“Gaua”, urkijotarrentzat

Gaua iritsi da. Paul Urkijo Alijo zinemagilea (Gasteiz, 1984) berriz murgildu da euskal mitologiak, ipuinek, fantasiazko zinemak eta unibertso bisual ikusgarriak sortzeko bere ahalmen handiak zedarritzen duten mundu ilun iradokitzailean, Errementari debutaren eta Irati arrakastatsuaren ondoren.

Hirugarren film luze honetan ere, Urkijok aski zintzo bete ditu generoaren manuak, eta, alde horretatik, ikusleak ez du espero duenetarik faltan izango: naturaz gaindiko izakiak, gaizto zitalak (Manex Fuchsek haragitu duen apaiz hori), heroiak, logikari ihes egiten dioten gertakariak, erreferentzia mitologiko eta folklorikoak, eta, kasu honetan, erlijiotasun fundamentalistak eta patriarkatu basatiak inposatzen duten egunaren, statu quo desorekatu baten normaltasun itogarriaren (XVII. mendean girotuta dago), ifrentzu modura, gaua, nola ezezagunaren aurreko beldurraren espazioa hala logika zapaltzaileak iraultzeko, askatasuna erdiesteko eta ahalduntzeko aukera bakarra irudikatzen duen lurraldea.

Urkijok agerian utzi du berriz ere, EITBren parte-hartzea duen filmean, mundu fantastikoaren argi-itzalak (metaforikoak zein fisikoak, gau eta egunari dagozkionak) pantailaratzeko duen indar txundigarria, irudi harrigarriak lortzeko ahalmen eztabaidaezina, baita atseginez jokatzen duela generoak ezartzen duen eremu barruan ere, ezustekoei tarte murritza eskainita, eta topikoak, literario-mitologikoak (kondairak, olerkiak, pertsonaiak) zein fantasiazko kontagaien tradizioari dagozkionak, finkatzen, betikotzen.

Ikusle jakin-nahi edo anbiziotsuenentzat labur gera liteke proposamena, agian, ez baitu ikuslea bultzatzen, publikoa lurralde berrietara eramaten, baina bestelakoa da ziur aski pelikularen funtzioa, eta lan estimagarria da Gaua gure tradizioa elikatzeko, euskal iruditeria klasikoaren atal bat dokumentatzeko. Ez du, beharbada, leiho berririk zabaltzen, baina etxearen egitura indartzen laguntzen du filmak, eta zeregin hori ez da ezdeusa, auzokoen hizkuntzakoen aldean tradizio murritza edo murriztua duen kultura batean.

Arlo narratiboan, gainera, nabaria da aurrerapausoa Gauaren gidoian. Atalkako egiturari jarraitzen dio filmak, baina atalok gurutzatu egiten dira elkarren artean, jarraiera ez-linealean, eta protagonistak eta bestelako pertsonaiak hara-hona ibiltzen dira atalik atal, kontaera aberasten duen ahalegin txalogarriari esker.

Epikotasunak erdiz erdi zeharkatzen du Yune Nogueiras protagonista duen filma, esan gabe doa, eta plazer handi-handiak ere eskaintzen ditu pelikulak; horietako bat, Iñake Irastorza, Elena Irureta eta Ane Gabarain eskuz esku ikusteko luxua.

Gaua gauekoentzat dela aldarrikatzen du Gaueko piztia mitologikoak; Gaua filma urkijotarrentzat aldarrikatzen du Paul Urkijok, 400 urte geroago. Bide horretan laguntzeko ausardiarik bai?