Eusko Jaurlaritzak biktima gisa aitortu ditu Pasaiako segadan hildako lau pertsonak

Eusko Jaurlaritzaren Balorazio Batzordeak txosten bat egin du, Dionisio Aizpuru, Pedro Mari Isart, Rafael Delas eta Jose Mari Izura Komando Autonomo Antikapitalisten kideak motibazio politikoko indarkeriaren testuinguruan giza eskubideen urraketen biktima gisa aitortzea eskatuz. Gazteak tiroz hil zituen Espainiako Poliziak 1984ko martxoaren 22an, Pasaian (Gipuzkoa), Pasaia Argitu kolektiboak jakinarazi duenez.

Ohar batean, Pasaia Argituk adierazi du Balorazio Batzordeak aztertu egin duela senideek eskatuta izapidetutako espedientea, Dionisio Aizpuru, Pedro Mari Isart, Rafael Delas eta Jose Mari Izurari 1984ko martxoaren 22an Pasaian (Gipuzkoa) gertatutakoagatik legokiekeen aitortza eta ordaina emateko, uztailaren 28ko 12/2016 Legeak, Euskal Autonomia Erkidegoan motibazio politikoko indarkeria egoeran giza eskubideen urraketak jasan dituzten biktimei aitortza eta ordaina ematekoak, eta horrekin bat datorren gainerako legeriak xedatutakoaren arabera.

Eusko Jaurlaritzaren Balorazio Batzordeak egin duen txostenak, kolektiboak zehaztu duenez, honako hau jasotzen du: "autopsiak, lau gazteek armak erabili zituztela ebazteko frogarik eza, kontakizun ofizialean dauden kontraesan nabarmenak eta horiek objektiboki zalantzan jartzen dituzten lekukotzak eta datu periferikoak, eta Poliziaren agintariek gertakarietan agindu eta/edo materialki parte hartzeko ardura duten agenteen nortasuna azaltzeari eta prozesuan eskatutako informazioak atzeratzeko, oztopatzeko eta ezkutatzeko behin eta berriz egin dituzten maniobrak, faktore horiek guztiek judizioz kanpoko exekuzio baten eta polizia-operazio baten alde egiten dutenak".

Gainera, aditu medikoen txostenak berak ondorioa "berresten duten osagaiak egiaztatzen ditu (gertutik egindako tiroak, kopurua, 18 jaurtigai mota eta haien ibilbidea, ikerketarik eta borroka zantzurik eza), judizioz kanpoko exekuzio bat dagoela zehazteko".

Hori dela eta, honako hau adierazi du: "gertakarietatik ondoriozta daiteke lau pertsona hil zirela Poliziak aldez aurretik nahita/planifikatuta egindako erasoaren ondorioz, eta bizia nahita kendu zitzaiela". "Garondoan tiroa duten hiru biktima izateak, hurbiletik egindako tiroen ezaugarriak direla eta, kezka areagotzen du zentzu horretan", gaineratu du txostenak.

Ikerketa "eskasa"

Azterlanak adierazten auziaren ikerketa "eskasa" dela, ez baita eszenaren azterketa egin. Gorpuak altxatzeko prozedura "eskasa izan zen, eta ez zen arroparen azterketarik egin, ezta azterketa kriminalistikorik eta balistikakorik ere. Era berean, ez zen tiro-hondakinen azterketarik egin biktimaren eskuetan".

Haren ustez, frogarik ez egoteak "zalantzan jartzen du ontziko pertsonek beren su-armak erabiltzea". "Ikerketa judiziala bultzatzeko jarrera proaktiborik ez izatea argi eta garbi ondorioztatzen da... Gertakariak argitzeko jarrera proaktiboa izan beharrean, Fiskaltza ia beti dispositiboan parte hartu zuten agenteak identifikatzeko eta 1984ko martxoaren 22an Pasaian izandako gertakariak argitzeko edozein ikerketaren aurka agertzen zela", gaineratzen du.

Era berean, Batzordeak Eusko Jaurlaritzari eta Eusko Legebiltzarrari eskatzen die, biktima horien memoriarekiko betebehar publikoa kontuan hartuta, Dionisio Aizpuru, Pedro Mari Isart, Rafael Delas eta Jose Mari Izura jo ditzatela biktimatzat eta sar ditzatela "jasandako sufrimenduaren bidegabekeria" aitortzeko ekitaldi indibidual edo kolektibo guztietan.

Era berean, Jaurlaritzari eta Legebiltzarrari gomendatzen die Estatuko erakundeetara jo dezatela ildo beretik joka dezaten, "aztertutako gertakarietan segurtasun indarrek duten erantzukizuna kontuan hartuta".

1984ko martxoaren 22an gertatu zen, Pasaiako badian, 22:30 aldera. Lau hamarkada geroago, inor ez dute epaitu gertakari horiengatik. Joseba Merino izan zen sarraskitik bizirik atera zen bakarra.

Dagoeneko 2023ko martxoan zabaldu zen Eusko Jaurlaritzak gertakariei buruzko txostena agindu ziola EHUko Giza Eskubideen eta Botere Publikoen UNESCO Katedrari, eta 2020tik txosten hori kajoian gordeta izan duela. Jon-Mirena Landa Zuzenbide Penaleko katedradunak zuzendu zuen lana, eta orduan izan zuten biktimen senitartekoek ikerketa horren berri.

"Oso minduta" agertu ziren orduan, bereziki, txostenean jasotzen diren ondorioak "ikaragarriak" direlako. "40 urte daramatzagu aldaba guztiak jotzen. Jaurlaritzak txosten hau lortu eta kajoi batean gorde? Horrela tratatzen al dira pertsonak? Hauek al dira giza eskubideen defendatzaileak?", salatu zuen Pello Aizpuruk, sarraskian hildako Dionisio Aizpururen anaiak.

Iragan abenduan hildakoen senideek salatu zutenez, Azpeitiko (Gipuzkoa) Enparan dorrearen atzean jarritako monolitoari eraso egin zioten.