Zer dela eta gertatzen dira hainbeste lurrikara Nafarroan?
Lurrazaleko plaka tektonikoak uneoro mugitzen ari dira, baina, gehienetan, Lurraren azpian gertatzen den aldaketa hori ez da nabari. Beste batzuetan, berriz, mugimendu horiek oso bortitzak dira eta lurrikarak gertatzen dira. Iberiar penintsulan lurrikarak izateko bigarren eremu arriskutsuenean aurkitzen da Nafarroako iparraldea, soilik Granada eta Murtziaren atzetik (sismikotasun handiena duten bi puntuak dira horiek).
Pirinioetako failak direla eta Nafarroako iparraldean lurrikara ugari gertatzen dira urtean zehar. Duela 40 milioi urte inguru, Iberiar penintsularen eta Europako kontinentearen plaka tektonikoek talka egin zutenean sortu zen mendilerroa.
Eremu horretan, lurzorua parte ezberdinetan zatikatuta dago, eta failek Lurraren azpian gertatzen diren mugimenduek eragiten duten tentsioa mantentzen dute. Kasu batzuetan, tentsio hori kanporatu egiten da eta lurrikarak gertatzen dira. Dena dela, askotan oso indar txikia dute eta ezin dira nabari.
Nafarroan, duela 104 urte gertatu zen historiako lurrikararik bortitzena. Zehazki, 1903ko martxoaren 10ean izan zen. Richter eskalan 5,5 graduko indarra izan zuen lurrikara horrek, eta Iruñerrian dardara nabaritu zen.
Garai hartan, Iruñean 30.000 biztanle inguru zeuden, eta familia gehienak baserrietan bizi ziren. “Denbora igaro ahala, etxe berriak eraiki dituzte, uholdeak izateko arriskuak edota sismikotasuna bezalako faktore garrantzitsuak kontuan izan gabe”, azaldu du Antonio Aretxabaletak, lurrikaren inguruan gehien ikertu duen geologoetako batek.
Gainera, 2012. urteko lehortearen ostean, euri-jasa handiak egon ziren. Eguraldiaren aldaketa bortitz horrek ondorioak izan zituen plaka tektonikoen mugimenduetan, eta lurrikara ugari egon ziren.
Ildo horretatik, XX. mendetik 60ko hamarkadaren amaierara arte eraikinetan kalitate eskaseko materialak erabili zirela ohartarazi du. Aretxabaletak etxebizitzen tximiniak edota erlaitzak aipatu ditu adibide gisa.
Nafarroan lurrikarak gertatzeko arriskuaren inguruan ikerketa ugari daudela azaldu du geologoak. “Batzuen arabera indar gutxiko lurrikarak gertatzeko arriskua dago Nafarroako iparraldean, Frantzian egindako beste ikerketa batzuen arabera indarra adierazgarria izan daitekeela dioten arren”, esan du Aretxabaletak.
Dena dela, azken urteotan plaka tektonikoen mugimendua ez da hain bortitza izan eta lurrikara gutxiago gertatu dira.
Zure interesekoa izan daiteke
Osakidetzak gezurtatu egin du igandeko erizaintzako proba beroagatik bertan behera geratu dela
Osasun Sailak zehaztu du proba aurreikusita zegoen bezala egingo dutela, eta gogorarazi du Osakidetzak bere kanal ofizialen bidez ematen duela balizko aldaketen berri.
Iganderako aurreikusitako hainbat ekitaldi bertan behera utzi dituzte, bero handia dela eta
Bilbon, hiribilduaren sorreraren 726. urteurrenaren desfile ofiziala ez dute egingo. Bestalde, Gogorak bertan behera utzi du Artxandan egin behar zuen gudari eta milizianoen omenaldia. Sopelan, Kosta Trail mendi lasterketa bertan behera geratu da, eta Barakaldon hainbat ekitaldi moldatu dituzte.
Osakidetza kontaktuak bilatzen ari da Trapagarango klub batean tuberkulosi kasu bat antzeman ondoren
Euskal Osasun Zerbitzua proba diagnostikoak zabaltzea eta establezimenduko langileak banan-banan deitzea aztertzen ari da, miaketa osatzeko eta kutsatze berriak baztertzeko.
Basauriko banketxe batean lapurreta egin zuen gizonaren bila ari da Ertzaintza
Lapurreta ostegunean gertatu zen, 14:45 aldera, eta gizonak dirua hartu eta ihes egitea lortu zuen. Ertzaintzak ikerketa abiatu du, eta oraingoz ez du lapurretaren inguruko datu gehiagorik zabaldu.
Landa eremuetako mugikortasuna aztertuta, EAEko herriguneetako 3 kotxeko 2 daude hiriguneetan
Saretzen txostenean aztertu dituzten Trafiko Zuzendaritza Nagusiaren azken erregistro ofizialen arabera, Hego Euskal Herriko landa eremuetan metropolietan baino % 55 auto gehiago daude biztanleko, eta toki batzuetan bizilagunak baino gehiago dira kotxeak.
Gero eta emakume gidari gehiago dago Hego Euskal Herrian: gizonena halako bi baino gehiago hazi da kopurua azken hamarkadan
2014tik 2024ra, gidabaimena duten emakumeen kopurua % 14raino igo da Nafarroan, gizonen % 6,6ren aurretik; EAEn, aldea hirukoiztu ere egin da ia. Genero-arrakala estutzen ari da horretan, nahiz eta oraindik gizonak gehiago diren errepideetan.
Saretzen txostenaren bitxikeriak: bizilagun baino auto gehiago dituzten herriak eta emakumezko gidaririk gabeko udalerriak
Hegoaldeko mugikortasunaren berezitasunak azaleratu ditu Saretzen txostenak, besteak beste, Bizkaia motorren kopuruaren hazkundean nagusi dela, eta Nafarroak Hegoaldeko autorik zaharrenak dituela.
Genero-arrakala, Euskadiko mugikortasunean: Gizonezkoen joan-etorrien % 46k autoa erabiltzen dute eta emakumezkoen % 50 oinez
Eguneroko joan-etorrien % 40 autoz egiten dira. 19 urtetik beherakoak mugikortasun jasangarriaren buru dira, haiek baitira bizikleta eta garraio publikoa gehien erabiltzen dituztenak.
Autoa, Hegoaldean: gero eta zaharragoa, dieselak nagusi jarraitzen du eta elektrikoen presentzia oso txikia da
Euskadiko eta Nafarroako turismoen batez besteko adinak bi urte baino gehiago egin du gora (ibilgailuek 12 urte dituzte, batez beste). Errekuntzakoak (diesela eta gasolina) nagusitzen dira, eta ibilgailu elektrikoen kopurua oso txikia da (% 2tik beherakoa).
Sokamuturra berriro egiteak zatiketa eragin du Eibarren
Eibarren, bigantxak kalera aterako dituzte datorren astean, azken urteetan desagertua zen sokamuturrari berriro helduz. Udalerrian eztabaida erabatekoa da, aldekoen eta kontrakoen artean, eta zatiketa eragin du. Zatiketa horren erantzule egiten dute oposizioko alderdiek alkatea bera.