Kolon eta ondesteko minbiziaren baheketak erdira murriztu du hilkortasuna Euskadin

Kolon eta ondesteko minbizia bahetzeko Osakidetzak 2009an abian jarri zuen programak erdira jaitsi du 50 eta 69 urte bitarteko biztanleen artean gaixotasun horrengatiko hilkortasuna, JAMA Network Open aldizkarian argitaratutako ikerketa baten arabera. Ikerketa Luis Bujanda doktoreak eta Laura Izquierdo-Sanchez doktoreak zuzendu dituzte, Biogipuzkoa Health Research Institutekoak eta Euskal Herriko Unibertsitatekoak (EHU), eta 2004tik 2024ra bitartean EAEko biztanle guztien (2,2 milioi pertsona) hilkortasunari buruzko datuak aztertu ditu.

Analisiak Euskadin aldi horretan erregistratutako 438.134 heriotzak berrikusten ditu, eta kolon eta ondesteko minbiziak eragindako 16.298 heriotza identifikatzen ditu, guztizkoaren % 3,7. Adinaren arabera egokitutako heriotza-tasa 100.000 biztanleko 32,8tik 23,1era pasa zen 2004 eta 2024 artean, % 29,6ko jaitsiera.

Daturik deigarriena baheketaren xede-biztanleriari bakarrik begiratzean datza, hau da, 50 eta 69 urte bitarteko pertsonei: hor, heriotza-tasa% 50,1 jaitsi da, 100.000 biztanleko 39,7tik 19,8ra. Ikertzaileek kalkulatu dutenez, detekzio goiztiarreko programarik gabe, 100.000 biztanleko 36,8 heriotza inguru izango ziren 2024an, eta, beraz, baheketari egotz iokeen murrizketa % 46,2 da.

Azterlanaren arabera, 2012. urteko hilkortasun-joeran aldaketa estatistikoki esanguratsua gertatu zen, programa abiatu eta hiru urtera. Data hori baino lehen, hilkortasuna zertxobait igotzen ari zen; gero, jaisten hasi zen. Egileek baheketa-programetan ohikoa den efektu bati egozten diote lehen gorakada hori: jende gehiago miatzen hastean, lehendik bazeuden baina diagnostikatu gabe zeuden tumoreak argitara atera dira.

Sexuen arabera, beherakada handiagoa izan zen gizonen artean (-%34) emakumeen artean baino (-%14,6), baina bi kasuetan baheketak azaltzen du hobekuntzaren zati handi bat, programarik gabe zitekeenaren aldean.

Programak bi urtean behin gorozkietan ezkutatutako odol-testa (FIT) egitera gonbidatzen ditu 50 eta 69 urte bitarteko biztanleak. Positibo ematen duena kolonoskopia batera pasatzen da. Bi hamarkada hauetako batez besteko parte-hartzea % 70ekoa izan da, eta positibo ematen dutenen % 90 baino kolonoskopiara joaten da gero, ikerketak jasotzen duenez.

Baheketan atzemandako 4.892 minbizietatik (egoerari buruzko informazioarekin) % 70,8 I. edo II. fasean diagnostikatu zen, hau da, tratamenduak arrakasta izateko aukera gehien dituen uneetan.

Aztertutako aldi gehienean baheketa 70 urtetik gorakoei zuzentzen ez bazitzaien ere, kolon eta ondesteko minbiziaren ondoriozko hilkortasuna ere jaitsi egin zen, % 19,6. Egileek arraste-efektuagatik azaltzen dute hori: 50 eta 69 urte bitartean baheketa egin zutela oraindik ere detekzio goiztiar horren onura izaten jarraitzen dute, handiagoak baitira.

Hain zuzen ere, adin handieneko biztanleriaren hobekuntza-marjina hori dela eta, Osakidetzak 74 urtera arte luzatu zuen iaz baheketa. Horren lehen datuek, azterlanean aipatutakoek, 77ko parte-hartzea eta minbizia detektatzeko tasak erakusten dituzte, 50-69 urte bitarteko adin-tartean jasotakoaren bikoitza.

Gainera, ikertzaile-taldeak egiaztatu du kolon eta ondesteko minbiziak eragindako hilkortasunaren beherakada mantendu zela covid-19aren pandemian, nahiz eta horietan arrazoi guztiengatiko hilkortasunaren gorakada orokorra izan.

Egileek onartzen dute mugaren bat: datu agregatuak eta ez indibidualak direnez, ezin dute zuzenean pertsona lotu bakoitzak baheketan parte hartzen duen bere biziraupenarekin.