Eguzki-eklipse osoen inguruko lau sekretu txundigarri

Abuztuaren 12an izango den eguzki-eklipse osoa bezalako gertakari handi guztiak alderdi liluragarriz inguratuta daude. Hona hemen agian ezagutzen ez zenituen horietako bost bitxikeria.

K.a. II. mendearen erdialdean Grezian eraikitako Antikiteraren mekanismoa kalkulagailu astronomiko eramangarririk zaharrena da. Brontzez egina, eklipseak aurreikusteko, egutegi zehatz bati eusteko edo sei joko grekoen datak kalkulatzeko erabiltzen zen, Olinpiakoak kasu.

Halako ordenagailu analogiko bat 1900. urtean berreskuratu zen Egeotik, hondoratze baten hondarren artean, eta 82 zatitan kontserbatzen da. Mende honetara arte itxaron behar izan genuen mekanismoaren funtzionamendua deszifratzeko eta, egun, horren erreprodukzioak egin dira.

Jatorrizkoa 33 zentimetroko altuera eta 18 zentimetroko zabalera duen egurrezko kaxa batek osatuko luke, bi zirkulurekin, bata zodiakorako eta bestea egutegirako. Alboko biradera batek hogeita hamar bat engranaje jartzen zituen martxan bi orratzek (Eguzkia eta Ilargia) eragiten dituzten hamar ardatzen gainean, astro horiek urteko egun bakoitzean Lurrarekiko duten posizioa finkatzeko.

Abuztuaren 12an eklipsea da protagonista, baina gau luzea izango da zeru-zaleentzat; izan ere, iluntasunarekin, uda bakoitzean gehien espero den fenomenoetako bat hasiko da: pertseiden izar-euria edo "Done Laurendiren malkoak".

Ilargi berriko gau batean, behaketa errazteko bezain ilun, izar iheskorrak zerua zeharkatzen hasiko dira, eta aurten, NASAren webgunearen arabera, "ipar hemisferioko izar-euririk onenetakoa izango da".

Sinestesia-jolas moduko batean, ikusmen-desgaitasuna duten pertsonek soinuaren bidez esperimentatu ahal izango dute fenomeno hori, Espazioko Zientzien Institutuaren (ICE-CSIC) Eclipse Inclusivo proiektuari esker.

LightSound izeneko gailuekin egingo da soinua. Gailu horiek telefono mugikor bat baino handixeagoak dira eta, denbora errealean, argi-aldaketen aldaketak soinu bihurtzen dituzte.

Eguzki-argi distiratsua flauta-tonu zorrotz baten moduan hasten da, eta, Ilargiak izarra estaltzen duen heinean, soinua klarinete-tonu baxu batera jaisten da, osotasun-fasean erabat desagertu aurretik, eta horrela prozesu osoa erreproduzitzen du, Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Gorenak (CSIC) azaltzen duenez.

Rafael Bachiller Behatoki Astronomiko Nazionalaren zuzendariaren hitzetan, Ilargia, gaur egun, batez beste, 3,8 zentimetroko erritmoan urruntzen da Lurretik urteko, eta, distantzia handitzen den heinean, ilargiaren diskoa pixka bat txikiagoa agertzen da gure zeruan.

Horrela, ilargi-diskoaren itxurazko diametroa ez da nahikoa izango eguzkia erabat ezkutatzeko. Orduan, Eguzkiaren eklipse osoak betiko desagertuko dira, eta eraztun-itxurakoak baino ez dira egongo.

"Eguzki Sistemaren historiako garai pribilegiatu batean bizi gara", dio Bachillerrek; "iragan oso urrunean eklipse totalak gaur egungoak baino luzeagoak ziren; baina gure ondorengoek, 600 milioi urte barru, ezingo dute bat bera ere ikusi".