EBko Migrazio eta Asilo Ituna indarrean sartu da, horren inguruko zalantzen artean

Europar Batasuneko herrialdeek ostiral honetatik, ekainak 12, aurrera Migrazio eta Asilo Ituna bete beharko dute, estatu kideek horretara egokitzeko bi urteko epea izan ondoren. Zenbait hiriburuk esparru berria benetan ezartzeko duten konpromiso-mailari buruzko zalantzek baldintzatutako testuinguruan sartu da indarrean. Hamarkada bateko negoziazioen emaitza izan da ituna onartzea, kideen arteko desberdintasunak gainditzeko helburuarekin.

Itunak EBko kanpo mugen kontrola indartzen du, eta elkartasun malguko sistema bat ezartzen du, gobernuei aukera ematen diena birkokatutako migratzaileak hartzeko edo baztertutako lekualdaketak ekonomikoki konpentsatzeko.

Europako Batzordeak onartu du itunaren alderdi guztiak ez direla erabat finkatuta egongo lehen egunetik. Bruselaren arabera, estatu kideek datozen hilabeteetan erreforma multzo konplexu hori egokitzen eta hobetzen jarraituko dute, dagoeneko garapen juridiko eta operatiboa baitu.

Erkidegoko erakundeak, gainera, laguntza teknikoa ematen jarraituko die tokiko agintariei, Europako adituen eta agentzien bidez. Markus Lammert EBko Barne bozeramaileak herrialde askok egindako aurrerapenak azpimarratu ditu, baina atzeratuen dauden estatuak publikoki aipatzea saihestu du.

Hamarkada bateko negoziazioen ostean onartu dute ituna, Erkidegoko kideen arteko desberdintasunak gainditzeko. Akordioaren helburua da migrazioak zuzenean kaltetutako herrialdeek, hala nola Espainiak eta Italiak, eskatzen duten elkartasuna orekatzea beste estatu batzuek defendatzen dituzten erantzukizun eskakizunekin, Batasunaren baitn migratzaileen bigarren mailako mugimenduekin kezkatuta baitaude. Horren ondorioz, mekanismo bat adostu dute, eta mekanismo horren arabera, herrialdeek erantzun egin behar dute herrialde batera iritsitakoek gainezka egiten dutenean, dela pertsonak birkokatuz, dela konpentsazioko ekarpen ekonomikoen bidez.

Sistemaren helburu orokorra urtean gutxienez 30.000 migratzaileren birkokapena erraztea da. Hala ere, estatuek harrera horien zati bat atzera bota ahal izango dute, onartu gabeko lekualdaketa bakoitzeko 20.000 euroko konpentsazioaren truke edo funts edo baliabideetan ekarpen baliokideak eginez. Ezarpenaren lehen urte honetan aplikatzeko sei hilabete eskas geratzen direnez, aurreikusitako kopuruak aldi baterako murriztea erabaki zuten, eta 21.000 birkokapeneko kupoa edo neurri konpentsatzaile baliokideak finkatu zituzten.

Gauzak horrela, Europako Batzordeak Espainia jarri du “elkartasun-erreserba” delakoari heldu diezaioketen lau herrialdeen artean, jasaten duten migrazio-presioaren ondorioz. Bruselaren ustez, Espainiak eta Italiak neurrigabeko etorrera irregularrak izan zituzten itsas zabaleko bilaketekin eta erreskateekin lotuta azken urtean, eta Grezia eta Zipre ere presiopean dauden herrialdetzat hartzen dira, iritsieren bolumen handiagatik. Horrek ez du esan nahi mekanismoa automatikoki ezartzeko aukera dutenik, baizik eta hautagarriak direla itunean aurreikusitako babesa eskatzeko.

Erreformak, gainera, arau berriak jaso ditu zehazteko zein estatu kidek duen asilo-eskaera izapidetzeko ardura, eta migratzaileak herrialde eskudunera itzultzeko prozedurak azkartzen ditu. Era berean, EBra sartzeko baldintzak betetzen ez dituztenentzat sartu aurreko kontrolak ezartzen ditu, baita identifikazioa, datu biometrikoen bilketa eta osasun eta segurtasun egiaztapenak ere, gehienez ere astebeteko epean.

Era berean, nazioarteko babesa emateko edo kentzeko prozedurak harmonizatzen dira, eta Eurodac sistema zabaltzen da aurpegiko irudiak gehitzeko, hatz-markez gain, eta asilo-eskatzaileei zein egoera irregularrean dauden migratzaileei ezartzen zaie.

Ituna indarrean sartzeak hainbat erakunderen kritikak eragin ditu, besteak beste, Amnistia Internazionalarena, Mugarik Gabeko Medikuena, Oxfam Intermonena eta Caritasena, uste baitute arau berriak mehatxu izan daitezkeela pertsona migratzaileen oinarrizko eskubideentzat, eta zalantzan jartzen dute etorkizuneko aplikazioaren gardentasuna. 

Save the Childrenek adingabeentzako babes handiagoa eskatu du, eta Errefuxiatuei Laguntzeko Espainiako Batzordeak (CEAR) ohartarazi du erreformak eskubide eta berme finkatuak ahultzen dituela, besteak beste, asilo-eskubidea, itzulketen aurreko babesa, defentsa juridiko eraginkorrerako sarbidea, informaziorako eskubidea eta kalteberatasun-egoeran dauden pertsonei arreta espezifikoa ematea.

Gasteizko Arana zentroa

Europar Batasuneko Migrazio eta Asilorako Itun berria indarrean sartzeak berriro ireki du Gasteizko Aranako harrera-zentroari buruzko polemika. Nerea Melgosa Ongizate, Gazteria eta Erronka Demografikoko sailburuak Ministerioaren "gardentasun falta" salatu du araudi berriak autonomia-erkidegoetan izango dituen ondorioen inguruan, eta Espainiako Gobernuak urrian Arabako hiriburuan irekitzea aurreikusten duen zentroari buruzko informazio gehiago eskatu du.

Eusko Jaurlaritzaren kezka instalazioaren funtzionamendu-ereduan oinarritzen da. Jose Carlos Cabrera migrazioen aholkulariak aste honetan Radio Euskadiko Boulevarden adierazi zuenez, Aranak migratzaileen baheketa-puntu gisa jardun dezake, Europako itun berria aplikatuz. Prozedura horri esker, gehienez hamar eguneko epean erabakiko litzateke pertsona bat Europako lurraldean geratu daitekeen edo itzuli egin behar den.

Espainiako Gobernuak Euskadin duen Ordezkaritzak ez du aukera hori onartzen, eta zentroa emakumeak eta familia errefuxiatuak hartzeko soilik erabiliko dela adierazi dute. Bi administrazioen artean desadostasunak izan dira proiektua iragarri zenetik; izan ere, Eusko Jaurlaritzak uste du Madrilek inposatu zuela proiektua, eta behin eta berriz jarri du zalantzan instalaziorako planteatutako eredua.