Kolon eta ondesteko minbiziaren baheketak erdira murriztu du hilkortasuna Euskadin

Kolon eta ondesteko minbizia bahetzeko Osakidetzak 2009an abian jarri zuen programak erdira murriztu du 50 eta 69 urte artekoen artean gaixotasun horrek eragindako hilkortasuna-tasa, JAMA Network Open aldizkarian argitaratutako ikerketa baten arabera. Ikerketa Luis Bujanda doktoreak eta Laura Izquierdo-Sanchez doktoreak zuzendu dituzte, Biogipuzkoa Health Research Institutekoak eta Euskal Herriko Unibertsitatekoak (EHU), eta 2004tik 2024ra bitartean EAEko biztanle guztien (2,2 milioi pertsona) hilkortasunari buruzko datuak aztertu ditu.

Analisiak Euskadin aldi horretan erregistratutako 438.134 heriotzak berrikusi ditu, eta kolon eta ondesteko minbiziak eragindako 16.298 heriotza identifikatu ditu, guztizkoaren % 3,7. Adinaren arabera egokitutako heriotza-tasa 100.000 biztanleko 32,8tik 23,1era pasa zen 2004 eta 2024 artean (% 29,6 jaitsi zen).

Daturik deigarriena baheketaren xede-biztanleriari bakarrik begiratzean datza, hau da, 50 eta 69 urte bitarteko pertsonei: hor, heriotza-tasa% 50,1 jaitsi da, 39,7tik 19,8ra 100.000 biztanleko. Ikertzaileek kalkulatu dutenez, detekzio goiztiarreko programarik gabe, 100.000 biztanleko 36,8 heriotza inguru izango ziren 2024an, eta, beraz, baheketak % 46,2ko murrizketa eragin duela esan daiteke.

Azterlanaren arabera, 2012. urteko hilkortasun-joeran aldaketa esanguratsua gertatu zen estatistikaren esparruan, programa abiatu eta hiru urtera. Data hori baino lehen, hilkortasuna zertxobait igotzen ari zen; gero, jaisten hasi zen. Egileek uste dute baheketa-programetan ohikoa den efektu batek eragin zuela lehen gorakada hori: jende gehiago miatzen hasi zirenez, diagnostikatu gabeko tumoreak detektatu ziren orduan.

Sexuen arabera, beherakada handiagoa izan zen gizonen artean (-%34) emakumeen artean baino (-%14,6), baina bi kasuetan baheketari esker hobekuntza izan da.

Programak bi urtean behin gorozkietako odol-testa (FIT) egitera deitzen ditu 50 eta 69 urte bitarteko biztanleak. Positibo ematen duenari kolonoskopia egiten zaio. Bi hamarkada hauetako parte-hartzearen batezbestekoa % 70ekoa izan da, eta positibo ematen dutenen % 90ek kolonoskopiara egiten du gero, ikerketak jasotzen duenez.

Baheketan atzemandako 4.892 minbizietatik % 70,8 I. edo II. fasean diagnostikatu zen, hau da, tratamenduak arrakasta izateko aukera gehien dagoenean.

Aztertutako aldirik luzeenean baheketa 70 urtetik gorakoei zuzentzen ez bazitzaien ere, kolon eta ondesteko minbiziaren ondoriozko hilkortasuna haien artean ere murriztu zen, % 19,6. Egileek arraste-efektuaren bidez azaltzen dute hori: 50 eta 69 urte bitartean baheketa egin zutela oraindik ere detekzio goiztiar horren onura izaten jarraitzen dute.

Hain zuzen ere, biztanle zaharrenen hobekuntza-marjina hori dela eta, Osakidetzak 74 urtera arte luzatu zuen iaz baheketa. Horren lehen datuek, azterlanean aipatutakoek, 77ko parte-hartzea eta minbizia detektatzeko tasak erakusten dituzte, 50-69 urte bitarteko adin-tartean jasotakoaren bikoitza.

Gainera, ikertzaile-taldeak egiaztatu du kolon eta ondesteko minbiziek eragindako hilkortasunaren beherakada mantendu egin zela pandemia garaian. Izan ere, hilkortasuna-tasaren gorakada orokorra izan zen.