Pinocheten Estatu kolpeak 50 urte beteko ditu, eta Txile ez da oraindik iragana atzean uzteko gai
1973ko irailaren 11n, Augusto Pinochet jenerala buru zuen Armadak Estatu kolpea eman zuen Txilen Salvador Allende sozialista agintetik kentzeko eta 17 urte iraungo zuen diktadura ezartzeko. Kolpetik mende erdi igaro denean, Txilek presidente ezkertiarra du berriro, Gabriel Boric, baina kalean nagusi da diktadura garaiarekiko ezjakintasuna edo axolagabekeria, nahiz eta oraindik garai haren arrastoak nabariak izan: Konstituzioa, besteak beste.
Pinochet "hautsitako instituzionalitate nazionala berrezartzeko" aitzakiapean iritsi zen boterera, eta berak osatutako batzorde militarraren buru izan zen. Hegoamerikako diktadura luzeenetako bat hasi zen horrela, milaka pertsona hil zituena, eta oraindik sektore batzuetan eragin politikoa duena.
Inkesten arabera, herritarren artean ezjakintasuna eta interes eza nahasten dira Txileren gertuko historiako atal ilunenen harira, bereziki Estatu kolpeaz galdetzen zaienean. % 58k bakarrik dio badakiela zerbait edo asko gertakariaz.
Gainera, gertakari hura zuritzeko edo desitxuratzeko joera ere zabaltzen ari da; izan ere, Jose Antonio Kast eskuin muturreko politikari eta presidente izateko aukera handiak dituenak hauxe esan zuen kolpearen inguruan: "1973ko irailaren 11n Txilek askatasuna aukeratu zuen, eta iraultza marxista galarazteko altxatu ziren gizon-emakumeei zor diegu gaur egun dugun herrialdea".
Gobernuaren kanpaina
Boricen Gobernuak Giza Eskubideekin lotutako lege proposamen batzuk plazaratu ditu urteurrenaren harira, tartean 2003an diktaduraren gehiegikeriak dokumentatzeko sortu zen batzordeko lekukotzak desklasifikatzea. Txosten horren azken eguneraketen arabera, 40.000 dira biktimak hilketak, atxiloketak, torturak eta desagertuak batuz gero.
Boricek desagertuen bilaketari ekin nahi dio berriro, eta gogor jo izan du Pinocheten irudia bigundu nahi dutenen aurka: "Bere Gobernuak hil egin zituen, torturatu, erbesteratu eta desagerrarazi desberdin pentsatzen zutenak". "Ustela eta lapurra izan zen. Koldarra amaiera arte, eta ahal izan zuen guztia egin zuen justiziari ihes egiteko", adierazi zuen iragan maiatzean buruzagi eskuindar batek Pinochet "estadista" bat zela esan zuenean.
Diktadorea 2006an hil zen Santiagoko ospitale batean, dolu ofizialik gabe, baina inolako zigorrik jaso barik. Txileko Justiziak, hori bai, ofizialen bat epaitu du (Victor Jara musikaria bahitzeagatik eta hiltzeagatik erretiratutako zazpi militar zigortu zituen Auzitegi Gorenak), baina Pinocheten kasuan ahalegin guztiek porrot egin zuten, nahiz eta 2018an Londresen atxilotu zuten Baltasar Garzon epaile espainiarraren aginduz.
Boricen beste helburuetako bat Txileko Konstituzioa aldatzea da, Pinocheten garaikoa baita indarrean dagoena. Hala ere, lehenengo zirriborroari ezetz esan zioten herritarrek, eta orain bigarren testu bat prestatu beharko dute, eta eskuindarrek izango dute zeresan handiagoa, maiatzeko hauteskundeetan lortutako emaitzak medio.
Polarizazioa
Txileren polarizazioa agerikoa da azkenaldian, bai politikan bai kalean. Hala, Pulso Ciudadanok egindako inkestaren arabera, 10tik 7k uste du Estatu kolpearen urteurrena oroitzeak herritarrak zatitzen dituela, eta soilik % 15ek uste du aurrera egiteko balio dezakeela.
Zure interesekoa izan daiteke
Melenchon ezkertiarra 2027ko Frantziako presidentetzarako hautagai izango da
"Pribilegioek eta arrazakeriak egiten diote min gehien gure herrialdeari", salatu du politikari ezkertiarrak, eta Frantziako presidentetza lortzen badu, Espainiarekin eta "Latinoamerikako herrialde batzuekin" aliatuko dela ziurtatu du, Donald Trumpen eta Israelen AEBei aurre egiteko.
Flotillako bi aktibisten atxiloaldia bi egunez luzatu dute
Thiago Avila brasildarra eta Saif Abukeshek palestinar-espainiarra dira Global Sumud Flotillan parte hartzeagatik Israelgo indarrek atxilotuta dituztenak. Tratu txarrak jaso diuztela salatu dute euren abokatuek. Ekintzaileak "segurtasunez eta duintasunez" tratatzeko eskatu du Anitta Hipper Europar Batasuneko (EB) Kanpo Arazoetako bozeramaileak.
Estatu Batuetako bi soldadu desagertu dira Marokon, maniobra militarretan ari zirela
"African Lion 2026" izeneko ariketa militarretan parte hartzen ari ziren bi militar estatubatuar desagertu ziren larunbat gauean Cap Draa-ko entrenamendu-gune batean, Tan-Tan hiritik gertu, Maroko hegoaldean. Indar estatubatuarrak, marokoarrak eta African Lioni lotutako beste militar batzuk buru-belarri ari dira bilaketa-lanetan, lurreko zein aireko baliabideak erabiliz.
33 intoxikatu, 600 isun eta bi obus desaktibatuta, hiru egun iraun dituen 'rave' jendetsu batean, Frantzian
Le teknival izeneko ravean, 40.000 lagun elkartzera iritsi ziren larunbatean. Legez kanpoko musika topaketa hauek debekatzeko prozesu legegilea martxan da Frantzian, eta hain zuzen ere, horren kontra protesta egiteko antolatu zuten jaia, Barne ministroaren jaioterrian, eremu militar batean.
Iran aztertzen ari da bere 14 puntuko bake planari AEBk emandako erantzuna
Besteak beste, hauxe da Iranek proposatu diona: eraso militarrik egongo ez dela bermatzea, AEBren tropak Irandik ateratzea, itsas blokeoa altxatzea, izoztutako Iranen aktiboak libratzea, konpentsazioak ordaintzea, zigorrak kentzea eta gerra fronte guztietan bukatzea (Libanon ere bai).
Adur Ramirez de Alda, Global Summud Flotillako kidea: “Denboralea igarotakoan, Turkiara abiatzea da asmoa”
Israelek bidaia geldiarazi ondoren, Kreta Greziako uhartean daude une honetan lau euskal herritar. Ondorengo orduetan erabakiko dute ontzidian jarraitu ala Euskal Herrira itzuli.
830 pertsona hil ditu Israelek Gazan, 2025eko urrian su-etena indarrean jarri zenetik
Guztira, 72.608 gazatar hil eta 172.445 zauritu ditu Israelgo Armadak 2023ko urriaren 7an erasoaldia hasi zuenetik.
Euskal Herrian dira jada Gazara zihoan Global Sumud flotillako bi euskal ekintzaile eta aske geratutako besteek aurrera jarraituko dute
21:00ak aldera iritsi dira bi ekintzaileak Loiuko aireportura. 175 ekintzaile atxilotu zituzten asteazkenean eta horietatik 36 ospitaleetan artatu behar izan dituzte. Guztiak aske utzi dituzte bi izan ezik, Thiago Avila brasildarra eta Saif Abukeshe, palestinar espainiarra.
Ukrainar soldaduek emakume bat erreskatatu dute urrutiko agintearekin kontrolatutako robot bati esker
77 urteko emakumea onik ateratzea lortu dute robot baten laguntzarekin. Etxeraino eraman dute, eta onik iritsi da bertara.
Kubako Gobernuaren erantzuna, Trumpek "berehala" esku-hartzeko mehatxua egin ostean: "Ez gaitu kikilduko"
"Iranekin amaitu eta ia berehala", Kubaren "kontrola" hartzeko mehatxua egin zuen ostiralean AEBetako buruak. Era berean, Kubaren zein haren laguntzaileen kontrako zigor berriak iragarri zituen.