Eguzki-eklipse osoen inguruko lau sekretu txundigarri
Ba al zenekien Antzinako Grezian eklipseek iragartzen zuten mekanismo bat zutela? Eta eklipseek iraungitze-data dutela? Eklipseen inguruko bitxikerietako batzuk bildu ditugu hemen.
Abuztuaren 12an izango den eguzki-eklipse osoa bezalako gertakari handi guztiak alderdi liluragarriz inguratuta daude. Hona hemen agian ezagutzen ez zenituen horietako bost bitxikeria.
Duela 2000 urte eklipseak iragartzen zituen 'ordenagailua'
K.a. II. mendearen erdialdean Grezian eraikitako Antikiteraren mekanismoa kalkulagailu astronomiko eramangarririk zaharrena da. Brontzez egina, eklipseak aurreikusteko, egutegi zehatz bati eusteko edo sei joko grekoen datak kalkulatzeko erabiltzen zen, Olinpiakoak kasu.
Halako ordenagailu analogiko bat 1900. urtean berreskuratu zen Egeotik, hondoratze baten hondarren artean, eta 82 zatitan kontserbatzen da. Mende honetara arte itxaron behar izan genuen mekanismoaren funtzionamendua deszifratzeko eta, egun, horren erreprodukzioak egin dira.
Jatorrizkoa 33 zentimetroko altuera eta 18 zentimetroko zabalera duen egurrezko kaxa batek osatuko luke, bi zirkulurekin, bata zodiakorako eta bestea egutegirako. Alboko biradera batek hogeita hamar bat engranaje jartzen zituen martxan bi orratzek (Eguzkia eta Ilargia) eragiten dituzten hamar ardatzen gainean, astro horiek urteko egun bakoitzean Lurrarekiko duten posizioa finkatzeko.
Eklipsearen ondoren, "Done Laurendiren malkoak"
Abuztuaren 12an eklipsea da protagonista, baina gau luzea izango da zeru-zaleentzat; izan ere, iluntasunarekin, uda bakoitzean gehien espero den fenomenoetako bat hasiko da: pertseiden izar-euria edo "Done Laurendiren malkoak".
Ilargi berriko gau batean, behaketa errazteko bezain ilun, izar iheskorrak zerua zeharkatzen hasiko dira, eta aurten, NASAren webgunearen arabera, "ipar hemisferioko izar-euririk onenetakoa izango da".
Ikusmen-desgaitasuna duten pertsonek eklipseaz gozatu ahal izango dute?
Sinestesia-jolas moduko batean, ikusmen-desgaitasuna duten pertsonek soinuaren bidez esperimentatu ahal izango dute fenomeno hori, Espazioko Zientzien Institutuaren (ICE-CSIC) Eclipse Inclusivo proiektuari esker.
LightSound izeneko gailuekin egingo da soinua. Gailu horiek telefono mugikor bat baino handixeagoak dira eta, denbora errealean, argi-aldaketen aldaketak soinu bihurtzen dituzte.
Eguzki-argi distiratsua flauta-tonu zorrotz baten moduan hasten da, eta, Ilargiak izarra estaltzen duen heinean, soinua klarinete-tonu baxu batera jaisten da, osotasun-fasean erabat desagertu aurretik, eta horrela prozesu osoa erreproduzitzen du, Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Gorenak (CSIC) azaltzen duenez.
Iraungitze-data dute eguzki-eklipse osoek?
Rafael Bachiller Behatoki Astronomiko Nazionalaren zuzendariaren hitzetan, Ilargia, gaur egun, batez beste, 3,8 zentimetroko erritmoan urruntzen da Lurretik urteko, eta, distantzia handitzen den heinean, ilargiaren diskoa pixka bat txikiagoa agertzen da gure zeruan.
Horrela, ilargi-diskoaren itxurazko diametroa ez da nahikoa izango eguzkia erabat ezkutatzeko. Orduan, Eguzkiaren eklipse osoak betiko desagertuko dira, eta eraztun-itxurakoak baino ez dira egongo.
"Eguzki Sistemaren historiako garai pribilegiatu batean bizi gara", dio Bachillerrek; "iragan oso urrunean eklipse totalak gaur egungoak baino luzeagoak ziren; baina gure ondorengoek, 600 milioi urte barru, ezingo dute bat bera ere ikusi".
Zure interesekoa izan daiteke
Agertu da Bedian desagertutako 82 urteko gizona
Euskadiko Larrialdi Zerbitzuetako langileek gizona erreskatatu eta ospitale batera eraman dute, mendian aurkitu ondoren.
Astelehenean hasiko dute ikasturtea Euskadin 280.386 ikaslek
Iaz baino 59.200 ikasle gutxiago izango dira 2026-2027 ikasturtean. Hain zuzen ere, 339.586 ikasle zeuden pasa den urtean.
Maite Barnetche, telebistan euskaraz aritu zen lehen kazetaria, omendu dute Bidarrain
40 urte dira Maite Barnetche kazetaria hil zela, eta omenaldia egin diote sorterrian, urteurrena dela eta. 1971an, Frantziako Telebista Publikoan hilabetero 15 minutuko bi saio euskaraz ematen hasi zen: 'Euskal Herria orai eta gero'. 300 saio inguru egin zituen bi hamarkadetan.
Astelehenean hasiko da errugbi jokalari ohi Federico Martin Arambururen heriotzaren epaiketa
Epaiketan, Loik Le Priol eta Romain Bouvier ultraeskuindarrak eseriko dira akusatuen aulkian, jokalari argentinarra tiroz hiltzea egotzita biak.
Itzali dute Bermeoko San Migel auzoan piztu den sutea
13:45 aldera piztu da sua, eta tarteko, BI-631 errepidea itxi behar izan dute, bi noranzkoetan.
Abuztuaren 27an Bilbon desagertu zen 37 urteko gizon baten bila ari da Ertzaintza
Jakinarazi dutenez, begi marroiak ditu, ile beltza, 171 eta 180 zentimetro arteko altuera eta 71 eta 80 kilo arteko pisua. Gorpuzkera argala dauka.
Zorroztasuna, hurbiltasuna eta kalitatezko informazioarekiko konpromisoa, ETBko albistegien denboraldi berriaren ardatzak
Hastear den denboraldi berri honetan ETBko albistegiek euskal gizartearekin eta kalitatezko informazioarekin duten konpromisoari eutsiko diote, ikuspegirik osoena, gako guztiak, zergatien azalpena eta irtenbideak ere mahai gainean jarrita.
36ko altxamendu militarrean hil eta Urbasako Otsaportilloko leizera jaurti zituzten errepublikanoak omendu dituzte
36ko kolpe militarraren ondoren, gutxienez 14 lagunen gorpuak bota zituzten leizera. DNAri esker, 10 identifikatu dituzte. Gaurko omenaldian biktimak gogoratu dituzte eta ahanzturan ez erortzeko eta gorrotoa eta zentzugabekeria berriro ez ezartzeko eskatu dute.
Pedrosa: "Zonalde soziolinguistikoaren arabera, agian erabakiak desberdinak izan beharko lirateke"
Ikasturtea hastear denean, Begoña Pedrosa Hezkuntza sailburuarekin hitz egin du ETBk, Hezkuntza Sailak kurtso berrirako dituen erronkak aztertzeko. Besteak beste, ikasleen gaitasunak hobetzea, segregazioarekin amaitzea eta beroaldiari aurre egiteko neurriak aipatu ditu. Gainera, hizkuntza-proiektuen koordinatzaileak jarriko dituzte zentroetan, Euskararen Institutuak ikuskatuta.
Sute bat itzali dute Izki parke naturaleko mendi inguruan
Sua igande goizean piztu da, 11:30 aldera, mendi inguru batean. Suhiltzaileak eta hainbat basozain aritu dira garrak itzaltzen.