Andaluzia: ezkerraren gotorleku eraitsia, eskuinaren bastioi berria

Sinesgaitza zirudiena orain 10 urte gertatzen ari da: ezkerraren gotorleku nagusia Espainian eraitsi da, eta andaluziarrek eskuinerantz lerratzen jarraitzen dute. Igande honetako hauteskundeetan ez da joera aldaketarik espero, eta zalantza bakarra da PPk bere kasa lortuko ote duen gehiengo osoa ala Voxen babesa beharko duen horretarako. Inkesten batez bestekoaren arabera, bi alderdiek batera parlamentuko ordezkaritzaren % 65 ingurua eskuratuko lukete. Eta hortxe sortzen da galdera: zer gertatu da azken urteotan Andaluzian ezker-eskuin indar-harremana zeharo iraul dadin?

Andaluzia garrantzi handiko erkidegoa da Espainiar Estatuan, bai maila sinboliko eta politikoan, bai demografikoan. Beti izan da erkidegorik populatuena, eta oraindik ere bada —Katalunia hurbildu den arren—: 8,7 milioi biztanle ditu bere zortzi probintzietan. Eta bereziki garrantzitsua izan da ezkerrarentzat.

1980ko hamarkadan eta 1990eko hamarkadaren hasieran, ezkerrak parlamentuko ordezkaritzaren % 75 ingurua zuen. Felipe Gonzalez eta Alfonso Guerraren PSOEk erabateko nagusitasuna zuen, eta IUk zein Alderdi Andaluzistak ere pisu nabarmena zuten.

Eskuinak ez zuen ordezkaritzaren % 40 gainditu 2000ko hamarkadaren lehen urteetara arte. Baina 2015ean ezkerra berriz ere berpiztu zen. Bipartidismoaren hausturari eta Podemosen agerpenari esker, ezkerrak ordezkaritzaren bi heren hartu zuen berriz ere. Harrezkeroztik, ordea, ez da altxatu.

2018ko hauteskundeetan, eskuinak lehen aldiz hautsi zuen ezkerraren gehiengoa. PPk ordezkaritza apala lortu bazuen ere (26 eserleku 109tik), indarrak batu zituen Ciudadanosekin (21 ordezkari) eta Voxekin (12 eserleku) boterea eskuratzeko. Juan Manuel Moreno Bonilla 2019ko urtarrilean alderdi kontserbadore bateko Andaluziako lehen presidentea bihurtu zen.

Legealdi gogorra izan bazuen ere, hurrengo hauteskundeetan, 2022an, zeharo indartuta atera zen. Alderdi laranja irentsi, popularren ordezkaritza bikoiztu zuen eta gehiengo osoa eskuratu zuen: 58 eserleku 109tik.

Igandeko hauteskundeei begirako inkesten arabera, popularrak gehiengo osoa ematen duten 55 eserlekuen mugan ibiliko lirateke; PSOEk 28 inguru lortuko lituzke —gaur egun baino bi gutxiago—, eta Voxek 15 ordezkari ingurura helduko litzateke —gaur egun baino bat gehiago—. Por Andaluciak eta Adelante Andaluciak bost ordezkari inguru izango lituzkete bakoitzak.

Ezkerraren higadura

Azken hamarkadako iraulketa erabatekoa izan da. Zazpi urtean, ordezkaritzaren bi heren hartzetik heren eskasera hartzera igaro da ezkerra. Eta egoera are gehiago okertu liteke Andaluziako ezkerrarentzat.

Ainara Villaño politologoa da, eta Silvan & Miracle aholkularitza enpresako Analisi eta Ikerketa arduraduna; bere iritziz, dinamika hori "elkar elikatzen duten faktoreen konbinazioaren" ondorio da.

"Gobernuan 36 urtez egon ondoren, etenik gabe, Andaluziako PSOE zeharo higatuta atera zen. Horrek eta EREen auziaren eskandaluak sakon urratu zuten ezkerraren alderdi nagusiaren sinesgarritasuna bere gotorleku historikoan", azaldu du.

Horri gehitu behar zaio, haren esanetan, espazio progresistaren zatiketa kronikoa: "Podemosen agerpenak 2015ean ezkerraren oinarria handitu zuen une batez, baina epe ertainera botoa atomizatu zuen PSOEren, Podemosen, IUren eta Adelante Andaluziaren artean. Gainera, barne gatazkak azaleratu ziren testuinguru hartan eta desorden irudia zabaldu zuten, egonkortasuna eskatzen zuen hautesleriaren aurrean.

Aldi berean, lehenik Ciudadanosek eta gero PPk asmatu zuten erdiguneko eta zentro-ezker moderatuko hautesleak bereganatzen. Sozialisten kudeaketarekin deseroso zeuden hautesleak ziren, baina ez ziren identifikatzen ezkerreko aukera erradikalagoekin".

Gai nagusien aldaketa: Kataluniatik immigraziora

Bigarren faktore nagusia Andaluziako eztabaida politikoan nagusitu den "testuinguru tematikoarekin" lotuta dago. Lehenik, 2017 eta 2019 artean, Kataluniako prozesuak (procés delakoak) indar handia hartu zuen eztabaida politikoan. Eztabaida sozioekonomikotik lurralde eta identitate auzietara mugitu zen fokua.

"Eskuina erosoago mugitzen den eremua da hori, eta ezkerra defentsiban agertzen zen behin eta berriz. Hautesleriaren zati batek epeltzat jo zuen ezkerra Estatuaren batasunaren aurkako erronkaren aurrean", dio Villañok.

Bestalde, azken urteetan immigrazioa herritarren kezka nagusietako bat bihurtu da, eta Voxek "asmatu du ezinegon hori baliatzen tradizionalki ezkerraren oinarri izan diren langile klaseetako boto-emaileak erakartzeko".

"Azken batean, Andaluziako ezkerrak galdu egin zuen bere kontakizun hegemonikoa, gaur egungo kezkei erantzuten zien beste bat eraiki gabe. Bitartean, PPk lortu zuen eskuineko hautesleak Juanma Morenoren inguruan batzea. Alternatiba sendo bat eskaini, eta 2022an gehiengo absolutu historikoa eskuratu zuen".

Taula politiko berria

Azken hauteskundeetan, 2022an, ezkerrak galdua zuen 2015ean eskuratutako 2,3 milioi botoen erdia. Ikusteko dago odolustea ez ote den areagotuko oraingo hauteskundeetan. PSOErekiko boto-fideltasuna mugatua da, eta gainerako ezkerreko indarrek ez dute lortzen beren espazioa handitzea.

"2022an PSOEri botoa eman ziotenen % 65,7k berriro egingo dute, baina gainerakoak norabide askotan sakabanatzen dira. % 7,3 zuzenean PPra doa; hori esanguratsua da, ezkerretik eskuinerako boto transferentzia zuzena delako", azaldu du Villañok.

PSOEren ezkerreko espazioak, berriz, zatituta jarraitzen du, eta, kasurik onenean, siglen artean hautesleak trukatzen ditu.

Alabaina, daturik kezkagarriena ezkerrarentzat hautesle berriena da. Egindako azterlanen arabera, lehen aldiz bozkatuko dutenen artean, ezkerra ez da % 30era ere heltzen; eskuinak, berriz, % 46 gaindituko luke. "Horrek erakusten du arazoa ez dela soilik unean unekoa, baizik eta egiturazkoa eta belaunaldikoa ere", gaineratu du.

Andaluziako PPren hegemonia berria

Testuinguru horretan, PP sendotzen ari da duela urte batzuk pentsaezina zirudien hegemonia bat, orain hiru hamarkada PSOEk zuenaren parekoa.

Ikuspuntu geografikotik, PP nagusi da Andaluziako zortzi probintzietan, arrakalak dauden arren. "Nagusiagoa da Andaluzia ekialdeko eta barnealdeko eremuetan —Jaenen eta Almerian, esaterako—. Ezkerrak, berriz, hobeto eusten dio Atlantikoko hiriguneetako ardatzetan: Sevillan, non Adelante % 10aren gainetik dagoen, eta Cadizen, bere gotorleku historiko bat, non andaluzismoak eta langileen borrokak indarra izan duten. Voxek, berriz, landa eremuetan eta immigrazio presio handiena duten mugako probintzietan lortzen du indarra", dio Villañok.

PPren hautesleen profilari dagokionez, klase ertain eta ertain-altuetan dute oinarri nagusia: "Geruza horietan nagusitasunez irabazten du, % 50era hurbilduta; baina langile klasean % 22tik behera geratzen da".

PSOE da, berriz, "eskala sozial osoan egonkorrena den alderdia", nahiz eta langileen artean Adelanteren eta Por Andaluziaren baturak gainditu egiten duen.

Bestalde, Voxen kasua bereziki deigarria da: "Profil bimodala du. Indartsua da bai klase altuetan bai baxuetan; horrek erakusten du liberal-kontserbadore eta populista-desadostu diskurtsoak uztartzeko duen gaitasuna".

Adinari erreparatuta, popularrek lidergoa sendotu dute adin-tarte guztietan. "PP da nagusi adin multzo guztietan —oso ezohikoa da hori—, baina babesak gora egiten du adinarekin: gazteenen artean % 30 inguruan dabil, eta adinekoenen artean % 45 gainditzen du", azaldu du.

PSOEk, berriz, adin-profilean zahartuagoa den joera luke; Voxek eta Adelante Andaluziak, aldiz, belaunaldi gazteenetan dituzte gotorleku nagusiak.

Nolanahi ere, hautesle berriez harago ere, eskuina gazteen artean indarra hartzen ari da era orokorrean. Duela urte gutxi sinesgaitza zirudiena gertatzen ari da. “PPk eta Voxek ia % 47 batzen dute 18 eta 24 urte artekoen artean, ezkerrak, berriz, % 34 baino ez. Eskuina ari da belaunaldi borroka irabazten Andaluzian, eta ezkerrak baditu kezkatzeko arrazoiak", amaitu du Ainara Villañok.