahaleginetan jarduten duela salatu du, eta Ormuzko itsasartearen kontrola Irani aitortu behar zaiola.
Akordiorik gabe amaitu da Trumpek Iranekin Etxe Zurian egin duen bilera
AEBko presidenteak esan du Irango Islamiar Errepublikak uko egin behar diola arma nuklearrak garatzeari, eta berehala ireki behar duela Ormuzko itsasartea.
Errusiako drone batek Errumaniako etxebizitza eraikin bat jo du, eta "bortxaketa larria" izan da EBren ustez
Ez da lehen aldia Errusiako drone bat Errumaniako aireko espazioan sartzen dena, baina bai etxebizitza baten kontra egiten duena. Bi pertsona zauritu dira. NATOk ohartarazi du aliatuak defendatzeko prest dagoela, eta Errumaniak "pareko erantzuna" iragarri du.
Blue Origin konpainiaren kohete batek eztanda egin du Floridan, jaurti aurretik egindako proba batean
New Glenn kohetearen motorrak pizteko proba batean gertatu da leherketa, jaurtiketa egin aurretik egin ohi duten probetako batean.
Frantziak XVII. mendeko lege esklabista bat baliogabetu du
Luis XIV.ak 1685ean sinatutako legeak, "Kode beltza" izenekoak, esklabuak ondasun higiezinen pare jarri zituen. Esklabutza 1848an abolitu zuten, baina "Kode beltza" ez dute gaur arte indargabetu. Frantziako sistema kolonialak 1,5-2 milioi pertsona egin zituen esklabu, adituek egindako kalkuluen arabera.
AEBk dio Iranekin aurreakordioa lortu duela, baina honek ukatu egin du itxita dagoela
Axios hedabideak aurreratutako informazioaren arabera, Iranek “murrizketarik gabe” ahalbidetuko luke nabigazioa Ormuzeko itsasartean. Tasnim agentzia irandarrak ukatu egin du elkar ulertze batera iritsi izana, eta testua oraindik amaitu gabe dagoela gaineratu du.
Israelek Libano bonbardatu du berriro eta gutxienez 17 hildako utzi ditu
Era berean, Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak Gazako Zerrendaren % 70 kontrolatzeko agindua eman dio Israelgo Armadari.
Gizon bat atxilotu dute Berlinen turista bilbotar bati egindako erasoaren egileari ustez laguntzeagatik
Erasoa iazko otsailean gertatu zen Europako Hildako Juduen Monumentuaren ondoan. Biktima, Bilboko 30 urteko gazte bat, erasotik bizirik atera zen Alemaniako hiriburuan hainbat egun ospitalean eman ondoren. Erasoaren egileari 13 urteko kartzela-zigorra ezarri zioten martxoan, hilketa saiakera, lesio larriak eta Estatu Islamikoaren kide izatea egotzita, eta orain arte ez da ezagutu ustezko laguntzaile baten existentzia.
Porrota Enhanced Games txapelketan: milioika dolar saritan eta dopin librea, ofiziala izango ez den errekor bakar baten truke
Enhanced Gamesek, substantzia debekatuak erabiltzea baimentzen zuen kirol-esperimentu polemikoak, kale egin du. Kristian Gkolomeev igerilariak lehiaketaren errekor bakarra lortu du: milioi bat dolar irabazi du, baina bere errekorra ez da ofiziala izango. 42 parte-hartzaileetatik 38k dopatzeko substantziak erabili zituzten: % 91k testosterona eta % 71k giza hazkundearen hormona. Dopinaren Aurkako Munduko Agentziak eta federazioek atleten osasunerako arriskuaz ohartarazi dute.
Txina gero eta gertuago da Ilargitik: Shenzhou-23 ontzia bart abiatu da Tiangong espazio estaziora
Shenzhou-23 espazio-ontzia bart abiatu da Txinako Gobi basamortutik, helburu argi batekin: 2030erako astronautak Ilargira bidaltzea. Txina gainontzeko potentziak baino hamarkadak geroago batu bada ere espazioko lasterketara, urte gutxitan denei aurrea hartzen ari zaie, eta orain AEBen lehiakide gogorrena da espazioan.