Ikusmin handia, hautes-lehiaren atarian

Iritsi da hauteskundeetako "super igandea". Igande honetan, maiatzak 26, udal hauteskundeak ospatuko dira Espainiako Estatu osoan. Gainera, foru hauteskundeak izango dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta Nafarroan, kontzejuetarako hauteskundeak zein Nafarroako Parlamentua aukeratzeko bozak izango dituzte. Eta hori guztia gutxi balitz, Europako Parlamenturako hauteskundeak ospatuko dira Euskal Herri osoan: EAEn, Nafarroan zein Iparraldean.

Hiru gutun-azal mota egongo dira botoa emateko: txuriak udaletarako, sepia edo laranja foru aldundietarako edo Nafarroako Parlamenturako, eta urdinak Europako Parlamenturako. Nafarroan, gainera, laugarren sobre bat ere izango da, berdea, kontzejuak aukeratzeko. Kontzejuak udal baten menpe dauden baina konpetentzia propio batzuk dituzten udalerri txikiak dira.

09:00etan irekiko dira hauteslekuak eta 20:00arte zabalik izango dira. Botoa emateko NANa, pasaportea edota gidatzeko baimena erakutsi beharko da.

Azken boto-asmoei buruzko galdeketen ondoren, ikusmin izugarria piztu da. Izan ere, badaude udal zein lurralde batzuk boto-kopuru txiki baten arabera "kolore bat edo beste" har dezaketenak: Gasteiz, Gipuzkoa eta Nafarroa, esate baterako. Hala, aukera erreal bat baino gehiago mahai gainean egoteak jakinmin handia piztu du maiatzaren 26ko gauerako.

Hauteskundeak EAEn

251 udalerritan, 2.651 zinegotzi aukeratuko dira igande honetan Euskal Autonomia Erkidegoan: 112 udal Bizkaian, 88 Gipuzkoan eta 51 Araban. Gainera, Bizkaian 4 entitate lokal txiki hautatuko dira eta Gipuzkoan 2.

Alderdi politikoen zerrendei, independenteenak gehituta, 1.006 udal zerrenda aurkeztu dira hauteskunde horietara: 216 zerrenda Arabako 51 udaletarako, 294 zerrenda Gipuzkoako 88 herrietarako eta 496 zerrenda Bizkaiko 112etarako. Gutxienez botoen % 5a eskuratu beharko dute ordezkaritza izateko.

Gainera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Batzar Nagusiak aukeratuko dira. Foru ganbera bakoitzak 51 ordezkari ditu eta horiek lurralde bakoitza banatuta dagoen barrutien arabera hautatzen dira: Araban 3 barruti daude eta 22 zerrenda aurkeztu dira, Gipuzkoan 4 barruti daude eta 24 zerrenda aurkeztu dira eta Bizkaian, 4 barruti daude eta 37 zerrenda aurkeztu dira.

Espainiako Gobernuaren ardura da udal hauteskundeak eta europarrak antolatzea, eta diputazioen esku dago, berriz, foru hauteskundeen antolaketa.

1.723.052 herritarrek dute udal hauteskundeetan botoa emateko eskubidea eta 1.795.411 herritarrek europarretan (kanpoan bizi diren 74.072 euskal herritarrek botoa eman dezakete Europako hauteskundeetan, baina ez udalekoetan).

Posta bidezko botoa asko igo da azken hauteskundeekin alderatuz gero: % 45 hain zuzen ere. 44.932 eskaera izan ziren 2015ean eta 65.184 aurten. Igoera handiena Araban eta Bizkaian izan da, Jaurlaritzak emandako datuen arabera.

Presentzialki botoa emango dutenentzat 722 hautesleku prestatu dituzte. Horietan 2.667 mahai izango dira eta 8.001 presidente eta bokal izango dira. Bizkaian 338 hautesleku daude, Gipuzkoan 284 eta Araban 100.

355 emakume eta 661 gizon izango dira zerrendaburu udal hauteskundeetan, 2015ean baino 42 emakume gehiago.

Hauteskunde hauen ostean, Espainiako Estatuak 270,90 euro emango dizkie lortzen duten zinegotzi bakoitzeko alderdiei, eta 54 zentimo eskuratzen duten boto bakoitzeko.

Hauteskundeak Nafarroan

Nafarroan 358 hautesleku irekiko dituzte maiatzaren 26an eta 976 mahai osatuko dira horietan.

Batetik, udal hauteskundeak egingo dituzte 272 herritan (horietako 31tan ez da inor aurkeztu) eta, bestetik, kontzeju-hauteskundeak izango dira 60 udalerriren baitan dauden 346 kontzejutan. Foru Erkidegoko administrazio lokalaren berezitasuna dira kontzejuak, eta guztira, 1.124 ordezkari hautatuko dira horietan.

Nafarroako Parlamentuaren osaketa ere berrituko da igande honetan, eta hortik irtengo da Nafarroako presidente berria. 50 diputatu aukeratuko dira eta 11 alderdi aurkeztu dira hauteskunde horietara. Ordezkaritza lortzeko gutxienez botoen % 3a lortu beharko dute.

482.379 herritarrek izango dute Nafarroan botoa emateko eskubidea.

Hiru hitzordu horiez gain, Europako Parlamenturako bozketetan ere parte hartu ahal izango da igande honetan.

Hauteskunde osteko epeak udaletan

Maiatzaren 26ko bozketen ostean, ekainaren 15erako osatuta geratuko dira udal gehienak, baina uztailaren 5era arte atzeratu daiteke prozesua helegiterik baldin badago. Ahaldun nagusien kargu-hartzeak, berriz, ekainaren amaierara arte edo uztailera arte luzatuko dira.

Igandean bozak kontatu ostean, batzorde elektoralek zenbaketa ofiziala maiatzaren 29 eta ekaineran 1era artean egingo dute. Eta data horren ondoren, hainbat epe daude behin betiko izendapenera arte.

LOREG legearen arabera, udal korporazioak saio publikoan osatzen dira, hauteskundeak izan eta hogeigarren egunean (ekainak 15). Helegiterik izan bada, berrogeigarren egunean izango litzateke (uztailak 5).

Udala osatzen den egunean hautatzen da alkatea. Horretarako, gehiengo osoa behar da lehen bozketan, eta inork lortuko ez balu, boto gehien lortu zituen zerrendako lehen hautagaia izendatuko dute alkate.

Berdinketa egonez gero, zozketa bidez aukeratuko da alkatea.

Batzar Nagusietan ezberdina da prozedura

Arabako Batzar Nagusietako Batzorde Iraunkorrak osoko bilkura deitu beharko du hauteskunde batzordeak balizko helegiteak argitu eta aldarrikapena egiten duenetik 10 eguneko epean, gehienez. Osoko bilkura horretan Mahaiko kideak hautatuko dira, inkonpatibilidadeen batzordeko ordezkariak aukeratuko dira eta, hurrengo 15 egunen baitan, hautatuen konpatibilitate ebazpena onartu beharko dute. Egun horretan beste osoko bilkura bat deituko da ahaldun nagusia izendatzeko, gehienez 30 eguneko epean.

Bizkaiko Batzar Nagusietan osaketa 51 batzarkidetatik 17 (herena) akreditatzen direnean hasten da. Zazpi eguneko epean osoko bilkura deitu beharra dago eta inoiz ere ez hauteskundeak izan eta hilabete baino beranduago. Lehen bilkura horretan, osatuta geratzen dira Batzar Nagusiak, Mahaia hautatzen da eta Inkonpatibilidade batzordea izendatzen da. Hurrengo osoko bilkura batean inkonpatibilitate ebazpena bozkatzen da eta ondoren beste osoko bilkura baterako data ezartzen da, aurrez epe mugarik ez duena, Bizkaiko ahaldun nagusia hautatzeko.

Gipuzkoan ere diputatuen herena akreditatzen den momentutik hasten da atzera kontaketa. Hurrengo 15 egunetan Batzar Nagusiak osatzeko bilkura bat deitu beharra dago, Mahaia osatzeko eta, han, beste osoko bilkura baterako data ezarriko da Inkonpatibilidadeen batzordea izendatzeko. Batzorde horrek zazpi eguneko epea izango du ebazpena emateko eta Batzar Nagusiak eratu direnetik 10 eguneko epea izango du bozketara eramateko. Ahaldun nagusiaren izendapen bilkura ere Batzar Nagusiak eratu eta gehienez 15 egunera izango da.

Legearen arabera, gehiengo osoa beharko luke ahaldun nagusiak lehen bozketan, baina lortu ezean, gehiengo sinplez atera daiteke bigarren bozketan.

Bigarren bozketa horretan bi hautagairen arteko berdinketa balego, hauteskundeetan boto gehien lortu dituena izendatuko litzateke ahaldun nagusi.

Nafarroako Parlamentuaren osaketa

Nafarroako Parlamentuaren osaketari dagokionez, maiatzaren 26ko gauean jakingo da nola geratuko diren banatuta 50 eserlekuak. Talderen batek 26 lortuko balitu, gehiengo absolutua izango luke eta Nafarroako Gobernua bere esku geratuko litzateke. Kopuru horretara iritsi ezean, akordioak egin beharko dituzte.

Ekainaren 19an izango da berez Parlamentuaren osaketa eta egun horretan izendatuko dituzte Ganbera horretako Mahaiko bost pertsonak: presidentzia, bi presidenteordetzak eta bi idazkaritzak.

Presidentziak 10 eguneko epea izango du alderdiekin kontsulta errondari ekiteko eta Gobernu forala gidatzeko hautagairik ba ote dagoen ikusteko. Baiezko kasuan, inbestidura plenoa deituko du. Hautagaiak gehiengo osoa beharko du lehen bozketan (26 boto) edo gehiengo sinplea bigarrenean (aldeko boto gehiago kontrakoak baino). Gutxienez, 24 orduko tartea egon beharko da bi bozketen artean.