Suhiltzaileak, bere buruaz beste egin nahi duenaren azken aukera

Gerardo Santacoloma Bizkaiko Foru Aldundiko suhiltzaileen kaboa da, eta lankideak prestatzeaz arduratzen da, beren buruaz beste egiten saiatzen ari diren pertsonei lekuan laguntzeko. Psikologia Klinikoan duen ezagutzari eta larrialdi-zerbitzuetan hiru hamarkadatan izandako esperientziari esker, suhiltzaileei behar dituzten tresnak eman ahal dizkie, "une zail horri aurre egiten diotenean, blokeatu ez daitezen eta erantzunik onena eman dezaten".

Suizidio saiakuntza batean bertaratu behar direnean, lehenik eta behin, erreskate profesionalek ahalik eta informazio gehien bildu behar dute: lagundu behar dioten pertsona non dagoen, horren araberakoa baita eraman beharreko babes-materiala; adina; sexua; egoera horretara eraman duten balizko motibazioak... Horrela, bertaratzen den bitartean, taldeak ideia bat egin ahalko du buruan, "esku-hartzea nola bideratu" behar duen jakiteko, eta "oinarrizko gidoi bat" prestatu ahalko du, parkean ikasitako guztia kontuan izanda.

Behin lekuan "dena irekita dago", baina, edonola ere, garrantzitsuena bere burua hiltzen saiatzen den pertsona "modu aktiboan entzutea" da. Gerardoren arabera, "enpatia eta entzute aktiboa behar ditugu, eta gero eta gutxiago dago gizartean". Pandemiak, gainera, egoera okertu du, hurbileko zirkuluak "hautsita edo hondatuta" utzi baititu.

Horregatik, suhiltzaileak entzute aktiboa lantzen du, baita hitzik gabeko hizkuntzaren bidez ere. "Aurpegi lasaia izatea, begiradaren eta keinuen bitartez erakustea epaitzen ari ez zarela, pixkanaka hurbiltzea, baimena eskatzea eta entzuten jartzea", horiek dira muturreko egoeran dagoenarekin eta bere buruaz beste egiteko erabakia hartu duenarengana hurbiltzeko eta berarekin "konektatzeko" gakoak.

Gerardok azaldu duenez, jokabide suizida "pentsatua, haztatua, hausnartua eta metatua" da. Ez dio arrazoi sinple bati erantzuten, askoren gehiketari baizik. Aitzitik, suizidioa burutzeko erabakia azken momentuan hartzen da. "Pertsonaren egoera guztiz emozionala da"; profesionala, berriz, ikuspuntu "arrazional" batekin hurbiltzen zaio. Hala ere, bere lana emozio horretan sartzea eta "etengailua sakatzea" da. "Pertsona horren aktibazio maila jaistea lortzen badugu, hor aukera bat izango dugu. Baina ez dugu arrazoitu behar. Ez dira nahastu behar erraietako hori moztea eta arrazoitzea, pertsona ez baitago horretarako", gaineratu du.

Kontua ez da bere buruaz beste egin nahi duen pertsonari ziria sartzea bizitzara erakartzeko, benetako laguntza eskaintzea baizik. "Ez dugu antzerki txiki bat egingo, ezta plantarik ere. Lagunduko dizugu, baina atzetik datorrenak, babes sozialak, medikoak eta beste guztiak ere lagunduko dizute", dio Gerardok.

Suhiltzaileen taldea azken aukera da pertsona horientzat; azken aukera "beste guztiak huts egin duenean". Eta gainerako guztia huts egiten ari da, zalantzarik gabe, estatistika kezkagarria baita. Suizidioa lehen heriotza kausa ez naturala da, eta lehen kausa, oro har, gazteen artean. "Estatistika ikusten baduzu, oilo ipurdia jartzen zaizu", dio Gerardok. Are gehiago, estatistikaren atzean, Espainiako Estatuan suizidio gisa zenbatzen ez diren beste 4.500 heriotza daudela azaltzen du: "inork ikusten ez dituenez edo gutunik uzten ez dutenez, ez dira ofizialki aintzat hartzen".

Agian, aldaketa bat lortzeko lehen urratsa estigmatizazioarekin haustea da, bi aldiz zigortzen baititu senideak eta bizirauten dutenak. Hedabideena ere bada tabu horrekin bukatzeko ardura. Behin hautsita, suizidioak nerabeei, gazteei, helduei eta adinekoei eragiten diela ikusaraziko dugu, eta gizartea kontzientziatu ahal izango dugu osasun mentalaren gaiari heltzeko. Inguruneak berebiziko garrantzia du, bai lehen euskarri psikologiko gisa, bai bere buruaz beste egitea pentsatzen duen pertsona batek ematen dituen alarma seinaleen identifikazioan.

Gerardoren ustez, gazteek "ez dute etorkizunerako aukera handirik, eta horrek ilusioa kentzen die eta jota uzten ditu". "Adinekoei dagokienez, "zahartutako gizarte baterantz goaz, bakardadean murgildua". Suhiltzaileek hori egiaztatzen dute euren beste ekintza batzuetan, adibidez, bakarrik bizi diren eta aspaldian auzoan ikusi ez dituzten pertsonen etxeak irekitzera doazenean. Kasu horietan, suhiltzaileek ez dute soilik etxebizitza zabaltzen eta Osakidetzari esaten; haratago doaz: pertsona bakarrik bizi den edo gizartean baztertuta dagoen aztertzen du, eta kasua udaletako eta foru aldundietako gizarte zerbitzuetara bideratzen dute. "Horrela, agian, suizidio kasu bat saihesten dugu", dio.

Suhiltzaileen helburua da, azkenean, pertsona horiek beren buruari aukera bat eman diezaioten. "Suizidioaren aukera, eufemismorik gabe, gaizki ateratzen da, fisikoki eta psikologikoki gaizki gera zaitezkeelako, ala bidetik kentzen zara eta dena amaitzen da, eta orduan ez dago aukera gehiagorik. Errealitate hori azaldu egin behar da, eta ezin dugu leundu. Beren bizitzez ari gara", uste du Gerardok. Hainbat bizitza salbatu ditu Gerardok, eta suizidioa prebenitzeko sistema erreformatzearen alde egiten du, "gizatasun eta benetako kontaktu sozial handiagoaren" alde, eta, noski, "psikiatra eta psikologo gehiago jartzearen alde, ratioa nahiko desorekatuta baitago".