Gizakia Ilargira eraman zuen Apolo 11 misioari buruzko bitxikeriak
Lehen aldiz eginiko ilargiratzearen 50. urteurrena da uztailaren 20an, larunbata. XX. mendeko gertakari historiko horren protagonistak Neil Armstrong, Buzz Aldrin (Edwin E. Aldrin Jr.) eta Michael Collins NASAko astronautak izan ziren.
Neil Armstrong, astronautarik ospetsuena, Apolo 11 misioaren komandantea izan zen; Aldrin eta Collins, aldiz, ilargi-moduluaren eta aginte-moduluaren pilotuak, hurrenez hurren. Michael Collinsek ez zuen Ilargia zapaldu.
Bost hamarkadatan zabaldutako esamesez gain, ilargiratze ospetsuarekin loturiko hainbat bitxikeria daude. Ontzien izenak, adibidez, tripulazioko komandanteak erabaki zituen, Armstrongek. Ilargiratze-moduluari Eagle (arranoa) jarri zion, eta aginte-moduluari, Columbia.
Gizakiak ez zuen Ilargia zapaldu uztailaren 20an
Nahiz eta tripulazioa egun horretan heldu zela esan, adierazpen hori okerra da kronologikoki.
Uztailaren 20an, 20:17:40an (UTC), heldu zen espazio-ontzia Ilargiko Mare Tranquillitatis izeneko itsaso handira, baina hurrengo egunean jaitsi zen Neil Armstrong espazio-ontzitik, hots, 1969ko uztailaren 21an, 02:56an (UTC), NASAko webgunean argitaratutako misioaren lapurpenaren arabera.
Pauso txikia, norentzat?
"Pauso txikia gizakiarentzat, jauzi ikaragarria gizadiarentzat" ("That's one small step for a man, one giant leap for mankind", ingelesez) Neil Armstrongek Ilargiko azala ukitzean esan zituen hitzak dira, antza. Zuzenean eginiko telebistako emankizunean, baina, ez dago argi Armstrongek 'man' (gizona edo, kasu honetan, gizakia) hitzaren aurretik artikulu mugagabea jarri zuen.
Artikulu mugagabe hori gabe ("one small step for men", "one small step for a man" esaldiaren ordez), gizaki edo gizon bakar bat aipatu beharrean, gizonen multzoa edo gizadia aipatuko zukeen astronautak. Hori dela eta, egun ezagutzen dugun adierazpena okerra dela uste dute hainbat pertsonak.
2012an, 82 urterekin hil zen Armstrong. Bere bizitzan zehar, 'a' artikulua ahoskatu zuela esan zuen beti, baina arazo tekniko batengatik ahotsa ez zela ondo entzun.
Astronautaren esanetan, esaldia modu naturalean bururatu zitzaion, modulutik jaitsi baino lehen, Andrew Chaikinek Gizon bat Ilargian liburuan deskribatu zuen moduan. Hala ere, Armstrongek hitzak aldez aurretik prestatu zituela aitortu zuen Neilen anaiak, Dean Armstrongek, 2013an, BBCren Neil Armstrong - First Man on the Moon izeneko telesaioan.
Dean Armstrongek Erresuma Batuko telebista publikoan azaldu zuenez, Apolo 11 misioa hasi baino egun batzuk lehenago, paper bat eman zion Neilek esaldi historikoarekin. Deanen esanetan, ez zuen jarri artikulu mugagaberik, baina, ozen irakurri zuenean, Neilek hori zuzendu zuen gizona zentzu zabalean aipatzeko.
Zure interesekoa izan daiteke
Iruñeko Iturrama auzoko obra batzuen bilakaera jarraitzeko behatoki bereziak jarri dituzte
Misericordia egoitzan bizi diren herritarren artean obrek piztu duten interesaren ondorioz, eraikuntza-enpresak sei leiho ireki ditu lanak estaltzen dituen oihalean. Batek baino gehiagok irmo kritikatu ditu leihoen ondoan idatzitako esloganak.
Llantenoko sutea kontrolpean dute, 100 hektarea inguru kiskali ondoren
Suteak itzaltzeko zerbitzuek lanean jarraitzen dute erabat itzali arte, haizeak eta tenperatura altuek ez baitute laguntzen. Familia batek etxera itzuli ahal izan du igande honetan.
"Nolabaiteko baikortasuna" Rigloseko sutean, suak Jaca ondoko Oroel mendira jotzea oztopatu ondoren
16.600 hektarea baino gehiago kaltetu ditu suteak, eta mila bat lagun eta 35-40 aire-baliabide ari dira lanean; 19 herrigunetako 1.046 bizilagunek etxetik kanpo jarraitzen dute. UMEko militar bat hil da gaur arratsaldean, Jakatik 10 kilometrora.
Autoak zeramatzan kamioi batek errepidetik irten eta su hartu du Sunbillan
Autoak zeramatzan kamioi bat errepidetik atera eta su hartu du Sunbilla parean. Kamioia erabat kiskalita geratu da baina gidaria, 49 urteko gizonezkoa, arin zauritu da. 07:00ak aldera gertatu da ezbeharra N-121 errepidean.
10 urteko haur bizkaitar bat egoera kritikoan, Espinosa de los Monterosen (Burgos) traktore batek harrapatu ostean
Istripua larunbateko 22:30ak baino minutu batzuk lehenago gertatu zen, Sancho Garcia plazan, oraindik argitzeke dauden arrazoiengatik.
Jorge Carvalhok euskara bere bizimodu bihurtzea lortu du
Ia 30 urte daramatza jada Euskal Herrian bizitzen. Igeltseroa da lanbidez, baina pandemian lana galdu zuen, eta 62 urte zituela betidanik maite izan duen zaletasuna bizimodu bihurtzea erabaki zuen: kalean euskaraz kantatzea. Ordutik, Bilboko Plaza Eliptikoan giroa alaitzen du, euskarazko errepertorio zabalarekin.
Bi lagun zauritu dira hegazkin txiki batek Vianan izan duen istripuan
300 oin inguruko altueratik erori dira Ulagosa izeneko eremura. Batek pronostiko larriko traumatismo kraneoentzefalikoa du, eta besteak traumatismo kraneoentzefalikoa eta orkatilla hautsita.
Abian da mahats-bilketa, historiako goiztiarrena
Mahatsondoak ohi baino lehenago hasi dira fruitua ematen, eta Nafarroako Erriberan ekin diote jada mahatsa biltzeari. Inurrieta bodegan iaz baino astebete lehenago jarri dituzte martxan uzta biltzeko makinak.
Donostiak amaiera eman dio Aste Nagusi borobilari, gorabehera garrantzitsurik gabe
Insaustik nabarmendu du delituen kopurua % 45 jaitsi dela iazkoarekin alderatuta, eta pandemiaren ostean izan den kopururik txikiena izan dela.
Osakidetzak 211 pertsona artatu ditu eklipsearen ondorioz azken hiru egunetan
Ostegunean 59, ostiralean 70, eta azken orduetan 82 pertsona joan dira Euskadiko osasun-zerbitzuetara begietako sintoma arin edo oso arinekin.