Pinocheten Estatu kolpeak 50 urte beteko ditu, eta Txile ez da oraindik iragana atzean uzteko gai

1973ko irailaren 11n, Augusto Pinochet jenerala buru zuen Armadak Estatu kolpea eman zuen Txilen Salvador Allende sozialista agintetik kentzeko eta 17 urte iraungo zuen diktadura ezartzeko. Kolpetik mende erdi igaro denean, Txilek presidente ezkertiarra du berriro, Gabriel Boric, baina kalean nagusi da diktadura garaiarekiko ezjakintasuna edo axolagabekeria, nahiz eta oraindik garai haren arrastoak nabariak izan: Konstituzioa, besteak beste.

Pinochet "hautsitako instituzionalitate nazionala berrezartzeko" aitzakiapean iritsi zen boterera, eta berak osatutako batzorde militarraren buru izan zen. Hegoamerikako diktadura luzeenetako bat hasi zen horrela, milaka pertsona hil zituena, eta oraindik sektore batzuetan eragin politikoa duena.

Inkesten arabera, herritarren artean ezjakintasuna eta interes eza nahasten dira Txileren gertuko historiako atal ilunenen harira, bereziki Estatu kolpeaz galdetzen zaienean. % 58k bakarrik dio badakiela zerbait edo asko gertakariaz.

Gainera, gertakari hura zuritzeko edo desitxuratzeko joera ere zabaltzen ari da; izan ere, Jose Antonio Kast eskuin muturreko politikari eta presidente izateko aukera handiak dituenak hauxe esan zuen kolpearen inguruan: "1973ko irailaren 11n Txilek askatasuna aukeratu zuen, eta iraultza marxista galarazteko altxatu ziren gizon-emakumeei zor diegu gaur egun dugun herrialdea".

Gobernuaren kanpaina

Boricen Gobernuak Giza Eskubideekin lotutako lege proposamen batzuk plazaratu ditu urteurrenaren harira, tartean 2003an diktaduraren gehiegikeriak dokumentatzeko sortu zen batzordeko lekukotzak desklasifikatzea. Txosten horren azken eguneraketen arabera, 40.000 dira biktimak hilketak, atxiloketak, torturak eta desagertuak batuz gero.

Boricek desagertuen bilaketari ekin nahi dio berriro, eta gogor jo izan du Pinocheten irudia bigundu nahi dutenen aurka: "Bere Gobernuak hil egin zituen, torturatu, erbesteratu eta desagerrarazi desberdin pentsatzen zutenak". "Ustela eta lapurra izan zen. Koldarra amaiera arte, eta ahal izan zuen guztia egin zuen justiziari ihes egiteko", adierazi zuen iragan maiatzean buruzagi eskuindar batek Pinochet "estadista" bat zela esan zuenean.

Diktadorea 2006an hil zen Santiagoko ospitale batean, dolu ofizialik gabe, baina inolako zigorrik jaso barik. Txileko Justiziak, hori bai, ofizialen bat epaitu du (Victor Jara musikaria bahitzeagatik eta hiltzeagatik erretiratutako zazpi militar zigortu zituen Auzitegi Gorenak), baina Pinocheten kasuan ahalegin guztiek porrot egin zuten, nahiz eta 2018an Londresen atxilotu zuten Baltasar Garzon epaile espainiarraren aginduz.

Boricen beste helburuetako bat Txileko Konstituzioa aldatzea da, Pinocheten garaikoa baita indarrean dagoena. Hala ere, lehenengo zirriborroari ezetz esan zioten herritarrek, eta orain bigarren testu bat prestatu beharko dute, eta eskuindarrek izango dute zeresan handiagoa, maiatzeko hauteskundeetan lortutako emaitzak medio.

Polarizazioa

Txileren polarizazioa agerikoa da azkenaldian, bai politikan bai kalean. Hala, Pulso Ciudadanok egindako inkestaren arabera, 10tik 7k uste du Estatu kolpearen urteurrena oroitzeak herritarrak zatitzen dituela, eta soilik % 15ek uste du aurrera egiteko balio dezakeela.