James Webb teleskopioaren debuta, urteko mugarri zientifiko garrantzitsuena
Hamabi hilabete eskasean, James Webb (JWST) teleskopioak mundua harrituta utzi du bere irudiekin, eta unibertsoari buruzko datu paregabeak eman ditu. Science aldizkariak urteko aurrerapen zientifiko garrantzitsuenatzat jo du kosmosaren esploratzaile horren lana.
Aldizkariak hamar mugarri aukeratu ditu, 2022. urtea markatu dutenak, besteak beste, munduko bakterio handienaren aurkikuntza, izurri beltzak geneak nola aldatu zituen Europan, duela bi milioi urteko ingurumen DNA, eta DART misio espazialaren arrakasta.
20 urte eta 10.000 milioi dolar behar izan zituzten JWST eraikitzeko, Lurretik 1,5 milioi kilometrora eraman duen abentura baten hasiera baino ez da, non bere begia ireki duen (urrez estalitako 16 hexagonokoa), unibertsoari eta haren iraganari aurrekaririk gabeko xehetasunez begiratu ahal izateko, idatzi du aldizkariak.
James Webbek espazioratu ondoren asteak eman zituen hedapen prozesu konplexu batean. Espektro infragorrian ikusteko duen gaitasunari esker, duela 13.000 milioi urte atzera ere begiratu dezake, lehen izarrak jaio zirenean.
Bere lehen irudia uztailean aurkeztu zuen Joe Biden AEBko presidenteak, eta bertan aurrekaririk gabeko argitasunez ikusi ahal izan zen SMCS 0723 galaxia multzoaren edertasuna.
Espaziotik mugitu gabe, Sciencek zazpigarren postuan sartzen du DART misioa, zeinarekin NASAk zientzia fikziozko zinemari gehiago dagokion zerbait lortu zuen: asteroide bat desbideratzea, planeta defendatzeko lehen proba arrakastatsu bihurtuz.
El asteroide. Foto: EFE
Eta izarretatik, urteko bigarren ikerketa garrantzitsuenak Guadalupe uharteko mangladietara darama zuzenean, non zientzialariek Thiomargarita magnifica aurkitu zuten, bakterio bat.
Hain da berezia begi hutsez ikusi ahal delako, bakterio gehienak baino 5.000 aldiz handiagoa baita. Haren existentziak zalantzan jartzen ditu biologiaren eta izaki bizidunen eboluzioaren funtsezko printzipioetako batzuk.
Genetikak ere merezi du Scienceren aipamena, duela 700 urte izurrite buboniko handiak Europa suntsitu zuen, baina gaixotasun haren oihartzunak gaur egunera arte iristen dira, ehunka laginekin egindako DNA azterketek erakutsi baitzuten gure genoma eta immunitate sistema aldatu zituela.
Zerrenda honetan, inoiz berreskuratu den ingurumen DNA zaharrena ere sartu da. Horri esker, zientzialari talde batek Groenlandia iparraldeko ekosistema bat berreraikitzea lortu zuen, duela bi milioi urte inguru egon ziren animalia eta landare espezieak barne.
Sciencek aipatutako beste aurrerapen handienetako bat da mononukleosia eragiten duen Epstein-Barr birusarekiko infekzioak esklerosi anizkoitzaren garapenean funtsezko eginkizuna izatea.
Zure interesekoa izan daiteke
Ehunka herritarrek Berrizen atzo izandako hilketa matxista saiakera salatu dute
'Erasoen aurrean, autodefentsa feminista' goiburupean, manifestazio zaratatsua egin dute gaur arratsaldean Berrizen. Ehunka herritar batu dira Mugimendu Feministak deitutako protestara, atzo izandako eraso matxista irmo salatzeko. Emakundek ere bat egin du deialdiarekin.
Basauriko hilketa matxista salatu dute Berangon
Berangoko Udalak eta Emakumeen Elkarteak deituta, indarkeria zantzuekin hilda agertu zen 44 urteko emakume berangoztarra gogoan izan dute astearte honetan.
Hego Euskal Herriko garaiak Kultura Ondare ez-materiala dira jada
Espainiako Gobernuak errege-dekretu batean aitortu du Iberiar Penintsulako iparraldeko garaien balio sinbolikoa eta soziala. Deklarazioak eraikuntza tradizional horien kontserbazioa bermatzen lagunduko du; izan ere, mantentze ezak, homogeneizazioak eta belaunaldien arteko aldeak arriskuan jartzen dituzte.
21 urteko mutil bat hil da Nafarroan, nitazenoa kontsumitu ondoren
2024ko abuztuan hil zen, eta Nafarroako Ospitale Unibertsitarioak orain egiaztatu du nitazenoek eragindako heriotza izan zela. Opioide sintetiko horri lotutako lehen heriotza da Euskal Herrian eta Estatu espainiarrean.
El Bocaleko pasaguneko ezbeharra gertatu aurretik, Poliziak 112ra deitzeko protokolorik zuen ala ez ikertzen ari da epailea
Agintariak, agenteak eta teknikariak deituko ditu deklaratzera, eta ikerketa-lerro bat abiatu du, materialen eta pasabidearen mantentze-lanen inguruan.
Erreskate ugari izan dira Aste Santuan euskal kostaldean
Jai egunak lausotzetik gertu izan diren egoerak bizi izan dira egunotan, eta erreskate ugari egin behar izan dira itsasoan, bai marearen igoerak ezustean harrapatu dituen pertsonenak, bai korronteek arrastan eramandako edo olatuek harrapatutako pertsonenak. Zorionez, ez da biktimarik izan.
25 eta 28 urteko bi gizon atxilotu dituzte Gasteizen, bikotekideari eta bikotekide ohiari eraso egitea egotzita
Gasteizko Udaltzaingoak pasa den ostegunean eta ostiralean egin zituen atxiloketak, astearte honetan jakitera eman duenez.
Martinezek esan du garrantzi handikoa dela ohitura osasungarriak izatea, osasunari eragiten dioten faktoreen % 50 baitira
Osasun sailburuak ariketa fisikoa egitera, elikadura zaintzera eta alkohol eta kalamu kontsumoa murriztera animatu ditu herritarrak, Osasunaren Nazioarteko Eguna dela eta.
Mugikorrak alboratu eta familiaz gozatzeko gonbita, apirilaren 18an, EAEko hiriburuetan
Eusko Jaurlaritzak antolatuta, Mugikorrik Gabeko Eguna Familian izango da Donostian, Bilbon eta Gasteizen. Familia inguruan teknologiaren erabilera kontzienteagoa sustatzea du helburu egitasmoak. “Ongizate emozionala zaintzeko eta senideekin egotearen balioa berreskuratzeko keinu txiki” gisa aurkeztu du Nerea Melgosa Ongizate, Gazteria eta Erronka Demografikoko sailburuak.
Bizkaitik Nafarroara droga eramaten zuen gaizkile sare bat desegin dute: lau lagun atxilotu eta 22 kilo speed atzeman dituzte
Ortuellako etxebizitza batetik Nafarroara banatzen zen, eta droga 76 urteko gizon batek garraiatzen zuen.